U 1990. godini spoljni dug Srbije je iznosio 6,4 milijarde dolara, dok je bruto domaći proizvod iznosio oko 20 milijardi dolara, a izvoz robe i usluga preko 7 milijardi dolara. Po kriterijumu Svetske banke Srbija je po osnovu kvantitativnog odnosa spoljnog duga i BDP-a i po osnovu odnosa duga i izvoza robe i usluga bila nisko zadužena zemlja.

Zbog uvođenja sankcija UN prema SRJ i jednostranim prekidom ekonomsko-finansijskih odnosa od strane međunarodnih finansijskih institucija i razvijenih zemalja i sistemskog knjiženja redovnih i zateznih kamata, spoljni dug Srbije je krajem 2000. dostigao čak 10,83 milijardi dolara. Pošto je zbog sankcija, hiperinflacije, raspada zemlje, rata u neposrednom okruženju, vazdušne agresije i neinvestiranja BDP opao ispod 50 % a izvoz roba i usluga sveo samo na oko 25% iznosa iz 1990. godine, stepen spoljne zaduženosti Srbije u 2000. godini bio ekstremno visok.

U periodu od 2001-2006. godine Pariski klub i Londonski klub su otpisali Srbiji oko 4,5 milijardi dolara duga, ali paralelno sa tim spoljni dug je dinamično rastao, pa je već krajem 2002. godine dostigao 11,23 milijardi dolara. Zbog toga su stručne službe MMF-a kreirale nekoliko scenarija održivosti spoljnog duga SRJ zaključno sa 2010. godinom. Po tzv. Bazičnom scenariju spoljni dug SCG na kraju 2009. godine trebalo je da iznosi 9,036 milijardi dolara a na kraju 2010. godine oko 8,908 milijardi dolara. Prema tom scenariju otplata spoljnog duga za 2009. godinu trebala je da iznosi 1,63 milijarde dolara, a za 2010. godinu 1,308 milijarde dolara, jer se očekivalo da će nakon 2005. godine iznos otplata biti sve veći i veći u odnosu na iznos novih kredita ali se to nije dogodilo.

U 2003. godini, pod okriljem nekog Džeferson instituta, a uz finansijsku podršku Narodne banke Srbije, objavljen je rad „Konkurentnost privrede Srbije“, koji je po izjavi direktora tog Instituta uradio „tim najboljih srpskih ekonomista“. U tom radu date su dve projekcije spoljnog duga Srbije, njegovog odnosa prema BDP-u i prema izvozu robe i usluga. Da su ostvarene navedene projekcije Srbija bi u poslednje tri godine postala srednje zadužena zemlja, ali je stvarnost demantovala ove i druge optimističke projekcije jer se pokazalo da spoljni dug Srbije vrlo dinamično raste, a tom rastu najveći doprinos daju zaduživanja preduzeća i banaka dok zvanične institucije, resorni ministri, guverner NBS i mnogi ekonomisti nastavljaju sa optimističkim „dokazima“ da tvrde kako dinamičan rast spoljnog duga preduzeća i banaka ne treba da nas brinu.

U tim „dokazima“ najviše su se isticali nekadašnji potpresednik vlade Miroljub Labus i ministar finansija Mlađan Dinkić jer kada je postalo izvesno da će nam MMF otpisati 15% iznosa duga iz 2001. godine, M. Labus je u Politici (10.12.2005.) napisao: „da smo uspeli za tri godine da rešimo problem dugova zemlje iako smo u tom periodu slušali priče o „dužničkom ropstvu“, koje su bile licemerne i neozbiljne“. Moguće je da je zbog tih priča i želje da se oslobodi diktata MMF-a Vlada 2006. godine donela odluku da se MMF-u vrati preostali dug u visini od nešto više od milijardu dolara nakon čega su lansirane priče da će Srbija brzo ući u grupu niskozaduženih zemalja ali se ni to nije dogodilo jer je krajem 2006. godine spoljni dug Srbije dostigao 19,606 milijardi dolara, tj. postao je za 2,24 puta veći od izvoza roba i usluga zbog čega je Srbija ostala svrstana u grupu visoko zaduženih zemalja, što je potvrđeno u aprilu 2007. godine kada su predstavnici MMF-a istakli da je spoljni dug jedan od tri najveća problema privrede Srbije.

Od 2006. godine spoljni dug Srbije se vrlo dinamično povećavao i do kraja 2008. godine dostigao je iznos od 30,7o8 milijardi dolara, a da nije došlo do svetske krize zbog koje su kreditori smanjili kreditiranje preduzeća i privrede Srbije taj dug bi bio još veći.

Prema standardima međunarodnih finasijskih institucija da bi neka zemlja imala status visoko zadužene potrebno je da iznos dospelih godišnjih otplata glavnice i kamata pređe 25% vrednosti izvoza roba i usluga, ili da iznos otplata bude veći od iznosa godišnjeg prirasta BDP. U Srbiji je odnos izvoza roba i usluga tokom 2007. godine dostigao nivo od 33,4%, a odnos prirasta BDP bio 9,8%, u 2008. odnos izvoza roba i usluga bio je 34,5% a odnos prirasta BDP 10,4%. U 2009. godinu Srbija je ušla sa dospelim a neizmirenim obavezama servisiranja spoljnog duga od 2,5 milijardi evra ili sa odnosom prema izvozu roba i usluga od 24,6%. Pored toga prvi put posle 2000. godine Srbija je zabeležila negativan devizni bilans od 2,35 milijarde dolara. Ukupan spoljni dug na kraju 2009. godine postao je za oko 4,53% veći u odnosu na 2008. godinu ili 33,3 milijardi dolara.

Ako se navedeni dug podeli sa brojem stanovnika Srbije (u periodu rasta spoljnog duga smanjivao se broj stanovnika) vidi se da je spoljni dug po jednom stanovniku Srbije u 2000. godini bio 1.444 dolara a krajem 2009. godine taj dug po jednom stanovniku Srbije narastao je na 4.590 dolara.

I pored navedenih statističkih podataka zabrinjavajuća je činjenica da Narodna banka Srbije i zvaničnici (od predsednika Tadića, premijera Cvetkovića, ministra Dinkića i ministra Dijane Dragutinović) i dalje ističu da Srbija nije prezadužena jer imaju u vidu samo dug države i dug preduzeća, iako za servisiranje spoljnog duga sva preduzeća  na teritoriji Srbije moraju obezbediti devize preko izvoza roba i usluga (sva ta preduzeća su pravni subjekti Srbije).

Iz svega navedenog vidi se da Srbija neće moći dugo da izdrži teret velikih zaduženja, zbog čega je neophodno da vlada pod hitno iznađe mogućnost da potrebe državnog budžeta ne finansira na teret novih zaduženja u inostranstvu ali ni povećanjem broja i visine taksi i poreza, a to se može uraditi samo hitnim smanjenjem broja i finansijskom reorganizacijom državnih institucija na račun kresanja apetita i želja koalicinih partnera, makar po cenu raspisivanja vanrednih parlamentarnih izbora.

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović