novembar 2009


Uputstvo br. 1.

Uputstvo br. 2.

Izveštaj o nacionalnoj štedionici

Savet za borbu protiv korupcije prihvatio se zadatka da prikupi javno saopštene činjenice kao i podatke do kojih su u svom radu došli državni organi, a odnose se na Nacionalnu štedionicu koja je u više navrata spominjana u lošem kontekstu.

Prvo je javnost bila uznemirena dodeljivanjem Nacionalnoj štedionici  poslovnog prostora Narodne banke Jugoslavije na besplatno korišćenje. Zatim se tokom predizborne kampanje za parlamentarne izbore krajem 2003, zahuktala rasprava o odgovornosti pojedinih političara za gubitak kontrolnog uticaja države nad bankom. U to vreme je već stvoren utisak da se radi o nacionalnoj instituciji i stoga je vrlo negativno ocenjivano prevođenje ove banke u režim privatnog vlasništva. Treći put se Nacionalna štedionica spominjala marta meseca ove godine, tokom rada skupštinskog Anketnog odbora radi utvrđivanja činjenica i okolnosti u trgovini električnom energijom i finansijsko-bankarskim poslovima povezanim sa tom trgovinom. Iako su i tada pokrenuta mnoga ozbiljna pitanja, cela stvar nije dovedena do svog logičnog završetka i javnost je uskraćena za saznanje o pravim dešavanjima oko te banke.

Savet upućuje ovaj izveštaj Vladi kao podsticaj da se preduzmu svi potrebni koraci kako bi se zakonskim putem utvrdilo da li je bilo kršenja propisa u navedenim bankarskim poslovima i da li je pritom bilo korupcije među visokim državnim funkcionerima.

U izveštaju se prvo analizira struktura vlasništva Nacionalne štedionice od njenog osnivanja do današnjih dana, zatim se navode privilegije koje joj je država dodelila, što, sa svoje strane, neizbežno dovodi do potrebe da se objasni uloga moskovske banke Evroaksis. Na kraju izveštaja se iznose zaključci i preporuke.

Vlasništvo

Ugovor o osnivanju Nacionalne štedionice – banke a.d. (u daljem tekstu Banka) potpisali su  25. decembra 2001. predstavnici trinaest pravnih lica. Osnivačka skupština održana je sutradan – 26. 12.2001. -  kada je doneta odluka o izdavanju prve emisije akcija u vrednosti od 364 miliona dinara. Najveći akcionar postala je Jugoslovenska banka za međunarodnu ekonomsku saradnju (JUBMES) sa 38,46% akcija, tri osnivača su stekli po 9,62% akcija (Beopetrol, Ju-garant banka i Toza Marković a.d.), tri osnivača po 4,81% (Apatinska pivara, C-market i DDOR Novi Sad), dva po 3,85% (Kopaonik osiguranje i Sintelon), tri po 2,88% (Štedno kreditna zadruga samostalnih privrednika, Energoprojekt holding i Energoprojekt niskogradnja), dok je ostatak akcija (1,92%) pripao Eurosalonu.

Skupština Banke je na sednici 20. maja 2002. donela odluku o izdavanju druge emisije akcija u vrednosti od 180 miliona dinara. Najveći kupci, sa preko 80% emitovanih akcija bila su beogradska predeuzeća Skvadra, Pima, Principal eksport-import i Dajners klub. Ova preduzeća su povezana preduzeća, na šta ukazuje više činjenica konstatovanih u izveštaju Uprave za sprečavanje pranja novca. Povezana lica su kupovinu akcija obavila preko deviznog računa Nacionalne štedionice u Evroaksis banci iz Moskve.

Osnivači pomenutih povezanih preduzeća su domaća fizička i strana pravna lica, pri čemu domaća lica imaju manje učešće od stranih. Karakterističan je slučaj preduzeća Pima d.o.o, koje je registrovano kod Okružnog privrednog suda u Beogradu pod br.Fi. 14621/95 od 03.04.1995, sa osnivačima Jelenom Lazarević i Zoranom Stankovićem iz Beograda, koji imaju po 5% vlasništva, dok 90% poseduje Pluto International LTD sa Sveti Vinsent i Grenadini. Međutim, osnivači društva Pluto International su Vladan, Olivera i Vojin Lazarević, svi iz Kotora, Crna Gora.

Krajem 2002. i početkom 2003. došlo je do sekundarne prodaje akcija. Republika Srbija je sredinom novembra otkupila 21 akciju od banke JUBMES i tako postala vlasnik 13,83% akcija, dok je vlasništvo JUBMES je palo na 9,88%, a četiri povezana preduzeća (Skvadra, Pima, Principal i Dajners) su posedovala 37% akcija.

Valja naglasiti da je u istoj godini (2002.) barem jedan kupac akcija, koji je kupovao i na primarnom i na sekundarnom tržištu,  dobijao kredite od Banke. Savetu nije poznato da li su krediti korišćeni za kupovinu akcija, ali ako jesu – u pitanju bi bilo ozbiljno kršenje Zakona o bankama i drugim finansijskim organizacijama, koji u članu 19a navodi kako je takav pravni posao ništav. Iz izveštaja kontrole poslovanja u 2002. koju je sprovela  Narodna banka, vidi se da je preduzeće Dajners klub uzimalo velike iznose kratkoročnih kredita u toj godini, iako se radilo o problematičnom komitentu (mali sopstveni kapital, niska likvidnost i obrt). «Banka je i pored toga što je Sektor za upravljanje rizicima, Služba za kreditni rizik, ocenio da komitent nije operativno i finansijski stabilan, ima lošu likvidnost I, II i III stepena, neadekvatnu kreditnu sposobnost, potraživanje od navedenog komitenta klasifikovala u kategoriju A.»

Skupština Banke je 27. februara 2003. jednoglasno donela odluku (uz prisustvo predstavnika Republike) o izdavanju treće emisije akcija u iznosu od 300 miliona dinara. Do dana zaključenja emisije, akcije su kupila samo dva preduzeća:  Mali kolektiv iz Beograda i Elim iz Beča – koji je akcije platio preko Evroaksis banke iz Moskve. Uplatom akcija treće emisije učešće Republike Srbije palo je na 10,05%, JUBMES na 7,18%, dok četiri povezana preduzeća poseduju 26,88% akcionarskog kapitala Banke. Učešće ovih akcionara u vlasništvu Banke nije se menjalo do današnjih dana.

Kupci akcija treće emisije (Mali kolektiv i Elim) postali su pojedinačno najveći akcionari Banke sa 13,67% vlasništva. Osnivači Malog kolektiva su Milan Škorić sa 9% osnivačkog kapitala i preduzeće Anglo European Marketing sa Britanskih Devičanskih Ostrva, koje poseduje 91% osnivačkog kapitala. Vlasnik i direktor preduzeća Anglo European Marketing je Vuk Hamović iz Beograda. Kao osnivači firme Elim upisani su Aleksej i Igor Gorohov, a to preduzeće u Upravnom odboru Nacionalne štedionice zastupa Jovan Mitrović.

Privilegije u radu

Istog dana kada je održana osnivačka skupština, 25. decembra 2001, Narodna banka Srbije je izdala Banci dozvolu za rad.

Otvaranjem stečajeva velikih banaka bila je onemogućena isplata «stare devizne štednje» koja je kod njih bila deponovana. Postupci stečaja/likvidacije Privredne banke iz Novog Sada, Slavija banke i Valjevske banke otvoreni su 10.10.2001. dok su stečajevi četiri najveće banke (Beogradska banka, Beobanka, Jugobanka i Investbanka) otvoreni 03.01.2002. godine. Guverner Narodne banke je 16.01.2002. uputio dopis Agenciji za osiguranje depozita, sanaciju, stečaj i likvidaciju banaka, u kome traži od nje da «preduzme pravne radnje kako bi nadležni sudovi po hitnom postupku doneli odgovarajuće akte kojim bi ovlastili Nacionalnu štedionicu-banku da izvršava uručivanje obveznica i obavlja druge poslove izvršavanja obaveza navedenih banaka koji proizilaze iz Zakona».

Prihvatajući predlog, nadležna sudska veća su donela rešenja kojim su ovlastila Banku da obavlja navedene poslove. Time je bez tendera Nacionalnoj štedionici pripao posao servisiranja oko 84% stare devizne štednje (od ukupno 4,5 milijarde evra).

Odlukom guvernera o prenosu računa na poslovne banke, od 25. decembra 2001, otvoreni su su depoziti po viđenju Narodne banke kod 18 poslovnih banaka. Nacionalnoj štedionici se ustupaju 09.01.2002. sredstva NBJ-Sedište, NBJ-Zavod za izradu novčanica i kovanog novca, ZOP-Centrala Beograd, ZOP-Glavna filijala za teritoriju RS, NBJ-Glavna republička filijala, dok se sredstva NBJ-Filijale Kargujevac prenose od 01.01.2003. Sredstva su ustupljena beskamatno i krajem godine iznosila su preko 797 miliona dinara, što je predstavljalo 60% dinarskih depozita Banke.

Nepuna dva meseca od osnivanja (20. februara 2002.), Banka je dobila ovlašćenje za obavljanje poslova platnog prometa i kreditnih poslova sa inostranstvom (Veliko ovlašćenje).

Sutradan, 21. februara 2002, Narodna banka – Zavod za obračun i plaćanja (ZOP) i Banka, sklopili su Ugovor o poslovnoj saradnji kojim se preciziraju obaveze u obučavanju i preuzimanju zaposlenih. Ugovorom je Nacionalna štedionica preuzela obučavanje zaposlenih ZOP-a (oni su i dalje bili u radnom odnosu NBJ-ZOP), za rad na šalterskim poslovima, uz mogućnost preuzimanja zaposlenih ukoliko uspešno završe obuku.

Shodno Ugovoru o poslovnoj saradnji, Narodna banka i Banka su 28. oktobra 2002. sklopile Sporazum, prema kome je Banka stekla pravo besplatnog korišćenja u naredne tri godine 60 ekspozitura sa 271 šalterom i 7.200 kvadratnih metara poslovnog prostora sa nameštajem i opremom. Sporazum su sklopili guverner Narodne banke i generalni direktor Nacionalne štedionice, suprotno članu 5. Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije, koji reguliše raspolaganje nepokretnostima u državnoj svojini, a prema kome se prenos korišćenja nepokretnosti ne može vršiti na korisnike koji nisu u režimu državnog vlasništva, niti se može vršiti podzakup nepokretnosti u državnoj svojini. U trenutku sklapanja Sporazuma, Nacionalna štedionica je već bila u većinskom privatnom vlasništvu.

Odluku o korišćenju, odnosno o zakupu nepokretnosti u državnoj svojini, prema članu 8. Zakona mora doneti Vlada. Istim članom predviđeno je da se korišćenje ili zakup može ostvariti tek po pribavljanju saglasnosti Republičke direkcije za imovinu Republike Srbije. Iz Izveštaja UBPOK se vidi da saglasnost od Direkcije nije tražena.

Evroaksis (Veksim) banka

Evroaksis banka iz Moskve ima vrlo važnu ulogu u poslovanju Nacionalne štedionice. Veliki broj akcija Banke kupljen je upravo preko deviznih računa u Evroaksis banci.

Svakako je najinteresantniji promet koji je obavljen 13.09.2002. Tada su, samo u jednom danu, četiri povezana preduzeća primila od preduzeća Koprom iz Beča, na devizni račun Banke kod Evroaksis banke, USD 1.200.000 i EUR 1.200.000, odmah su zatim prodala ta sredstva Nacionalnoj štedionici koja je dinarsku protivvrednost uplatila Atlas i Sosiete Ženeral banci. Ove dve banke su vratile isti iznos Nacionalnoj štedionici na ime dokapitalizacije u korist pomenutih preduzeća. Konačno, Nacionalna štedionica je uplaćeni iznos prenela na svoj račun u Evroaksis banci. Ovom složenom operacijom u kojoj novac nije ni učestvovao, već samo papiri, povezana preduzeća su stekla 88,16% druge emisije akcija i time došli do učešća od 37% u kapitalu Banke. Nalogodavac inicijalne uplate – preduzeće Koprom – takođe ima devizni račun u Evroaksis banci, a sredstva su uplaćena kao avans za izvoz kukuruza, do čega nikad nije došlo. Isto tako, jedan od dva trenutno najveća pojedinačna akcionara Banke, Elim iz Beča, uplatio je svoje akcije preko Evroaksis banke.

Evroaksis banka je osnovana devedesetih godina sa ciljem da se izbegnu sankcije Ujedinjenih nacija prema našoj zemlji. Osnivači su bile velike državne banke. Prema svedočenju Veroljuba Dugalića, generalnog sekretara Udruženja banaka, na skupštinskom Anketnom odboru, poslednjih godina Evroaksis banka ima godišnji promet preko četiri milijarde dolara sa našim bankama. Na istom Anketnom odboru Vojin Lazarević je saopštio da je njegovo učešće zajedno sa učešćem Vuka Hamovića u akcionarskom kapitalu banke oko 28%.

Ova banka je devedesetih godina dobijala devizna sredstva od Narodne banke Jugoslavije i koristila ih za kreditiranje uvoza i izvoza. Ovakvo postupanje koje je suprotno svim pravilima rada centralne banke, moglo je donekle biti opravdano u vreme sankcija UN protiv Jugoslavije. Savezna vlada je postavljala ograničenje guverneru da ne može plasirati više od 5% deviznih rezervi u mešovite banke (Evroaksis banka se devedesetih zvala Veksim). Oktobra 2000. depozit Narodne banke u Evroaksis banci je bio 4,6 miliona USD.

Umesto povlačenja svih depozita Narodne banke iz Evroaksis banke i njihovog plasiranja u neku od prvoklasnih banaka, guverner koga su postavile demokratske vlasti posle pada režima Slobodana Miloševića, već je 13.12 2000. oročio na tri meseca još 10 miliona USD, po minimalnoj kamatnoj stopi (LIBOR), radi «poboljšanja likvidnosti banke». Ovo je verovatno jedinstven slučaj u istoriji da centralna banka jedne države ulaže devize, koje je putem zakona prikupila od poslovnih banaka u zemlji, u jednu inostranu privatnu banku sa ciljem da joj poboljšala likvidnost. U narednim mesecima depozit je stalno rastao, guverner je svojom odlukom relaksirao prethodno ograničenje sa 5% na 7% deviznih rezervi, te su se od marta 2003. depozitni plasmani održavali do nivoa od 60 miliona USD.

Još čudnije je što je Evroaksis banka sredstva Narodne banke vraćala u zemlju kreditirajući domaće poslovne banke, jer time je obesmišljen sistem obaveznih deviznih rezervi. Naime, ako je procena bila da poslovne banke nemaju dovoljno deviznih sredstava, nije trebalo propisivati visoke iznose obaveznih rezervi. Štaviše, poslovne banke su dobijene devizne kredite konvertovale u dinare, čime se povećavala količina novca u opticaju. Cela operacija je rađena u dogovru Evroaksis banke sa Narodnom bankom, budući da je ugovarana ne samo kamatna stopa na depozit Narodne banke, već i kamata na kredite poslovnim bankama, ali i kamata koju treba da plate krajnji korisnici kredita.

Da apsurd bude veći, poslovne banke su se zaduživale kod Evroaksis banke koristeći kao garanciju za vraćanje kredita (zalogu) svoje devizne rezerve u Narodnoj banci, što još jednom potvrđuje saučesništvo centralne banke. O štetnosti i nezakonitosti takve politike guvernera su  blagovremeno upozorili saradnici iz Sektora za poslove sa inostrantvom.

Iz priloženog se može zaključiti da je Evroaksis banka bila sve vreme privilegovana banka jer je poslovala u tesnoj saradnji sa Narodnom bankom i nije se izlagala rizicima, budući da je vraćanje kredita osiguavala depozitima Narodne banke.

Pored toga, država je preko ove banke kreditirala i uvoz električne energije, što je dokumentovano na skupštinskom Anketnom odboru. Vremenom je sve veći udeo u trgovini strujom preuzimalo londonsko preduzeće Energy Financing Team (EFT). Tako je ova firma, koja je u isto vreme i komitent Evroaksis banke, u 2002. dobila 34% sredstava za uvoz struje, a u 2003. čitava 82%. Značajan deo tih para isplaćen je na račun EFT u Evroaksis banci. Vlasnik preduzeća EFT je Vuk Hamović.

Zaključci i predlozi

Sve iznete činjenice ukazuju na veliko narušavanje zakonitosti i standardnih principa poslovanja Narodne banke. Nesporno je da je Narodna banka:

1.besplatno dodelila na korišćenje opremu i poslovni prostor privrednom subjektu u većinskom privatnom vlasništvu, bez javnog konkursa i u suprotnosti sa važećim propisima;
2.mimo svojih nadležnosti raspolagala državnom imovinom, pa su ugovori koje su zaključili guverner i direktor ZOP-a potpisani od strane neovlašćenog lica i stoga ništavi. Bez obzira na autonomiju Narodne banke i određeni stepen autonomnosti u raspolaganju imovinom, Narodna banka je dužna da imovinu koristi za poslovanje Narodne banke;
3.propustila da utvrdi da povezana lica stiču kontrolni paketa akcija Nacionalne štedionice, a.d.;
4.propustila da uoči da je samo u jednom  danu značajan iznos deviznih sredstava napravio krug između Beča, Moskve i Beograda na osnovu prevarnog posla (navodni izvoz kukuruza do koga nikad nije došlo) i da su na kraju te transakcije kupljene akcije Banke, što ukazuje na fiktivnost celog posla;
5.nije postupila po upozorenju bankarske kontrole o nelikvidnosti Bančinog komitenta Dajners kluba, koji je u isto vreme sticao akcije Banke;
6.gašenjem ZOP-a prenela veliki deo svojih sredstava u privatnu banku, bez konkursa i bez naplate kamate, iako je u isto vreme postojala mogućnost da se platni promet obavlja preko Poštanske štedionice koja je u državnom vlasništvu;
7.dodelila Banci, koja je tek osnovana, takođe bez konkursa, isplatu velikog dela stare devizne štednje i time dovela u neravnopravan položaj ostale banke u zemlji;
8.plasirala sredstva obavezne devizne rezerve u inostranu banku sumnjivog boniteta, u vlasništvu domaćih pravnih i fizičkih lica;
9.dozvolila inostranoj banci da vraća u zemlju deponovana sredstva u vidu deviznih kredita poslovnim bankama, koji su zatim konvertovani u dinarske kredite pod uslovima koje je određivala inostrana banka;
10.garantovala kredite inostrane banke poslovnim bankama, putem deviznih rezervi deponovanih u istoj banci;

Ime «Nacionalna štedionica-banka a.d.» u sebi sadrži pridev koji se može upotrebiti za onaj oblik organizovanja u kome je država većinski vlasnik (npr. Nacionalna korporacija za osiguranje stambenih kredita u kojoj je država stopostotni vlasnik kapitala). Međutim, država nije bila osnivač Banke i akcijski kapital je stekla tek u sekundarnoj prodaji. Pored toga, reč «nacionalna», budući da implicira državno vlasništvo, upućuje na sigurnost poslovanja odnosno štednje kod takve banke. Stoga Savet smatra da Narodna banka nije trebalo da izda saglasnost u smislu člana 8 i 9 Zakona o bankama i drugim finansijskim organizacijama, odnosno guverener nije trebalo da donese rešenje kojim  se dozvoljava rad banke pod tim imenom.

Prisustvo visokih državnih funkcionera prilikom otvaranja Banke, kao i kasnija dodela servisiranja velikog dela stare devizne štednje Banci, samo je učvrstilo pogrešan utisak javnosti, čime je ovaj subjekt stekao privilegovan položaj na tržištu, što je moralo rezultirati u sticanju protivpravne dobiti.

Savet za borbu protiv korupcije smatra da se u naše zakonske propise što pre moraju ugraditi preporuke koje se nalaze u Konvenciji Ujedinjenih nacija protiv korupcije, kao i odredbe koje se nalaze u Krivičnopravnoj konvenciji o korupciji i Građanskopravnoj konvenciji o korupciji Saveta Evrope. U ovim konvencijama se korupcija, kako aktivna tako i pasivna, kvalifikuje kao krivično delo, a od učesnika iz javnog ili privatnog sektora se zahteva puna odgovornost za naknadu štete svima koji su pretrpeli materijalni ili nematerijalni gubitak usled korupcije.

Pored dopune zakona koji regulišu krivičnu i građanskopravnu odgovornost, potrebno je u konkretnom slučaju izvršiti i reviziju propisa koji se odnose na Narodnu banku, bankarski sistem i njegovo poslovanje. Neki vrlo važni elementi tog sistema regulisani su podzakonskim aktima i trebalo bi ih uključiti u tekst zakona. Tako se, recimo, bonitet osnivača banke ili pojam povezanih lica definiše jednim aktom guvernera, koji se više puta menjao, a to je «Odluka o načinu sprovođenja čl.8, 9, 10a, 12, 15, 19b, 19e, 28, 29. i 59. Zakona o bankama i drugim finansijskim organizacijama». Ova Odluka trenutno ima 44 člana, sa brojnim stavovima i tačkama, te odštampana zauzima 14 strana A4 formata, dok sam zakon staje na 23 strane. U jednom demokratskom društvu guverner ne bi smeo da ima pravo da putem svojih odluka daje autentično tumačenje zakona, niti da donosi odluke sa zakonskom snagom.

Centralno bankarstvo se bazira na dobro poznatim principima i moguće je da su pisci Zakona o narodnoj banci smatrali da se ti principi podrazumevaju. Poslovanje Narodne banke sa Evroaksis bankom pokazuje da se principi ipak ne podrazumevaju i da ih treba uključiti u tekst samog Zakona.

Prilikom izmene Zakona treba koristiti međunarodno standardizovane pojmove. Peto izdanje Priručnika Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) o bilansu plaćanja daje jasnu definiciju deviznih rezervi, što je kasnije još razrađeno u smernicama za statističko praćenje rezervi (International Reserves and Foreign Currency Liquidity: Guidelines for a Data Template). Prema definicijama koje se nalaze u paragrafima 64-74 Smernica, jasno je da se obavezne devizne rezerve koje je država plasirala u Evroaksis banku ne bi mogle smatrati deviznim rezervama zemlje (potrebna je «efektivna kontrola», likvidnost, ulaganje u banke čiji su vlasnici nerezidenti itd). Prema kriterijumima MMF naše devizne rezerve su posle plasmana u Evroaksis banku nenamenski korišćene.

Donošenje zakonskih propisa tek je prvi korak u borbi protiv zloupotreba i korupcije koja ih podstiče. Potrebno je formirti tela koja će biti u stanju da prepoznaju zloupotrebe i gone prekršioce. Savremeni finansijski kriminal je veome sofisticiran i organi gonjenja koji su formirani u prethodnom režimu nisu uvek u prilici da se snađu u promenjenim okolnostima. Ilustraciju toga predstavlja Izveštaj UBPOK, koji je bio dostupan Savetu. U njemu su korektno navedene činjenice, čijim čitanjem se stiče utisak da piscu Izveštaja nije bilo jasno da li je uopšte neki zakon prekršen (izuzev Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije, kada je u pitanju iznajmljivanje opreme i poslovnog prostora Banci). Stoga bi, prema mišljenju Saveta, bilo potrebno da se organizuje stručno osposobljavanje državnih organa za gonjenje finansijskog kriminala, pri čemu bi se mogla koristiti saradnja međunarodnih organizacija (OEBS, OECD) i/ili institucija EU (OLAF), Saveta Evrope (GMC, GRECO) i Sjedinjenih Država (Ministarstvo pravde).

Kada je u pitanju konkretna odgovornost pojedinaca u slučaju Nacionalne štedionice, Savet predlaže Vladi da sve informacije kojima raspolaže prosledi tužilaštvu, kako bi se rasvetlili svi aspekti ovog problema. Istražni organi bi trebalo da ispitaju koji su sve propisi prekršeni, koje ličnosti su umešane i da li postoje dokazi o korupciji. Vlada u međuvremenu mora preduzeti korake kako bi se zaštitila državna imovina koju sad, suprotno Zakonu, koristi privatno pravno lice. S obzirom da je u toku postupak otuđenja državne imovine, predlažemo Vladi da obustavi prodaja prema oglasu koji je objavljen u dnevnoj štampi 24.novembra 2004, dok se ne rasvetle sve činjenice u vezi sa osnivanjem Nacionalne štedionice. U tom smislu bi trebalo staviti van snage i Zaključak Vlade od  27. maja 2004. godine.

Savet preporučuje da se preispita povezanost i bonitet akcionara Nacionalne štedionice, u skladu sa zakonskim ovlašćenjima i Odlukom o načinu sprovođenja čl.8, 9, 10a, 12, 15, 19b, 19e, 28, 29. i 59. Zakona o bankama i drugim finansijskim organizacijama. Takođe, sva uložena sredstva treba što pre povući iz Evroaksis banke i plasirati ih u skladu sa međunarodnim principima rada centralne banke i smernicama MMF.

Agencija za osiguranje depozita, sanaciju, stečaj i likvidaciju banaka bi trebalo da pokrene postupak preispitivanja dodele posla servisiranja stare devizne štednje Nacionalnoj štedionici. Sve poslovne banke bi trebalo da pod ravnopravnim uslovima budu u prilici da konkurišu za taj posao.

Savet je svestan da je slučaj Nacionalne štedionice za Vladu posebno delikatan. Nekoliko njenih istaknutih članova je posredno ili neposredno učestvovalo u osnivanju te institucije i kreiranju predstave da se radi o državnoj banci. Stoga je Savet na stanovištu da ukoliko Vlada ozbiljno namerava da se bori protiv korupcije, ona najpre mora da ispita političku odgovornost sopstvenih članova i da interes građana pretpostavi sopstvenim interesima.

ПРЕДСЕДНИК:  Verica Barać

Originalan tekst uz dodatak animacija od zaborava sačuvao:

Slobodan Radulović

Ti stvarno jesi,

Prijatelj verni,

U životnoj “presi”,

Moj drug “smerni”.

Jedino tebi,

Sve mogu reći,

Šta čuvam u sebi,

Kad se nadam  sreći.

Šta me boli,

Nikome ni reči,

Šta mi život “soli”,

Ni šta mi sreću preči.

Ni tugu silnu,

Ni patnju moju,

Ni ljubav milnu,

Ni drugu tajnu koju.

Druženje s’ tobom,

Sudbina traži,

Da vladam sobom,

Ti kaži: “važi”.

Autor: Slobodan Radul0vić

Prosto je neverovatno koliko je u Srbiji u funkcionisanju državnih institucija uzela maha pojava i praksa tzv. “ćutanja administracije”.

Kako to izgleda kroz praksu funkcionisanja tobožnjeg nezavisnog sudstva može se videti Ovde

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Tajno odeljenje DB za politička ubistva

Tajni poslovi specijalnog odeljenja pri beogradskom centru DB, za koje postoji sumnja da su u neposrednoj vezi sa najmračnijim događajima u vreme Miloševićevog režima, stavljeni su pod lupu BIA, policije i tužilaštva, saznaje „Blic“.
U poslednjoj godini vladavine Slobodna Miloševića, pri nekadašnjem beogradskom centru DB, bilo je formirano Odeljenje za pripremu i tehničku organizaciju. Nadležni organi sumnjaju da je ovo odeljenje služilo za prljave poslove, pa i za pripremanje i logističku podršku političkih ubistava, kao što su ubistvo Ivana Stambolića i atentat na Vuka Draškovića u Budvi.
- Pripadnike tog odeljenja niko ništa nije smeo da pita o poslu, i niko nije znao šta oni rade. Sumnja se da su radili prljave poslove, pa i ubistva. Oni su se šepurili da su mnogo važni tajni agenti. Koristili su najbolje automobile koji su tada bili u DB i sva ostala sredstva kojima je raspolagala tajna služba – kaže za „Blic“ izvor blizak nadležnim organima koji ispituju ovaj slučaj.
Za načelnika Odeljenje za pripremu i tehničku organizaciju bio je postavljen Ratko Romić. On je sada pod sumnjama Specijalnog tužilaštva da je bio saučesnik u ubistvu novinara Slavka Ćuruvije, vlasnika „Dnevnog telegrafa“, o čemu je „Blic“ već pisao. Romića je na to mesto postavio Milan Radonjić, tadašnji šef beogradskog DB. Radonjić je postao šef beogradskog DB neposredno pred ubistvo Ćuruvije, i on je naredio da se novinar intenzivno prati.

Preporuka
Romića su sa ubistvom Ćuruvije povezali pripadnici Devetog odeljenja beogradskog DB, koji su novinara intenzivno pratili, a o tome su svedočilo odmah posle 5. oktobra 2000. Naime, 27 pripadnika Devetog odeljenja svedočilo je da je dobilo naređenje da Ćuruviju prati nekoliko dana pre ubistva, a da su na sam dan ubistva, na Uskrs 11. aprila 1999. morali skoro iz minuta u minut da javljaju njegovo kretanje. Neposredno pred ubistvo, kada je Ćuruvija sa Brankom Prpom stigao ispred svog stana u Svetogorskoj ulici, pripadnici DB dobili su naređenje da se hitno povuku. Jedan od njih, koji nije odmah čuo naređenje, ispred Ćuruvijinog ulaza je video beli „golf“ koji pripada beogradskom DB. Za ovo vozilo je tih dana bio zadužen Ratko Romić. Kasnije su se pojavili i svedoci koji su videli Romića.
Postoji sumnja da se Romić svojom umešanošću u ubistvo Ćuruvije preporučio za nečelnika tog posebnog odeljenja beogradskog DB, koje je formirano 2000. godine. Sumnja se da je glavni razlog za formiranje takvog odeljenja bilo nezadovoljstvo tadašnjeg državnog vrha time što je otkriveno da je DB umešan u zločin na Ibarskoj magistrali. Tog 3. oktobra 1999, kada su ubijena četiri člana SPO na Ibarskoj magistrali, i kada je pokušano ubistvo Vuka Draškovića, isti pripadnici Devetog odeljenja imali su isto naređenje kao i prilikom ubistva Ćuruvije. Morali su stalno da javljaju gde se nalazi „objekat“, u ovom slučaju Drašković, u kom vozilu sedi, i na kom mestu. Ekspertski tim SPO ubrzo posle ubistva utvrdio je nesumnjivo da je kamion, kojim je počinjen zločin, pripadao DB. To je sada potvrđeno u sve tri prvostepene presude za četvorostruko ubistvo na Ibarskoj magistrali.

Prvi zadatak
- I početnici u DB znaju da kada dobiju naređenje da nekog striktno prate i iz minuta u minut i javljaju njegovo kretanje, to može da znači da će „objekat“ biti uhapšen. Svima je bilo jasno čemu je služilo takvo intenzivno praćenje kada su „objekti“ ubijani… – kaže izvor „Blica“.
Prema sumnjama nadležnih organa, prvi veliki zadatak Odeljenja za pripremu i tehničku organizaciju bio je atentat na Draškovića u Budvi, 15. juna 2000. Nesumnjivo je utvrđeno da je načelnik tog odeljenja Ratko Romić pred atentat bio u Budvi i da je snimao kuću Draškovića. To su potvrdili svi saslušani svedoci iz DB na suđenju za ubistvo Stambolića i atentat na Draškovića u Budvi. Čak dve ekipe DB su snimale kuću Draškovića od čega su napravljena dva foto-albuma. Prema sumnjama iz istrage, prvi album je Radomir Marković, tadašnji šef DB, dao supruzi Slobodana Miloševića Mirjani Marković, a drugi je predao pripadnicima JSO koji su bili neposredni izvršioci.
Romić nije bio među optuženima, ali je protiv njega vođena istraga po privatnoj tužbi advokata SPO. Nedavno je istragu protiv Romića preuzelo Okružno tužilaštvo u Beogradu.
Kada je u pitanju otmica i ubistvo Stambolića 25. avgusta 2000. godine, Odeljenje za pripremu i tehničku organizaciju ostavilo je najmanje tragova za sobom. U DB nije pronađen dokument iz koga bi se otkrilo da je Stambolić praćen pre ubistva. Sud je utvrdio da je Radomir Marković predao Miloradu Ulemeku Legiji papir sa kratkom biografijom, adresom stana i fotografijom Stambolića i da su neposredni izvršioci iz JSO sami čekali žrtvu nekoliko dana ispred stana. Postoji sumnja da je neka druga ekipa iz DB pratila Stambolića pre pripadnika JSO, kako bi ustanovila njegovo uobičajeno kretanje, kao što je odlazak na trčanje u Košutnjak, gde je kasnije i otet.

Autor: Vuk Z. Cvijić | 26.06.2007.

Izvor: Blic http://www.blic.rs

Veza:

TERORIZAM DRŽAVNE BEZBEDNOSTI

Milošević sa vrhom DB-a dogovarao ubistva političkih protivnika


Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Dosijei u tvrđavi pod zemljom

Služba državne bezbednosti je godinama skupljala podatke o pojedinim “objektima”. Na kompjuterskim diskovima su se našli i lideri DOS-a. Neki su nestali, a priča se da su čak u rukama mafije

Ovako izgleda nadzemni deo zgrade instituta za bezbednost

Zvučalo je kao scenario nekog holivudskog političko-špijunskog trilera. Međutim, ono što je govorio srpski ministar unutrašnjih poslova Dušan Mihajlović nije bio film. Obelodanio je ono o čemu se danima samo šuškalo. Potvrdio je da je iz policijskih arhiva prethodne i nove Jugoslavije nestao deo tajne dokumentacije, tačnije famoznih dosijea o pojedinim ličnostima koje su na razne načine obeležile našu noviju istoriju.

Ministar Mihajlović nije osporio da deo te dokumentacije čine i dosijei pojedinih lidera DOS-a. Neka pitanja, međutim, ostala su bez odgovora. U čijim rukama se nalaze kompjuterski diskovi sa podacima koje su godinama brižljivo prikupljali operativci jugoslovenskih službi državne bezbednosti? Da li ta dokumenta poseduje mafija? Da li su možda u rukama pojedinih pripadnika Miloševićevog režima? Gde je obavljena operacija narezivanja podataka na diskove?

Nema sumnje da je to urađeno na Institutu bezbednosti MUP-a Srbije na Banjici – uveren je Božidar Spasić, vlasnik detektivske agencije SIA, inače, dugogodišnji istaknuti operativac Službe državne bezbednosti saveznog MUP-a.

Deset kilometara hodnika

Institut bezbednosti MUP-a Srbije je zgrada koja je za širu javnost oduvek bila obavijena velom misterije. Bar jedan njen deo. Onaj nevidljivi, podzemni. Mnogi su ovaj objekat nazivali policijskom tvrđavom. Reklo bi se, s pravom.

Građen je čitave dve decenije, pod direktnom kontrolom policijskog generala Jove Popovića koji je bio i direktor. Sastoji se iz, uslovno rečeno, dva dela. Prvi je zgrada Instituta koja sama po sebi ne predstavlja ništa spektakularno za šta bi javnost bila posebno zainteresovana. Tu su kancelarije sa uobičajenom opremom za obuku policijskih kadrova. Tu su i prostorije policijske akademije. Godine 1999. NATO avijacija je bombardovala zgradu Instituta. Kako se to obično kaže, pričinjena je ogromna materijalna šteta, ali je dobar deo ostao čitav. Žrtava nije bilo jer, naravno, u tom delu “tvrđave” i nije bilo ljudi.

Međutim, tokom bombardovanja, ali i godinama pre toga jedan, moglo bi se reći, paralelni život odigravao se u drugom delu Instituta, duboko pod zemljom.

- Da, tačno je – potvrđuje Božidar Spasić. – I sam sam dobar deo svog radnog vremena provodio u tim podzemnim prostorijama. Sve deluje impresivno. To je čitav grad pod zemljom.

U podzemni deo Instituta za bezbednost MUP-a Srbije stiže se posebnim liftovima koji se spuštaju na oko desetak metara ispod suterena. A onda se pred očima otvara gotovo nestvaran svet.

Nepregledno dugačkim hodnicima, prema nekim informacijama reč je o više desetina kilometara, Institut za bezbednost je povezan sa Belim dvorom kao i sa nekim vojnim objektima na Dedinju. Ne računajući te hodnike, podzemni deo Instituta se sastoji iz tri sektora: sektor državne bezbednosti, sektor vojske i sektor takozvanih zajedničkih poslova.

Laboratorije, restorani, sale

Podzemni deo Instituta je opremljen najsavremenijim laboratorijama u kojima se ispituje, analizira i izrađuje sve ono što je bitno za sistem bezbednosti jedne države. Tu su i veoma moderne streljane za uvežbavanje pripadnika posebnih jedinica kao i komforne sobe za smeštaj više stotina ljudi. Pretpostavka je da je bivši predsednik SRJ Slobodan Milošević ove prostorije koristio kao sklonište za smeštaj svojih specijalaca. Tu su, naravno, i prateći “sadržaji” kao što su bioskopske sale, manji restorani, kabineti, sale za sastanke. Prema pričama koje zvanično nisu potvrđene, upravo u tim prostorijama Milošević je za vreme NATO intervencije održavao sastanke sa Generalštabom Vojske Jugoslavije. Priča se, takođe, da su se u posebnim, takozvanim “gluvim” sobama, potpuno obezbeđenim od svake vrste prisluškivanja, donosile i najvažnije strategijske odluke sudbonosne za zemlju.

Podsećajući kako je početkom devedesetih organizovao akciju za neutralisanje vodećih šiptarskih terorista u zemljama zapadne Evrope, Božidar Spasić navodi:

- Tražio sam od stručnjaka u Institutu bezbednosti da naprave eksplozivnu napravu i da je upakuju u konzervu “koka-kole” od pola litre zbog bezbednijeg prelaska granice. Tako su i uradili…

U specijalnim laboratorijama Instituta moglo je sve da se napravi. Te prostorije su gotovo u svemu podsećale na kadrove iz filmova o Džemsu Bondu, pogotovu na one sekvence kada najpopularniji tajni agent u skrovitim prostorijama širom sveta isprobava neverovatno naoružanje kojim treba da uništi negativce.

U podzemnom svetu Instituta za bezbednost smeštene su i tajne štamparije opremljene najsavremenijim uređajima za izradu savršenih falsifikata. Između ostalog, stručnjaci koji rade u ovim štamparijama su uspeli da savladaju proizvodnju pasoša srednjoevropskih i nekih drugih zemalja. Nije teško pogoditi da su takve putne isprave bile namenjene agentima SDB-a koji su obavljali specijalne zadatke upravo u tim državama.

Božidar Spasić je tokom svoje policijske karijere bio jedan od ključnih ljudi koji su koristili usluge tajnih podzemnih štamparija. Njegova specijalnost je bila izrada falsifikovanih emigrantskih glasila koji su rasturani u inostranstvu sa ciljem da se raznim podmetanjima, lažnim intervjuima, izazove panika među pripadnicima emigracije okarakterisanima kao državni neprijatelji.

Deo podzemnog grada je namenjen za zatvorske prostorije.

- Posebna je priča o tom sektoru – kaže Božidar Spasić. – Veoma mali broj ljudi zna gde se tačno nalaze. Čak je i sam ulaz u pritvorski deo obezbeđen na veoma neobičan način. Stalno se pale i gase različita svetla tako da pritvorenik jednostavno gubi osećaj za prostor i posle nekoliko trenutaka nije svestan gde se nalazi.

Pritvorski deo

Jedan od pritvorenika “tvrđave” je bio kontroverzni Jugoslav Petrušić, optužen da se bavio špijunažom i da je predvodio terorističku organizaciju “Pauk”.

- Ekskluzivni snimci emitovani na RTS-u na kojima se vidi Petrušić kako istražiteljima bez lica daje izjavu nedvosmisleno su načinjeni upravo u jednoj od ćelija ispod Instituta bezbednosti – kaže Spasić.

Kretanje kroz tajni podzemni grad Instituta je strogo kontrolisano. Na tačno određenim mestima nalaze se kontrolni punktovi na kojima su veoma poverljivi operativci. Prelaženje iz sektora u sektor je moguće samo pomoću posebnih ključeva koji otvaraju svaka sledeća vrata. Bezbednost je gotovo uzdignuta do savršenstva.

- Da se vratimo na slučaj dosijea narezanih na diskove u Institutu bezbednosti – nastavlja Spasić. – Taj postupak nije ništa neobično. To rade sve policije sveta. Naime, posle izvesnog vremena, kada se papiri nagomilaju, oni se snimaju na mikrofilmove, a u poslednje vreme narezuju na kompjuterske diskove kako bi se dobilo na prostoru. Ovde je nevolja što su ti podaci iskopirani i što se nalaze u rukama onih kod kojih ne bi trebalo da se nalaze. Ko su oni, trenutno je nepoznato. Neizvesno je i kako će oni pokušati da iskoriste to što poseduju. Na osnovu mog iskustva može se pretpostaviti da će deo tih dosijea uskoro putem medija ili na drugi način ugledati svetlost dana ovde, ali možda i u inostranstvu, sa ciljem da se obelodani kompromitujući materijal nekih od čelnika DOS-a.

Šta mogu da sadrže ti materijali? Mogu da se odnose na neke nedozvoljene finansijske transakcije, veze sa pojedinim tajnim policijama, eventualne podatke o ljubavnim aferama ili podatke o porodičnim odnosima koji bi mogli da diskvalifikuju nekog političara.

Otkrivanje i tajno beleženje ljubavnih afera političara prava je specijalnost mnogih službi bezbednosti, uključujući i našu. Ilustracije radi Božidar Spasić navodi slučaj prostitutke Jelene koju je upoznao u Beču. Bila je prava dama i lepotica. I pristala je da sarađuje. Diskretno je stupila u vezu sa visokim oficirom austrijske policije i uskoro su postali ljubavnici.

Izgledalo je da su oboje uživali u “vezi” ali, što je bilo najvažnije, SDB-u su od Jelene počele da pristižu dragocene informacije. U okviru ovakvih aktivnosti tajnih policija poznati su i slučajevi tajnog snimanja viđenijih (ali u ovim slučajevima golih) političara u javnim kućama, naravno, uz saglasnost i saradnju “prijateljica noći”.

- Ako se neki od tih dosijea i objave, to se sigurno neće odnositi na, rekao bih, glavne ljude, već na njihovo neposredno okruženje. Mogli bi, na primer, da se obelodane kompromitujući podaci o šefovima kabineta, najbližim saradnicima, savetnicima. Setimo se da su se ne tako davno pojavili kompromitujući podaci o šefu kabineta Vilija Branta, pa je tek naknadno na udaru bio i on sam. To je svojevrsna taktika upozoravajućeg pojavljivanja, tek da se ciljani objekti obaveste da neko poseduje o njima podatke. Nije isključeno da će onaj ko ima diskove pokušati da ih iskoristi u lične svhre, da će ucenjujući “predmet” dosijea pokušati da sebi obezbedi materijalnu korist ili neku drugu uslugu, na primer puštanje iz zatvora nekog svog rođaka ili saradnika.

Upućeni tvrde da postoje indicije da su osim dosijea Službe državne bezbednosti negde procureli i tajni dokumenti Kontraobaveštajne službe Vojske Jugoslavije. Na to, tvrde obavešteni ljudi, upućuje i poslednje saopštenje vojske o pokretanju krivičnih postupaka protiv velikog broja pripadnika armije. To može da znači samo jedno: da ovkavim saopštenjima vojska želi da predupredi eventualno pojavljivanje u javnosti pojedinih dosijea, jer postoji opravdan strah da su neki od njih izneti.

Krug najobaveštenijih

U svakom slučaju, sadržaj dosijea SDB-a narezanih na diskove u Institutu za bezbedenost je bio poznat veoma uskom krugu ljudi.

- U tom krugu svakako je bivši načelnik SDB-a Radomir Marković, ali i njegov najbliži saradnik i pomoćnik Nikola Ćurčić – nastavlja Spasić. – Sadržaj dosijea morao je da bude poznat i načelnicima Prve uprave (obaveštajni rad), Druge uprave (ekstremizam) i Treće uprave SDB-a (unutrašnji neprijatelji, odnosno nekadašnji opozicioni prvaci). Prema mojim informacijama dosijei su izneti u Kinu sa čijom je tajnom policijom srpska SDB godinama ostvarivala veoma tesne veze. U svakom slučaju i izjava ministra Mihajlovića ukazuje da istraga ide postepeno u željenom pravcu i da će i glavni organizator iznošenja i rasturanja tajnih dokumenata sigurno biti otkriven.

Bez obzira na ishod slučaja iznošenja tajnih dosijea može se reći da je krađa top-sikret dokumenata stara koliko i sama služba Državne bezbednosti.

U našoj ali i svetskoj novijoj istoriji poznati su mnogi pokušaji pojedinaca ili organizovanih grupa da dođu do arhiva državnih službi bezbednosti. Cilj je uvek isti: raspolaganje podacima kojima se mogu kompromitovati politički protivnici.

Jedan od takvih slučajeva koji su izazvali veliku pažnju javnosti odigrao se 1992. godine u Beogradu. Tada je, u savršeno organizovanoj akciji, SDB Srbije preuzela kontrolu nad prostorijama Savezne državne bezbednosti. Mnogi su tada kao razlog za ovaj upad videli upravo nameru da se dođe do arhive federalne tajne policije, odnosno, do dosijea koji su godinama formirani.

- Nije slučajno – nastavlja Spasić – što je tada srpska policija preuzela prvo Institut bezbednosti pa tek onda i druge objekte SMUP-a. Oni koji su rukovodili tom akcijom znali su da će u Institutu naići na željene dokumente, i da će osim arhive uspostaviti kontrolu nad najsavremenijom i najopremljenijom policijskom institucijom. Direktan nalog za ovu akciju je izdao Milošević svojim najpoverljivijim ljudima u tom trenutku: Radovanu Stojičiću Badži i Jovici Stanišiću. Dva meseca posle zauzimanja dosijei su se kamionima iz zgrade savezne policije odnosili u Institut bezbednosti. Otprilike u tom periodu je i započelo mikrofilmovanje i objedinjavanje dosijea koje su prikupljale srpska i savezna tajna policija, odnosno “centralnih” i “pomoćnih” dosijea.

Kako su otvarani dosijei? Primera radi operativci službe bi uhapsili nekoga ko se isticao u političkom delovanju: Šešelja, Aliju ili Paragu. Onda bi njihovi istomišljenici organizovali protestne tribine i potpisivali peticije za oslobađanje, ne sluteći da time u stvari potpisuju svoj ulazak u evidenciju tajne policije.

- Tako su svoje dosijee dobili prvi srpski opozicionari Đilas, Dobrica Ćosić, Matija Bećković, Brana Crnčević, Dragoljub Mićunović… – otkriva Spasić. – Sredinom osamdesetih je formiran dosije sadašnjeg predsednika SRJ Vojislava Koštunice i, naravno, Zorana Đinđića. Predmet interesovanja tajne policije osim pojedinaca bili su i objekti: novinske kuće ili druge važnije institucije tako da se slobodno može reći da je po jednom ili drugom osnovu svaki treći građanin na ovim prostorima bio “upisan”…

Šta je sadržaj dosijea? Pre svega tu su osnovni podaci o konkretnoj osobi ili objektu, zatim razlog zbog čega se otvara dosije (obično je to veza sa stranim službama, odnosno špijunaža) i na kraju se određuje pseudonim.

- Videli smo da je pokojni Slavko Ćuruvija evidentiran kao Ćuran – podseća Spasić. – Pseudonim za Đilasa bio je Stari, a Srpska pravoslavna crkva vođena je pod šifrom Partner, jer se u službi smatralo da ona želi svojom agresivnom politikom da bude partner Savezu komunista Jugoslavije u rukovođenju državom.

Dosijei su se “punili” gotovo svakodnevno novim izveštajima sa praćenja, prisluškivanja, tajnog snimanja. Na žalost, tajna policija bivše Jugoslavije ali i srpski SDB vremenom su se pretvorili u partijske policije za borbu protiv neistomišljenika. Umesto da proganja stvarne državne neprijatelje, SDB se bavila političkim oponentima. Dokaz za ovu tvrdnju je i činjenica da u poslednjih nekoliko decenija u Jugoslaviji nije održano nijedno suđenje nekom stranom agentu iako se stalno pričalo da na Balkanu neprestano vršljaju pripadnici stranih obaveštajnih službi.

Upravo zbog svega toga javnost sa pravom očekuje da u funkcionisanju Službe dođe do stvarnih promena i da umesto na dosijeima onih koji drugačije misle i govore počne da se radi na jačanju odbrane od agenata koji su nesporno među nama.


Tvorac idejnog projekta

 

- Ja sam jedan od tvoraca idejnog projekta Instituta za bezbednost – kaže ekskluzivno za “Ilustrovanu” Jovan Popović, penzionisani policijski general. – Učestvovao sam u konstruisanju od običnog šaltera do gromobrana…

Pitali smo Popovića, da li može da nam pokaže neke od tih projekata.

- A, to ne. Nikako. To je državna tajna – odgovorio je magistar tehničkih nauka. – Pripadnici svih službi bezbednosti sveta obišli su ga. I ne samo obični operativci. Ovde su bili i njihovi šefovi. Šefovi KGB-a, nemačke obaveštajne službe i drugi. Bili su ovde i Amerikanci. I svi su se čudili otkuda ovo ovde.

Jovan Popović je demantovao tvrdnje da ispod zgrade Instituta za bezbednost postoji pravi grad. Ipak, nije osporio da se u okviru “tvrđave” nalaze streljane i drugi objekti. Utisak je, ipak, da Popović, koji je već godinama u penziji, nije želeo da komentariše priče o Institutu.

- Sramota je sve to što se piše po novinama – rekao je kratko. – Mi smo imali najbolju Službu na svetu. Kada je reč o Institutu, njime je upravljao savet u koji su ulazili svi načelnici republičkih DB-a, načelnici pokrajinskih službi, predstavnici Sekretarijata za inostrane poslove, ljudi iz obaveštajne uprave…

O sagovorniku “Ilustrovane” Božidaru Spasiću, koji otvoreno govori o nečemu što je doskora bilo tabu tema, Jovan Popović ima dobro mišljenje.

- Sjajan je to operativac – kaže Popović. – Ali, dobro, nije baš sve tako kao što se priča. Nije baš sve tako bilo… Svi ti hodnici… Ima jedan hodnik koji povezuje radni deo i kuhinju… Doduše, to je ustanova koja na najbolji način ima rešenu kanalizaciju.

Zanimalo nas je da li je Jovan Popović upoznat sa takozvanim slučajem iznošenja dosijea iz Instituta. Odgovor, pomalo i očekivan, glasio je:

- Ne! Sve to što se dešavalo nema nikakve veze sa mnom. Ja sam od 1987. godine u penziji. Ne znam za tu aferu. Dok sam ja radio, sećam se da je postojao sektor “istorija”. Tu su bili neki stari dosijei koji su vraćeni u zgradu Saveznog SUP-a. A posle je u tu zgradu udarila bomba i sve to razbila…

Kada je već reč o bombardovanju, da li pamtite napad NATO-a na Jugoslaviju?

- Kako da ne – odgovorio je kao iz topa. – Moja kuća je na oko osamdesetak metara od Slobine. Kada su gađali njegovu rezidenciju, sećam se da je raketa proletela između dva dimnjaka na mojoj kući… Veoma blizu…

Milan JANKOVIĆ
Snimio Gradimir VIŠNJIĆ

preuzeto od: Ilustrovane politike

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Orman pun kostura

Zbog duge serije nerasvetljenih ubistava i opšte kriminalizacije društva, Rade Marković kao i ostali visoki funkcioneri u državnoj i javnoj bezbednosti odavno bi morali biti smenjeni

“Kao čovek koji u ovom gradu ima specifičnu težinu, ima brojne poznanike u podzemlju. Te ljude je zadužio ne činjenjem usluga nego svojim profesionalnim ugledom. Mnogi od njih su mu se već javili i rekli: ‘Šefe, samo reci kome treba da jebemo mater, pa zar sada treba tako da rešavamo stvari.”

Ovo su rečenice iz “Informacije” koju su trojica ministara unutrašnjih poslova – Božo Prelević, Stevan Nikčević i Slobodan Tomović – uputili srpskom premijeru Milomiru Miniću i potpredsednicima vlade Srbije – Nebojši Čoviću i Spasoju Kruniću. Njima ih je, pak, navodno uputio načelnik Resora državne bezbednosti MUP-a Srbije Rade Marković na sastanku 1. novembra na kome je zahtevao zaštitu od “hajke u medijima” povodom objavljivanja dokumenta iz koga se vidi da su ovlašćeni radnici RDB-a držali pod operativnim nadzorom Slavka Ćuruviju 11. aprila na dan njegovog ubistva i da su povučeni nekoliko minuta pre zločina. Reč je o “Izveštaju o tajnom praćenju lica – radni naziv ‘Ćuran’” i propratnoj belešci u kojoj se navodi da su Marković i načelnik beogradskog centra RDB-a Milan Radonjić izdali naređenje za praćenje Ćuruvije i da su uklonili operativce sa zadatka “da oni ne bi videli atentatore” (videti “Vreme”, br. 513).

KRVAVA SERIJA

Sve i da nema ama baš nikakvog osnova za “medijsku hajku”; sve i da predstavnici DOS-a i SPO–a svoj rad u privremenoj vladi ne uslovljavaju Markovićevom smenom ili ostavkom, šef tajne policije morao bi odgovoriti na najmanje četiri pitanja: kako je moguće da se baš njemu javljaju ljudi iz podzemlja, jer bi im on po prirodi posla morao biti “prirodni neprijatelj”; zašto su ti likovi na njegov nalog spremni da nekom j… mater; kakav on to “profesionalni” ugled može imati u podzemlju; i, konačno, kako se usuđuje pretiti svojim pretpostavljenima?

Leži li delimično odgovor na sva ova pitanja u krvavoj seriji nerasvetljenih ubistava koja su obeležila poslednju deceniju u Srbiji? Da li upravo ona daju smrtnu ozbiljnost njegovoj pretnji?

Profesionalne ubice nisu likvidirale samo ljude iz podzemlja, Markovićeve poznanike. Jedan za drugim, ubijani su i ljudi koji su, kako bi šef državne bezbednosti rekao, imali svoju specifičnu politički težinu: general-pukovnik MUP-a Srbije i v.d. ministra unutrašnjih poslova Radovan Stojičić Badža (11. april 1997), generalni sekretar JUL-a Zoran Todorović Kundak (24. oktobar 1997), savezni ministar odbrane Pavle Bulatović (25. januar 2000), generalni direktor JAT-a Žika Petrović (7. april 2000)... Na isti način likvidirani su i policajci – uz generala Stojičića, tu su još dva policijska pukovnika, jedan inspektor i jedno ovlašćeno službeno lice.

Ako već serijska ubistva lica sa kriminalnim dosijeima i ne spadaju u delokrug rada Markovićeve Službe, pobrojani funkcioneri i te kako spadaju. Reč je – nedvosmisleno – o nacionalnoj bezbednosti. Nisu li i tadašnje vladajuće partije gromoglasno saopštavale da je na delu terorizam i sprega stranih obaveštajnih službi i domaćih izdajnika? Nije li predsednica Direkcije JUL-a Mirjana Marković optužila Jovicu Stanišića neposredno pred smenjivanje sa funkcije načelnika RDB-a u oktobru 1998. da ništa nije učinio da se rasvetli ubistvo njenog prijatelja i partijskog druga Zorana Todorovića? Šta je radila Služba? Šta je, uopšte, radila policija?

VEČNO VRAĆANJE ISTOG

“Dok se ne zaokruži istraga, ne otkrivamo nikakve podatke u štampi zato što oni mogu da poremete tok istrage. Pre nego što damo materijal tužilaštvu, ne dajemo nikakve informacije”, kaže za “Vreme” Milenko Erčić, šef kriminalističke policije Beograda. Za sve daljnje i druge informacije uputio je je na Službu za informisanje gradske policije. Tamo je objašnjeno da se mora napisati zahtev koji se opet prosleđuje MUP-u Srbije na odobrenje.

“Moram da vas upozorim – nikave detalje nećemo moći da vam saopštimo”, reči su Dragane Kajganić iz Službe za informisanje MUP-a. Odobrenje nikad nije stiglo.

Detalje samog izvršenja zločina niko nije ni očekivao. Svaki novinar početnik u stanju je “na neviđeno” napisati vest o “tipskom” profesionalnom ubistvu a da ništa ne zna o konkretnom delu: ubica je mladić u kožnoj jakni, farmerkama i patikama, s crnom kapom; puca uglavnom iz automatskog oružja; udaljava se vozilom u kome ga je čekao pomagač; žrtva je zaskočena dok je sedela u restoranu ili prilikom ulaska ili izlaska iz automobila; nije bilo “kolateralne štete”. Ovaj rukopis zločina dobio je i svoje ime – sačekuša. Ponovio se na desetine puta.

Kako je onda moguće da taj kliše nikad nije provaljen (izuzetak donekle predstavlja ubistvo Željka Ražnatovića Arkana, ali tu ima mnogo više nedoumica nego pravih odgovora o svim aspektima dela); kako je moguće da Resor državne bezbednosti ni uz pomoć sve svoje tehnike, prisluškivanja svih vrsta komunikacija, “profesionalnog ugleda” koji aktuelni načelnik ima u podzemlju, tajnog praćenja poput “Operacije Ćuran”, nikad nije dao nikavu indiciju ko bi mogao biti odgovoran za sve ove zločine? Još jednom da se ponovi – reč je o najvišim državnim funkcionerima čije su likvidacije jasna pretnja nacionalnoj bezbednosti. Jednako u Srbiji kao i u Americi.

“Dolazili su kod nas inspektori iz gradskog SUP-a, vođeni su razgovori, ali dokle je stigla istraga, nije na meni da znam. Mi smo ozbiljna firma i nije u redu da prenosim ono što sam čuo na hodnicima”, kaže za “Vreme” Milutin Pršić, direktor JAT-ovog Informativnog centra.

“Uviđaji koje su pripadnici javne bezbednosti napravili na licu mesta veoma korektno su urađeni”, kaže za “Vreme” izvor blizak MUP-u. “Sve je uredno fotografisano, izmereno, napravljeni su balistički i obdukcioni izveštaji, uzeti otisci…”

Iz tužilaštva se saznaje da postoje zavedeni predmeti koji se tiču pomenutih ubistava. U njima su policijske prijave protiv N.N. počinilaca, tehnički nalazi sa uviđaja i – koliko se zna – ništa više. Po tim fasciklama pada prašina, a vreme protiče…

DOBAR, LOŠ I JOŠ GORI

“Ubistvo Radovana Stojičića Badže izazvalo pravi šok u policiji”, kaže sugovornik iz MUP-a uz insistiranje na anonimnosti. “Odmah je formiran specijalni istražni tim koji su činili najbolji i najiskusniji operativci. Istovremeno, krenule su racije, kontrole saobraćaja, legitimisanja građana, privođenja poznatih kriminalaca… I tu se sve nekako i završilo.”

“Kada sam na oglasnoj tabli MUP-a video objavu o uvođenju godišnje nagrade MUP-a Srbije ‘Radovan Stojičić Badža’, bilo mi je jasno da počinioci nikada neće biti nađeni”, kazao je tada za “Vreme” jedan kapetan policije.

Sagovornici iz policije kažu da niko od pretpostavljenih nije direktno stopirao ovu i druge istrage. Slučajevi su naprosto “sklanjani”. Operativcima se na različite neformalne načine sugerisalo da “ne moraju forsirati”, da “idu polako”…

“Osim toga, niko od nas nije veverica”, nastavlja sagovornik. “Svi smo znali dokle se smeju pratiti tragovi. Kad bi počinjali voditi prema politici i određenim krugovima bliskim vlastima, svi bi iznenada oboleli od slepila.”

Niko kao policajci, naime, nije bio bolji svedok kako su se u protekloj deceniji sticala bogatstva; niko kao oni nije bio svestan raznih nelegalnih poslova nomenklature bivšeg režima koje su, od prilike do prilike, morali i obezbeđivati; niko kao oni sprege političke moći, raznih parapolicijskih i paradržavnih struktura i organizovanog kriminala, te lakoće s kojom se gubi glava kad u igru uđu velike pare.

“Prelom je nastao kada nije rasvetljeno Badžino ubistvo”, kaže sagovornik iz policije. “Od tada se na ubistva na beogradskim ulicama gledalo sa zanimanjem – kao da su se dogodila na Beverly Hillsu. Kada bi sada naišao audi ‘petica’ iz koga se besomučno puca, patrola u ‘kecu’ bi krenula na suprotnu stranu.”

Ko stoji iz svega toga, ko organizuje, a ko povlači obarač? Iskusni policajci kažu da je za svaki od tih atentata bilo potrebno barem sedam-osam pouzdanih, stručnih i hladnokrvnih ljudi, odlična obaveštajna priprema, telekomunikacije, oružje za jednokratnu upotrebu, dva-tri vozila, bar jedan siguran stan i mnogo, mnogo novca.

“Takozvana velika ubistva nisu mogli izvršiti kriminalci ili samo kriminalci”, nastavlja kolega prvog sagovornika. “Jednostavno, oni nemaju ni mozga ni organizacionih sposobnosti za tako nešto. Pre ili kasnije neko od njih bi se počeo hvaliti ili bi ‘otkucao’ kada bi ‘pao’ zbog nečeg drugog.”

Da li je zato čudno što naručena i profesionalna ubistva čaršija odavno povezuje sa ljudima iz državne bezbednosti? Njihovo nerasvetljavanje kao da daje podlogu glasinama…

MESTO ZLOČINA

Naravno, niko ne tvrdi da je državna bezbednost izvršavala ili organizovala likvidacije. Međutim, dva slučaja ukazuju na to da su njeni pripadnici barem bili na mestu zločina kada se on dogodio, ako ne već i nešto drugo. Reč je o atentatu na predsednika SPO-a Vuka Draškovića na Ibarskoj magistrali 3. oktobra 1999 (tada su poginuli direktor direkcije za gradsko građevinsko zemljište Veselin Bošković i trojica telohranitelja) i tajnom praćenju Slavka Ćuruvije na dan njegovog ubistva.

Iako su nadležni organi nekoliko puta ponovili da je u pitanju “obična saobraćajna nesreća”, posle skoro godinu dana na insistiranje SPO-a formiran je u prošlom sazivu Skupštine Srbije anketni odbor koji je trebalo da ispita sve aspekte atentata na Ibarskoj magistrali. Član tog odbora Slobodan Nenandović kaže za “Vreme” da nikavih značajnijih rezultata nije bilo: “Osnovni problem je taj što su bivši ministar unutrašnjih poslova Vlajko Stojiljković i bivši direktor carina Mihalj Kertes odbili da se pojave pred Odborom. Nisu saslušana ni lica koja su neposredni svedoci i koja su ‘radila na licu mesta’. Jedino su se pozivima odazvali beogradski okružni tužilac Andrija Milutinović, te predsednik suda i javni tužilac iz Lazarevca.”

Niko, dakle, da objasni kako to da “kamion – ubica”, kako ga je nazvao Drašković, oduzet inače na carini, pripada državnoj bezbednosti; kako to da mesecima policija nije mogla da ustanovi identitet vlasnika vozila i brojeve šasije i motora; kako to da identitet vozača ni do danas nije poznat? I još mnogo toga…

Drugi slučaj je tajno praćenje pokojnog Ćuruvije i opoziv operativaca nekoliko minuta pred naručeno ubistvo. Sve i da se prihvati – što je apsolutno neprihvatljivo – da je vlasnik jednog dnevnog i nedeljnog lista svojim javnim antirežimskim napisima i istupima predstavljao pretnju nacionalnoj bezbednosti, te da su se zbog toga morali tajno pratiti i on i njegovi “kontakti”, kako to da je nadzor trajao samo i baš tih šesnaest sati i da je okončan baš pred samo ubistvo? Nije malo onih koji su praćenje doživeli i kao “obaveštajnu pripremu”, svojevrsno “pozicioniranje mete”. Vredi ovde još dodati i da se zločin dogodio posle poziva na linč u “Politici ekspres”(komentar “Ćuruvija dočekao bombe” Miroslava Markovića), a kako se od Ćuruvijinih saradnika moglo saznati, policajci su ih ispitivali isključivo o tome da li je nekom dugovao pare, da li je spavao sa nečijom ženom i slično… Operaciju “Ćuran” i verovatno prisluškivanje telefona tada nisu pominjani. Zauzvrat, izuzetno interesovanje pokazali su za pokojnikove spise i adresare.

ZEMLJA POLICAJACA

Od pozornika koji uzima cigarete uličnim prodavcima, preko visokih policijskih funkcionera i njihove rodbine koji drže razne firme i ekskluzivne restorane, korupcija je svakodnevica u policiji.

“Što se drugo moglo očekivati”, reči su jednog sagovornika iz MUP-a, “kad jednog dana policajci privode ulične dilere benzina, a drugog obezbeđuju cisterne glavonja iz vlasti; kad šest meseci krvare na Kosovu, a drugih šest privode klince iz Otpora; kad do podne batinaju, a popodne čuvaju Uskokovića Skoleta; kad danas privode krupne kriminalce, a sutradan ih gledaju po kafićima sa svojim šefovima.”

Nije sporno da sve službe bezbednosti imaju svoje kontakte i doušnike u podzemlju, da nadziru prostituciju – posebno onu na “visokom” nivou, da neovlašćeno prisluškuju itd. Problem nastaje kada se izgubi razlika između policajca i kriminalca.

Po započinjanju ratova u bivšoj Jugoslaviji 1991, u kojekakvim paravojnim jedinicama našli su svoje mesto i ljudi iz podzemlja: neki su odavno sarađivali sa Službom poput Ž. R. Arkana, neki su tada saradnju započeli, a bio je i nemali broj onih koji su dobili skraćenja ili oslobađanje od zatvorskih kazni u zamenu za doprinos u “odbrani golorukog naroda.” Stvarni komandanti na terenu bili su im operativci RDB-a, poput Franka Simatovića Frenkija nad “Crvenim beretkama” (videti “Vreme”, br 511). Epilog tih ratnih avantura je takav da se više nije znalo ko je lopov a ko žandar, i da je u Srbiji preko svake mere narastao broj lica sa službenim legitimacijama sa svim onim ovlašćenjima koja one nose. Takvi likovi odmah su se uklopili u establišment bivšeg režima i pristupili podeli kolača raznih nelegalnih i povlašćenih poslova. Sa sobom su doneli “kapital” stečen pljačkom i ubistvima, te rešenost da se u borbi za svoje interese i interese svojih zaštitnika služe istim sredstvima kao na frontu. Za obične policajce, kao i svi oni koji su imali političku moć, postali su nedodirljivi.

“Priča je mračna, ali jednostavna”, objašnjava sagovornik iz policije. “Velike ale iz vlasti imaju velike biznise. U tome kao ortaci – jer su i uspeli zbog slepog poslušništva i karijerizma – učestvuju i pojedinici iz vrhova javne i državne bezbednosti. Zašto se dešavaju ta ‘velika’ ubistva? Lično verujem – isključivo zbog para ili zbog sukoba oko kontrole nad poslovima. Političke ale otvaraju tada politički kišobran, policijske zna se već koji – zataškavanje i sabotiranje istraga, poturanje inspektorima da jure krive tragove kao što je automobil određenog tipa… Svi ostali sa službenom legitimacijom i bez nje, samo zauzimaju svoje mesto u toj piramidi. Jedni pucaju, drugi vode lokale, treći već nešto treće.”

I tu je onda moguće svašta, kažu sagovornici iz policije. Da te strukture angažuju kriminalce za povlačenje obarača, da kriminalci angažuju policajce kao telohranitelje, da se pojedini delovi službi ponašaju kao nezavisni gangovi, a da politički establišment pomoću svih njih gradi svoju moć i poslovne imperije. Kažu i da u policiji pored službene postoji i paralelna struktura vlasti – njeni nosioci su upravo oni ljudi koji pod različitim firmama “državnog i nacionalnog interesa” obezbeđuju poštovanje tako uspostavljenih pravila igre.

Izvori iz policije tvrde da ih je u istragama, osim političkih i korupcionaških prilika, kočio i nedostatak savremene kriminalističke opreme. Takođe i nedostatak saradnje između državne i javne bezbednosti.

“Ma mi smo njima sluge”, kaže jedan pripadnik javne bezbednosti za odnose sa kolegama iz državne bezbednosti. “Nije malo slučajeva koje smo počeli da vodimo, a koje je preuzeo RDB. Posebnih objašnjenja zbog čega, niti povratnih informacija što su oni sa svim tim učinili, nije bilo. Eventualno se od šefova moglo saznati da je reč o nekim njihovim operacijama.”

EPILOG

Gostujući na državnoj televiziji, Ratko Marković je rekao da ne zna ništa o otmici Ivana Stambolića i da se o tome pitaju premijer Republike Srpske Milorad Dodik i ministar unutrašnjih poslova Crne Gore Vukašin Maraš. Ali, iako kaže da ništa ne zna, zašto onda misli da Dodik i Maraš znaju?

Posebno poglavlje je politička zloupotreba policije i državne bezbednosti: za divljačko premlaćivanje mirnih demonstranata i privođenje dece u majicama Otpora bila je zadužena uniformisana policija; praćenje, prisluškivanje i izrade tajnih dosijea političkih oponenata spadali su u nadležnost RDB-a, kao i razne vrste dezinformacija i zastrašivanja javnosti.

Bilans rada MUP-a pod Miloševićevim režimom može se opisati kao orman pun kostura. Zbog duge serije nerasvetljenih ubistava, opšte kriminalizacije društva, odavno bi u svakoj iole normalnoj službi nacionalne bezbednosti, kao i u cijeloj policiji. pljuštale smjene i ostavke. U Srbiji, nasuprot tome, šakom i kapom deljena su unapređenja i odlikovanja. Reč odgovornost naprosto nije u policijskom vokabularu.

Slučaj Radeta Markovića otvorio je krizu vlade. Dok DOS i SPO zahtevaju njegovu ostavku ili smenu, SPS nepokolebljivo brani njegovu funkciju. Na pitanje zašto, moguće je više odgovora. Žele dobiti na vremenu kako bi mogli ukloniti po sebe kompromitujući materijal, na primjer; Marković i dalje informiriše Miloševića i kao takav predstavlja njegovu osnovnu polugu i oslonac u političkom životu, kažu drugi; reč je o strategiji haosa kojom se poraženi režim nastoji konsolidovati i odložiti izbore zakazane za 23. decembar, smatraju treći.

Praksa, međutim, posle 5. oktobra pokazuje da je SPS nakon prvobitnog zatezanja i odugovlačenja na kraju popuštao pred pritiscima DOS-a. Ostavke predsednika republičkog vrhovnog suda Balše Govedarice i republičkog javnog tužioca Dragiše Krsmanovića, koji su bili u “paketu” sa Markovićem, to potvrđuju. No, u odbrani šefa državne bezbednosti, socijalisti su do kraja tvrdokorni. Mnogi smatraju da objašnjenje za ovo leži u DOS-u, odnosno u različitim gledištima unutar DOS-a na slučaj Radeta Markovića i RDB-a.

Ima mišljenja, naime, da bi od smena po kratkom postupku u policiji u ovom trenutku bilo više štete nego koristi. Polazi se od toga da je MUP, a posebno državna bezbednost, voma složen i osetljiv sistem, te da bi se u aktuelnom interregnumu mogao transformisati u novu partijsku službu pojedinih lidera, njihovih stranaka, poslovnih prijatelja i ortaka; da bi postao glavni stožer nove oligarhije nastale u tranziciji poput one u Jeljcinovoj Rusiji. Kuloarske priče uglavnom označavaju Zorana Đinđića, predsednika Demokratske stranke, kao nekog ko je i te kako zainteresovan da preko veza koje je ostvario pred 5. oktobar i posle njega (ali i ranije) sa raznim ljudima iz Službe, kao što su komandanti “Crvenih beretki”, ostvari dominaciju u državnoj bezbednosti. Saopštenje predsednika SR Jugoslavije Vojislava Koštunice, pak, u kome kaže da nije tražio ostavke čelnih ljudi vojske i policije, mnogi tumače kao signal da se to ne dopusti, makar cena bila i zadržavanje kompromitovanih ličnosti do republičkih izbora. Sam Marković se u svemu ovome ne ponaša ni najmanje naivno. Ponudio je ostavku Koštunici s punom svešću da MUP nije u nadležnosti predsednika SR Jugoslavije.

Ipak, kako god stvari stajale, RDB nije moguće očuvati kao instituciju do izbora 23. decembra i konstituisanja nove srpske skupštine i vlade. Ovakvu kakva je, službu bezbednosti naprosto nije moguće reformisati ni tada, ni bilo kada – mnogo, isuviše mnogo ima kostura u njenim ormanima da bi mogla polagati pravo na ma kakav kredibilitet; suviše ima otvorenih pitanja o njenom delovanju u proteklom periodu na koje javnost očekuje hitne odgovore i to pred državnom komisijom sa najširim ovlašćenjima. Bolje je zato čak i u potpunosti zamrznuti rad RDB-a i krenuti ispočetka u stvaranje moderne i adekvatnim zakonskim rešenjima kontrolisane službe za zaštitu nacionalne bezbednosti nego kombinovati i politički taktizirati s krajnje opasnim stukturama. Osnovi uslov i zalog za nešto tako jeste neodložni odlazak Radeta Markovića.

Filip Švarm, Biljana Vasić, Tamara Skroza,
Radovan Kupres
i Dokumentacioni centar “Vreme”

U tišini, bez istine

Reporteri “Vremena” pokušali su i od porodica likvidiranih funkcionera bivšeg režima saznati da li imaju bilo kakvih informacija o toku istraga. Da li su makar oni, koji su preživeli najstrašniju porodičnu tragediju, obavešteni o tome šta je policija sve radila i dokle je stigla u rasvetljavanju zločina?

Udovica Radovana Stojičića Badže odbila je razgovor jer – kako je posrednik rekao – “ima dvoje maloletne dece”. Milorad Vučelić, koji je u vreme Badžinog ubistva bio potpredsednik SPS-a, kaže za “Vreme” da mu je Radovan Stojičić Badža bio “ne samo poznanik već i veliki prijatelj”. Dokle je istraga stigla, nikad nije uspeo saznati. “U početku se radilo intenzivno, i taj rad je pružao nadu da će nekih rezultata biti”, kaže Vučelić.

Mirjana Petrović, sestra ubijenog generalnog direktora JAT-a Žike Petrovića, veruje da će nove vlasti pokrenuti pravu istragu o ovom zločinu: “Red je da se kaže ko je to uradio i zašto.” Inače, gospođa Petrović nije pristala na to da saopšti ma kakve detalje o samoj istrazi. “Novinari su pisali svašta, s mnogo proizvoljnosti i netačnosti”, kaže ona. Kad biste samo znali u kakvo je društvo stavljan, razumeli biste…”

Porodica Pavla Bulatovića, kako se saznaje, veoma je ogorčena što se o naručiocima i počiniocima atentata još ništa ne zna – moguće je steći utisak da se tim zločinom niko ozbiljno i ne bavi. Sam bivši ministar smatran je za nekorumpiranog čoveka u establišmentu, apsolutno lojalnog bivšem premijeru SR Jugoslavije Momiru Bulatoviću. Bivši savezni premijer je jedan od retkih Pavlovih kolega “iz politike i vlasti” s kojim njegova porodica redovno kontaktira. No, ni on, kako se navodi, nije mogao da im pomogne u rasvetljavanju ovog zločina.

Nekog možda može začuditi nespremnost porodica žrtava, koje su pripadale establišmentu bivšeg režima, da javno zatraže istinu i prozovu odgovorne koji to godinama nisu u stanju. Međutim, u svetlu pretnje načelnika RDB-a trojici ministara unutrašnjih poslova mnogo šta je jasnije. Ipak, kako se saznaje, članovi porodica, kao i njihovi advokati, s vremena na vreme dolaze u policiju da se raspitaju kako se odvijaju istrage i da daju neke podatke za koje smatraju da bi mogli biti od koristi.

Bez informacija

Predsednik JUL-a Ljubiša Ristić je u intervjuu za “Vreme” br. 511 rekao “da je sramno što je godinama Zoran Todorović optuživan da je mafijaš, bogataš, kriminalni profiter, da je zato ubijen”, i dodao da bi mediji trebalo da se uvere kako “njegova porodica i deca žive veoma skromno, ni traga nekakvom bogatstvu”. Međutim, kada se preko JUL-a pokušalo stupiti u kontakt sa Todorovićevom porodicom, Miloš Đurić iz ove partije jednostavno je saopštio: “Ne dajemo informacije o funkcionerima JUL-a, živim ili mrtvim.” U ovom kontekstu, interesantno je primetiti da su julovske perjanice poput Gorana Matića i Ivana Markovića “demaskirale” sve vrste terorističko-špijunskih zavera, a da se nikad nisu pozabavile istragom o smrti svog bivšeg generalnog sekretara. Takođe, Matić je na konferenciji za štampu 14. maja 1999. novinarsko pitanje ko je ubio Slavka Ćuruviju okvalifikovao kao primer destabilizovanja SR Jugoslavije.

Preuzeto od: Vreme broj 514, 9. novembar 2000.

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Slucaj Djurekovic

Dvadeset i drugog aprila 1982. godine, Stjepan Djurekovic, direktor preduzeca INA-Marketing pobegao je u Nemacku. Tamo je, nekoliko meseci pre njega iz Zagreba prebegao i njegov sin Damir Djurekovic, da bi izbegao sluzenje vojnog roka u JNA. Hrvatska Sluzba drzavne bezbednosti znala je za to, ali je cutala, jer je zelela da ima direktora INA-Marketing u saci. Djurekovic je prebegao, prvo u izbeglicki logor Kerkirhen, u Austriji, pod laznim imenom Josip Miranovic, a zatim se prebacio u Minhen, pravo u krilo ustaske emigracije. Priklonio se Ivanu Jelicu, lideru Hrvatskog narodnog odbora (HNO). Kao zalog svoje lojalnosti politickoj emigraciji Stjepan Djurekovic je u hotelu ?Cetiri godisnja doba? urucio dr Branku Jelicu tajni rukopis knjige ?Komunizam ? velika prevara?, koju je napisao jos u Zagrebu. Ta knjiga je prihvacena u emigraciji kao nova epohalna vrsta dokaza protiv komunistickog rezima u SFRJ, pa je dr Jelic obezbedio ubrzano stampanje i ostala cetiri Djurekoviceva rukopisa: ?Ja, Josip Broz Tito?, ?Sinovi orla?, ?Crveni menadzeri? i ?Slom ideala?. Sve ove knjige, medjutim, napisala je Sluzba drzavne bezbednosti SSUP-a, odnosno Krunoslav Prates, blizak saradnik i Stjepana Djurekovica i jugoslovenske tajne policije. Akciju je vodio inspektor Boza Spasic preko ovog urednika, tj. svoje veze u listu ?Hrvatska drzava? koji je, takodje finansirala SDB Jugoslavije.

?Djurekovic je imao nesrecu da u inostranstvu odmah naleti na naseg saradnika Krunoslava Pratesa, glavnog urednika lista ?Hrvatska drzava? i sekretara Ivana Jelica, brata dr Branka Jelica. Znaci nas saradnik Prates mu je organizovao stampanje tih knjiga, tako da smo ih mi odmah imali. Donosila ih je u Zagreb Pratesova z istva SFRJ dobijali da citaju takve ludosti… Tada sam jos bio operativac u liniji emigracije. Josip Perkovic mi je bio nacelnik. Sledili su Srecko Sena, makedonska ciganka iz Skoplja, tako da su i gospoda iz Predsednimurina, tadasnji sef hrvatske sluzbe i Stanko Colak nacelnik Uprave za emigraciju SDB SSUP-a koji je dosao iz Beograda… Posto nismo kontaktirali sa Pratesom, Perkovic mi je rekao da se planira ubistvo Djurekovica i da mu je Krunoslav Prates dao kopiju kljuca od svoje stamparije u koju Djurekovic cesto zalazi zbog stampanja knjiga.? Kako je SDB Jugoslavije tajno finansirao list ?Hrvatska drzava?, a i rad stamparije Krunoslava Pratesa, ispada da je SSUP placao i stampanje knjiga Stjepana Djurekovica. Uz pomoc tih dela, direktor INA-Marketing se popeo dosta visoko na emigrantskoj lestvici. Pred izbore u Hrvatskom narodnom vijecu (HNV) ocekivalo se da ce Djurekovic biti jedan od kandidata za predsednika odbora u SR Nemackoj. Smrt ga je, medjutim, preduhitrila: ?U petak, 29. jula 1983. godine, 57- godisnji Stjepan Djurekovic, urednik izdavacke kuce ?Das Kroatise Bus?, pronadjen je ubijen u podrumu stamparije u Volfrathausenu. Zlocin je otkriven u 13,35 sati. Prema prvim podacima istrage, les je lezao u podrumu vise sati. Djurekovic je usmrcen sa sest hitaca iz dva razlicita oruzja i verovatno jednim udarcem sekire po temenu. Prema izjavama iz minhenskog tuzilastva, odbeglog jugoslovenskog direktora izresetali su meci kalibra 22 i 7,65 milimetara. Voditelj HRB Mladen Svarc je tim povodom izjavio da zlocin pokazuje ? jasan rukopis jugoslovenske tajne sluzbe? ? javila je tada nemacka agencija Dojce Press.

Nemacka tajna sluzba BND je imala saznanja da SDB Jugoslavije priprema obracun sa Djurekovicem. Dala mu je zastitu. Cesto mu je menjala mesto stanovanja i proveravala sve njegove kontakte sa ljudima. To ga, medjutim, nije spaslo smrti. Branko Trazivuk tvrdi da je atentat izvrsila crnogorska sluzba u saradnji sa ?beogradskim podzemljem? i to na vrlo los nacin. Hrvatski nacelnik Josip Perkovic bio je besan zbog toga. SDB Hrvatske je zato uputio i zvanicni protest, memorandum direkciji Sluzbe drzavne bezbednosti u SSUP-u Jugoslavije, sto za takve poslove angazuje kriminalce iz Beograda. Trazivuk je u tom kontekstu pomenuo imena Ratka Djokica, Dragana Malesevica Tapija, i Djordja Bozovica Giske, a neki pominju i ime B. M. Ima svedoka tog vremena koji tvrde da je u tom poslu ucestvovao i Ranko Rubezic. O tome zagrebacki inspektor Branko Trazivuk u svojoj ispovesti novinarima kaze:

?Ubistvo Stjepana Djurekovica, bivseg direktora INA-Marketing organizovao je licno Stane Dolanc, nekadasnji major KOS-a, ministar jugoslovenske policije i predsednik Saveta za zastitu ustavnog poretka. Dolanc je pocetkom osamdesetih bio gospodar zivota i smrti u Jugoslaviji. Razlozi za ubistvo Djurekovica su trojaki. Prvo, SDB SSUP-a i Dolanc otkrili su da je Djurekovic postao saradnik nemacke obavestajne sluzbe BND. Drugo, kako je INA dugo godina bila ispostava Udbe u svetu, posle prebega Djurekovica u Nemacku postojala je opasnost da Nemcima otkrije citavu mrezu nase tajne policije u svetu, a posebno pozicije Udbe medju ustaskim i cetnickim emigrantima. Kao trece, Djurekovic je ukrao i predao BND kartu vojnih skladista nafte i benzina u SFRJ, Rumuniji i Grckoj, kao i semu sa pozicijama rezervnih skladista vojnog goriva. Djurekovic je ukrao od INE 200 miliona dolara i preneo u inostranstvo.?

Glavni razlog za preuzimanje ?najstrozih mera? SDB SSUP-a, bila je Djurekoviceva namera da se vrati u Jugoslaviju i da na sudjenju, svedoci o kriminalnim radnjama vrha Komunisticke partije Jugoslavije. Pavle Gazi, sekretar RSUP Hrvatske, sreo se s Stejpanom Djurekovicem u Bukurestu, sto je saznao Josip Vrhovec, pa je smenio Gazija. Jedno vreme Stjepan Djurekovic je boravio i u Bugarskoj. SDB Jugoslavije je planirala da ga kidnapuje iz Sofije, ali je Stane Dolanc bio protiv toga. Njemu i Vladimiru Bakaricu, direktor INA- Marketinga nije bio potreban ziv. U politickom vrhu SFRJ odluceno je da se prema Djurekovicu primeni mera predvidjena za izdajnike otadzbine, seca se Boza Spasic. O saradnji Djordja Bozovica ? Giske sa SDB govorila je i njegova majka Milena Bozovic:

?Pisali su posle njegove smrti da je radio za Drzavnu bezbednost. Da je radio, znam da jeste, ali je radio u ono vreme kad je postojala neka drzava, hteo je da pomogne, a pravo da kazem, povukao je i mnoge druge da rade za drzavu. Necu da pomenem nikoga. Da li je on dobijao neki veliki novac od toga, videla nisam, ali sumnjam i da je dobijao. Niti me je to interesovalo. Tacno je da je kod mene dosao i dvaput onaj inspektor iz DB, be-de kako ja kazem, i dao koverat. Kad je Djordje to radio, ja sam shvatala drzavu kao nesto ljudski, pravedno, mada mi je moja baba jos 46. godine i pricala da cemo tek videti kakve ce nas sve muke zadesiti. Sto se Djordje prihvatio toga, ne znam. Valjda je hteo da pomogne drzavi. Da je do para bilo, on to nikada ne bi uradio. Ma bio je dobra dusa, to su svi znali i prvi put je dopao u miliciju zato sto je drugim ljudima pomagao…?

Giska:

?Mi smo bili tako idealisticki trovani, misleci kako radimo dobro za otadzbinu, a otadzbina se tada racunala od Djevdjelije do Triglava. Ne treba nikom zameriti sto je tada nesto uradio zaslepljen ljubavlju prema otadzbini. Drugacije smo mi to onda gledali, i molim emigraciju i sve ljude koji su nam bili na meti, da nikad ne zamere volu koji je gazio kupus, vec onima koji su imali vola i slali ga gde su hteli. Jer, vo je uvek vo… Izvinjenje se odnosi na srpsku emigraciju, drugim emigracijama nismo duzni nikakva izvinjenja, jer je medju nama vecni rat.?

Osim Giske koji je mrtav i Staneta Dolanca, u akciji ?Dunav?, kako je Sluzba krstila Djurekovicevu likvidaciju, ukljucen je i jedan Nemac, tajni agent ?Alfa?, koji je kasnije likvidiran, a telo mu je zabetonirano. SDB Jugoslavije je podrobno pripremala atentat na Djurekovica u gradicu Volfarthauzen, 26 kilometara od Minhena. Giska je predlozio sastav ekipe, iako se posle ispostavilo da neki ljudi i nisu bili najbolji, pa je cak, kasnije u Beogradu, doslo i do svadje. Ipak, ta akcija je jedna od najboljih u istoriji Sluzbe drzavne bezbednosti. To potvrdjuje i podatak da, kada su Bozovica uhapsili 1985. u Minhenu, Nemci Giski nista nisu mogli da dokazu. Djurekovic je kasnio, pojavio se i kolima usao u garazu, zatvorio vrata. Tamo su ga ocekivali likvidatori SDB. Kada ih je ugledao, Djurekovic je stao da zapomaze, nudio je i ogromnu svotu novca. Ispalili su u njega, prema nalazima Nemacke obavestajne sluzbe, sest metaka iz razlicitih oruzja. Na kraju, dobio je i udarac sekirom po glavi. Dva coveka su odmah izasla i odvezla se. Treci ih je cekao napolju u kolima. Na scenu je stupio strucnjak SDB sa posebnom namenom da ukloni i najmanji trag. Ekspert za cIscenje je sjajno obavio posao i nemacka policija se oko atentata na Stjepana Djurekovica do danas bavila samo nagadjanjima. Akcija ?Dunav? kostala je SDB 150.000 maraka, a likvidatorima je Sluzba isplatila po pet hiljada dolara. Po Beogradu se prica da u arhivi jugoslovenske tajne policije postoji cak i video snimak Djurekoviceve smrti. Nemacka stampa, pre svega ?Spigl? je, pozivajuci se na dosijea BND, medjutim, sredinom osamdesetih, odgovornost za jugoslovenski drzavni terorizam pocela da prebacuje i na Radeta Caldovica-Centu. Ovaj Zemunac, bivsi fudbaler, u nemackom dosijeu BND pod brojem ST33-04008 vodjen je i sa laznim imenima kao Milovan Bulovan iz Zrenjanina, kao Dusan Vucetic, Zivan Masinjanin, Gulijano Kastagnola i Andrea Zullo. Nemci su Centu teretili da je ubio, prvo hrvatskog emigranta Nikolu Milicevica-Bebana iz Vionice u Frankfurtu pocetkom 1980. godine, a izvesni Josef Kloucek, koga je kao svedoka nasla sluzba BND, teretio je Caldovica da je upucao i emigranta Djuru Zagarskog iz Zagreba sredinom 1983. godine. Nurif Rizvanovic, agent KOS-a i BND je u svojim kazivanjima prozvao mnoge Srbe i okarakterisao ih kao likvidatore.

Preuzeto od: http://www.lopare.net

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Strogo povjerljivi dokument „Službe državne bezbjednosti“ (SDB), sa tajnog savjetovanja SDB-ovaca u Sarajevu u listopadu 1986. godine, razotkriva do sada strogo čuvane tajne o metodama postupanja jugoslavenskih tajnih služba protiv emigracije u bivšoj SFRJ, čime se pruža uvid u tajne postupanja SDB-a prema onima koje su smatrali nekim od najopasnijih neprijatelja komunističkog režima i komunističke Jugoslavije. U svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju, pod naslovom „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“, načelnik II uprave SDB Božo Bagarić opisuje mjere i aktivnosti komunističke tajne službe prema emigraciji potkraj 1980.-ih godina. Sadržaj Bagarićeva izvješća i njegova pozicija unutar SDB svakako ukazuje na činjenicu kako je bio jedan od ljudi koji su u SDB-u odlučivali o životu ili smrti, odnosno o nalozima za likvidacije pojedinih političkih emigranata, poput, primjerice, Nikole Štedula.

„Ofanziva neprijateljske emigracije”

Iz Bagarićevog izlaganja razvidno je kako do samog raspada bivše SFRJ, jugoslavenske tajne službe i njihov operativni obavještajni aparat i najviši dužnosnici, nisu prestale obavljati jednu od svojih osnovnih zadaća: spriječavanja „neprijateljskog djelovanja emigracije”, odnosno imale su za glavni cilj očuvanje režima Saveza komunista Jugoslavije i bivše SFRJ. Stoga su i pred same tzv. „demokratske promjene”, djelatnici SDB-a smatrali jednom od glavnih zadaća, obavještajni rat protiv političkih emigranata.

„Procjenjuje se da je neprijateljska emigracija u stanovitoj ofanzivi, kako na terorističkom, tako i na subverzivno-propagandnom planu. Brojna obavještenja o njenoj neprijateljskoj djelatnosti, u posljednje vrijeme, upućuju na zaključak da se ona oporavlja poslije izvjesne krize koja je nastupila u njenim redovima, nakon „velikog saobraćajnog udesa” kako oni nazivaju pad svojih veza u akciji „Vrbas”, „Pag”, „Bednja”, „Zlatar” i dr. Zbog toga emigracija postepeno konsoliduje svoje redove, okuplja i motiviše članstvo, pri čemu obilato koristi objektivne teškoće sa kojima se naše društvo suočava. Stalnim preuveličavanjem tih teškoća, minimiziranjem rezultata koji se postižu, napadima na tekovine naše revolucije, bratstvo i jedinstvo, društveno politički sistem, ličnost i djelo druga Tita, omalovažavanjem SKJ i rukovodstva zemlje, i sl., pokušava stvoriti klimu nezadovoljstva, demoralizacije i nepovjerenja kod radnih ljudi i građana, posebno onih na privremenom radu u inostranstvu, u dalji prosperitet naše zemlje”, navodi u svojoj analizi Božo Bagarić.

Projekt „Sjedinjenih država Jugoslavije”

U nastavku, Bagarić posebno analizira oslanjanje Zapada na stvaranje demokratske alternative u bivšoj SFRJ upravo iz redova političke emigracije, te opisuje reorganizaciju emigrantskih organizacija pod utjecajem zapada, na stvaranju jedinstvene alternative komunističkom režimu. Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrće na projekt stvaranja „Nove demokratske alternative” i ljude koji su se okupili oko tog projekta.

„… Posljednjih godina neki zvanični krugovi na Zapadu, posebno u SAD, insistiraju na platformskom i organizacionom okupljanju emigracije u cilju stvaranja prozapadne alternative postojećem društveno političkom sistemu Jugoslavije. Od toga perioda pa do danas, mi koji pratimo neprijateljsku djelatnost emigracije, uočavamo njihove međusobne pomirljive tonove i zajednički nastup organizacija i grupacija koje su inače bile u sukobu. Pojačava se sprega ustaške i albanske emigracije, uz nastojanje da svoju neprijateljsku djelatnost usklade sa neprijateljskim djelovanjem četničke emigracije i da se kroz „Novu demokratsku inicijativu” povežu sa raznim „disidentima” u zemlji, u cilju sinhronizacije aktivnosti, destabilizacije društveno političkog sistema i stvaranja nekakve tzv. treće Jugoslavije, koja bi bila savez pet suverenih naroda i država, Srbija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija, a pitanje da li će Crna Gora biti posebna država članica ili bi se sjedinila sa Srbijom, riješili bi narodni predstavnici Crne Gore i Srbije. Ta nova država nosila bi naziv Sjedinjene Države Jugoslavije, što jasno asocira ko iza njih stoji. To je, u stvari, pored koncepta cijepanja Jugoslavije, drugi strateški pravac reakcionarnih krugova u inostranstvu koji preko obavještajnih službi usmjeravaju i kontrolišu neprijateljsku djelatnost ekstremne fašističke emigracije, i jasan dokaz da ti krugovi planiraju, pripremaju, kombinuju i počinju izvoditi sve složenije oblike neprijateljske djelatnosti, u cilju slabljenja naše zemlje i njenog ugleda u svijetu”, stoji u Bagarićevoj analizi koju je izložio na tajnom savjetovanju SDB-a u Sarajevu, u listopadu 1986. godine.

Emigranti optuženi da surađuju sa stranim obavještajnim službama

Poseban dio Bagarićeve analize odnosi se na podatke komunističke tajne službe SDB o navodnoj suradnji nekih političkih emigranata sa stranim obavještajnim službama. Ovakve „bezbjednosno interesantne” osobe bile su, a kako dokazuje i ovaj tajni dokument, pod posebnom obradom i nadzorom jugoslavenskih tajnih služba, posebno SDB-a, koji je djelatnost i aktivnosti takvih političkih emigranata pokrivao i u inozemstvu. Bagarićeva operativna analiza dokazuje kako je potkraj 1980.-ih godina SDB imala široko razgranatu obavještajnu mrežu suradnika i djelatnika u Europi, SAD-u, Australiji i drugim operativno zanimljivim područjima.

„Ta sprega u posljednje vrijeme, sve je bitnija karakteristika sveukupne neprijateljske djelatnosti emigracije, što, pored ostalog, ukazuje da ona sve više postaje sredstvo u rukama stranih obavještajnih službi i reakcionarnih krugova u inostranstvu za realizaciju određenih ciljeva „specijalnog rata” usmjerenog protiv Jugoslavije. Na to ukazuju podaci da se konstantno povećava broj bezbjednosno-interesantnih kontakata emigranata i njihovih veza sa pripadnicima stranih policija, obavještajnih službi i nekih reakcionarnih krugova u inostranstvu, od kojih se neki bave i klasičnim obavještajnim radom (Musa Vladislav, Mihalj Jozo, Vrbić Josip, Vidović Mirko, Velagić Teufik, Balić Smail, Kočević Bogoljub, Zulfikarpašić Adil i drugi, posebno oni okupljeni oko NDA). Ti emigranti kroz brojne kontakte sa našim građanima u inostranstvu, pored indoktrinacije i vrbovanja u emigrantske organizacije, po nalogu svojih poslodavaca, prikupljaju i bezbjednosno-interesantne podatke o našoj zemlji, vrše provjeravanje pojedinih naših građana, ukazuju na moguća uporišta Službe, snimaju lica koja posjećuju naša DKP, prate aktivnost i organizaciju klubova i udruženja naših radnika, prikupljaju podatke o radnicima diplomatsko konzularnih i drugih predstavništava i sl., a veoma često se pojavljuju i kao posrednici pri uspostavljanju veze stranih policija i obavještajnih službi sa pojedinim našim građanima u inostranstvu”, stoji u Bagarićevoj analizi.

SDB o aktivnostima „Hrvatskog narodnog vijeća” i „Hrvatskog državotvornog pokreta”

U najvažnijem dijelu svoje analize SDB-ovac Bagarić posebno se osvrnuo na djelatnost tadašnjih vodećih hrvatskih organizacija u iseljeništvu: Hrvatskog narodnog vijeća i Hrvatskog državotvornog pokreta.

Upravo je SDB naredio, organizirao i izveo pokušaj ubojstva čelnika Hrvatskog državotvornog pokreta Nikole Štedula u Škotskoj. da Božo Bagarić, kao načelnik II uprave SDB-a posebno analizira djelatnost HDP-a u emigraciji, teško bi bilo vjerovati kako upravo taj visokopozicionirani djelatnik SDB-a nije bio upoznat i sa detaljima plana likvidacije Štedula u Škotskoj, koji je zadatak SDB povjerio Vinku Sindičiću, svojem operativcu posebno obučenom za ovakve zadatke.

„Posebno brojne kontakte sa stranim faktorom, reakcionarnim krugovima i organizacijama ostvaruje „Hrvatsko narodno vijeće”, čiji članovi otvoreno ističu da pripremaju dugoročne programe svojih nastupa na osnovu sugestija stranog faktora. Pored kontakata sa zapadnim zemljama HNV je ostvario kontakte i sa nekim istočnoevropskim zemljama. Tako je Mate Meštrović u dva navrata ostvario kontakte i sa nekim zvaničnim bugarskim predstavnicima. Prilikom tih boravaka u Bugarskoj tokom 1981. i 1982. godine, Meštrović je održao i predavanje o „pravednoj borbi HNV” ističući da „slobodu i nezavisnost hrvatska emigracija ne može sama izvojevati, pa se oslanja na saveznike, a u prvom redu na albansku emigraciju iz Jugoslavije, državu Albaniju, a zatim na Makedonce, koji se osjećaju Bugarima, kao i na same Bugare koji su svjesni da pri statusu kvo ne mogu ostvariti težnje o ujedinjenju bugarskog naroda”. Ova njegova putovanja u Bugarsku i kontakti sa predstavnicima informbirovske emigracije sasvim sigurno nisu u funkciji HNV, jer su interesi ustaške i informbirovske emigracije međusobno isključivi, već očigledno interes službi koje iza njih stoje u određenim obavještajnim kombinacijama.

I „Hrvatski državotvorni pokret” je navodno uspostavio određene veze sa nekim istočnoevropskim zemljama, posebno sa SSSR. S tim u vezi, Štedul ističe da SSSR budno prati događaje u Jugoslaviji i da je za „promjenu sistema” u našoj zemlji, naročito zbog „njenog vezivanja za Zapad”, dodajući da takođe kontaktiraju sa Albanijom i Kiprom koji im je čak ponudio na raspolaganje radio stanice, kao i da su u pismenim i telefonskim vezama sa predsjednikom Kipra, te da imaju podršku Kube i Nikaragve, a u posljednje vrijeme i Libije. Pri tome je isticao neophodnost saradnje i sa drugim emigranstkim organizacijama i „opozicijom” u SFRJ, napominjući da predtavnik HDP treba prisustvovati skupu emigrantskih organizacija u Londonu, gdje će doći i „određene zanimljive osobe iz Jugoslavije”, kako bi u okviru svojih mogućnosti uspostavio kontakt sa njima, prije svega sa opozicijom iz SR Slovenije i SR Hrvatske”, navodi Bagarić.

Možda su upravo ovakve procjene i analize SDB-a vodile ka procjeni koga je potrebno i kada likvidirati neposredno prije početka procesa raspada bivše SFRJ i pada komunizma.

Aktivnosti Svjetske islamske lige

U svojoj analizi o aktivnostima političkih emigranata SDB-ovac Božo Bagarić, iznio je na tajnom sarajevskom savjetovanju i spoznaje SDB-a o aktivnostima islamske emigracije, i njihovoj povezanosti s nekim međunarodnim organizacijama.

„Platforma njihove neprijateljske djelatnosti je okupljanje svih muslimana svijeta, bez obzira na granice i „borba očuvanje čistoće islama”, u čemu imaju značajnu podršku neprijateljske emigracije muslimanskog porijekla koja je u propagiranju ideja fundamentalizma i panislamizma, pod snažnim utjecajem međunarodnih islamskih organizacija kao što je Svjetska islamska liga „Rabita”, Libijski narodni kongres i dr. Njihova uloga dolazi posebno do izražaja u politizaciji ne samo IZ, nego i islamskihcentara u svijetu koji su okrenuti prema našim radnicima na privremenom radu u inostranstvu i iseljenicima kroz koje, pored stranih službi, djeluju i pripadnici neprijateljske emigracije (Reis Kerim, Zulfikarpašić Adil, Duraković Asaf, Balić Smail, Karačić Hasan i dr.). Ova podrška posebno je došla do izražaja prilikom suđenja grupi muslimanskih nacionalista 1983. godine u Sarajevu. S tim u vezi, Karačić Hasan, koji je po zadacima obavještajnih službi uspostavio kontakte sa velikim brojem naših građana u zemlji i inostranstvu, preko kojih je pokušavao doći do obavještajnih podataka interesujući se „kakvo je stanje iza gvozdene zavjese”, kako to on naziva našu zemlju, pokrenuo je inicijativu da se Izetbegović Aliji, kao istaknutom islamskom misliocu (osuđen u akciji „Trebević”) dodijeli međunarodna nagrada kralja Fejsala za 1987. godinu, u iznosu od 350 hiljada saudijskih riala”, opisuje u svojem izvješću načelnik II odjela SDB-a.

Analiza aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija

Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrnuo na aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija. Posebno se osvrnuo na aktivnosti navodnog naoružavanja u hrvatskim emigrantskim organizacijama, i planiranju akcija protiv komunističkog režima. Ovim je aktivnostima posvećen najveći dio Bagarićeve analize, iz čega se može zaključiti kako je vrh SDB-a posebno opasnom za rušenje komunističke SFRJ smatrao hrvatsku političku emigraciju. Osobito u ovom dijelu Bagarićeve analize možemo tražiti prave razloge i motive SDB-ovih akcija poput pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na čije se aktivnosti odnosi najveći dio Bagarićeva izvješća.

„Terorizam i diverzije i dalje su u prvom planu ustaške, albanske, a u posljednje vrijeme i četničke emigracije. „Hrvatski državotvorni pokret”, „Hrvatsko revolucionarno bratstvo”, luburićevci, PSRJ, SOPO i dr., javno su se opredijelili za terorizam kao osnovni metod svog djelovanja. U programskim dokumentima HDP otvoreno poziva na teror i nužnost „oružane borbe”. U propagandno subverzivnim akcijama HDP propagira primjenu terora pružajući moralnu i materijalnu podršku teroristima, kako onima koji se pripremaju za akcije, tako i osuđenim. U tom smislu pokušavaju od ubačenih terorista iz akcije „Raduša” da naprave „kult Bugojna”, kao i od osuđenih terorista ubica ambasadora Rolovića.

Uz maksimalne mjere konspiracije, emigracija intenzivira sve oblike i metode svog djelovanja: nabavlja najsavremenije oružje sa snajperskim uređajima, prigušivačima, eksploziv, diverzantsku opremu, otrovne hemikalije i zapaljive supstance, vrši regrutovanje i obuku neposrednih izvršilaca, štampa i rastura propgandne materijale, uspostavlja ilegalne kanale prema zemlji i stvara veze, sa naglašenim nastojanjem da svoje akcije prenese na tlo Jugoslavije. Iako je pretrpjela udarac kroz akcije „Vrbas”, „Breza”, „Zlatar”, „Bednja” i dr., ne odustaje od orijentacije da ubacuje u zemlju diverzantsko teroristički i propagandno-subverzivni materijal i da formira ilegalne grupe kako bi se utisak o postojanju gerile u Jugoslaviji.

Neki pripadnici HDP-a, HRB-a i drugih terorističkih organizacija, zagovaraju terorističke akcije u znak odmazde, zbog ekstradicije ratnog zločinca Andrije Artukovića. U planiranju tih „osvetničkih” akcija, kako ih oni nazivaju, posebno se ističe da je Artuković pripadao staroj gardi kojoj je cilj bio uništiti sve što nije hrvatsko, te da upravo zbog toga moraju preduzeti nešto krupno protiv Jugoslavije, ali pod uslovom da se ne kompromituju, već da trebaju vršiti smišljene i tajne akcije u zemlji i napade na naša diplomatsko konzularna u druga predstavništva u inostranstvu. Izručenje Artukovića, ustaška emigracija iskoristila je za organizovanje masovnih demonstracija i za prikupljanje finansijskih sredstava, te se procjenjuje da je do sada prikupljeno oko 100.000 dolara, od čega je jedan dio namijenjen i za finansiranje terorističkih akcija.

Neki vodeći teroristi rodom iz SR BiH zagovaraju kontinuitet u izvođenju akcija u zemlji, ističući da organizovanje akcija ne treba vezivati samo za određena područja, datume, periode i slično. Izuzetnu aktivnost na ovom planu razvija vrlo ekstremni HDP (Štedul – Škotska, Kraljević – Augsburg, Buškarin i Šumaher – Štutgart, Ledić – Keln, Livajić – Frankfurt i Rebrina – Madrid) sa nekim punktovima oko HRB-a oko Naletilića – Karlsruhe, Dragoja – Frankfurt, te žarištima u Parizu, Cirihu, Salzburgu, Minhenu kao i HRB-a iz Australije). HDP posebno intenzivno radi na indoktrinaciji  i vrbovanju nosilaca putnih isprava za konkretne zadatke u zemlji. Akcija „Bednja”, a i rasturanje letaka na području Hercegovine govore da u tome imaju uspjeha i da mi kao Služba ne možemo isključiti mogućnost iznenađenja od strane terorističke emigracije. Otuda je vrlo značajna identifikacija i potpuno operativno pokrivanje svih naših građana koji su u vezi sa nosiocima diverzantsko-terorističke djelatnosti (samo oko Buškaina ima ih 5-6 Tomić, Mlinarević, Sušilović, Bagić Ivan, Šunjić). Zbog toga svaka nova najava, svaki signal o planiranoj akciji emigracije, treba da bude odgovorno procijenjen uz preduzimanje adekvatnih mjera onemogućavanja. Nije bezazlen podatak da Rebrina Tomislav, osvjedočeni terorista, otmičar aviona 1972. godine, posjeduje skicu kupreškog hotela „Adria-ski”, da se Bilandžić interesuje za novosagrađene štale na Kupresu, da Ledić zagovara miniranje brana na Buškom jezeru kod Duvna, da Franjo Majić zagovara rušenje spomenika na Makljenu, ili da Bilandžić i Miloš pozivaju da „mladima koji se oglašavaju u zemlji treba dati podršku” itd.

Ponovno se sve više dolazi do podataka o sprezi nekih ekstremista sa međunarodnim kriminalnim podzemljem i sa nekim organizacijama i grupama međunarodnog terorizma u Evropi, sa tzv. crnom internacionalom. Terorista Bradvica Branko, stupio je u kontakt sa italijanskim podzemljem, u cilju izvođenja diverzantsko-terorističke akcije na njemački konzulat u Zagrebu, a Andabak, koji iz Španije snabdijeva emigraciju bombama i automatima sa prigušivačem, već dulje vrijeme za svoje dolaske u SR Njemačku koristi italijansku putnu ispravu. Takođe, prema neprovjerenim podacima, ekstremista Glibota Petar i Kovačević Mirko, angažovali su dvojicu francuskih građana arapskog porijekla da za novac izvrše terorističke akcije u Zagrebu ili Rijeci, postavljajući tempirane mine na objekte kao što su benzinske pumpe, trafostanice i sl. Ta sprega još više dobiva na težini ako se zna da su nedavno službe bezbjednosti NATO zemalja odlučile da „onemoguće crveni” teror na svojoj teritoriji i da ga „vrate” u zemlje odakle su izvršioci rodom”, navodi u svojoj procjeni Božo Bagarić.

Na temelju analiza poput Bagarićeve donošene odluke o političkim ubojstvima emigranata

Na temelju ovakvih procjena SDB-a, donošene su odluke o operativnim mjerama prema pojedinim političkim emigrantima, pod opravdanjem kako se radi o teroristima i suzbijanju terorizma, pa su na temelju toga u SDB-u smatrali kako im je dopušteno primjeniti sva potrebna sredstva, uključujući i fizičke likvidacije, odnosno organizirana ubojstva političkih emigranata u bilo kojoj zemlji na svijetu.

Strogo povjerljivi dokument SDB-a iz 1987. godine, svakako, dokazuje i ukazuje na dobro razgranatu i djelatnu operativnu mrežu SDB-a u svijetu, koja je u svakom trenutku mogla izvršiti bilo koju akciju prema političkim emigrantima, uključujući i ubojstva.

Analize SDB-a, poput ove Bagarićeve, bile su teorijsko informacijska podloga za donošenje odluka o takvim mjerama. U SDB-u su ipak bili svjesni svojih akcija, pa su aktivnosti prema političkoj emigraciji, „pokrivali” borbom protiv terorizma i organiziranog kriminala, jer su smatrali kako će tako lakše opravdati brojna ubojstva i napade na hrvatske (i druge) političke emigrante iz bivše SFRJ. Stoga je nemoguće odvojiti odgovornost za zločine SDB-a prema političkim emigrantima na odgovornost izravnih nalogodavaca za izvršenje ubojstava, odgovornost ubojica i odgovornost onih koji su pripremali ovakve dokumente na temelju kojih su donošene odluke o SDB-ovim ubojstvima političkih emigranata. Odgovornost za zločine podjednako leži na svim sudionicima u ovom procesu, od procjenitelja (poput Bože Bagarića, koji je procjenjivao i analizirao djelatnost primjerice Nikole Štedula i HDP-a) do izvršitelja ubojstava (primjerice Vinka Sindičića, koji je bio izvršitelj pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na temelju Bagarićevih procjena i analiza).

„U funkciji organizovanja diverzantsko-terorističkih akcija prema našoj zamlji, u posljednje vrijeme, sve su učestaliji dolasci poznatih terorista iz prekomorskih zemalja u Evropu, u cilju pripremanja i finansiranja terorističke djelatnosti. Tako je tokom prošle i ove godine, nakon dolaska u SR Njemačku, terorista Anić Vjekoslava, Dedić Dinka, Bošnjak Tomislava, Šuto Ante, Gavran Ante, Šaravanja Ivice, Roso Ivana, Dolić Mladena, Šego Zdravka, Škegro Darinke, Šego Ljubice i dr., u zapadnoevropskim žarištima došlo je do intenzivnije aktivnosti, nabavljanja novih količina eksploziva i oružja, otrovnih i zapaljivih sredstava, te zagovaranja i priprema konkretnih diverzanstvo-terorističkih i drugih akcija. Rezultat tih „emisarenja” su vjerovatno i akcije „Opatija” i paljevina našeg konzulata u Štutgartu, koje služba još nije rasvijetlila. Posebno su bezbjednosno interesantni kontakti Macukić Franje sa albanskim ekstremistima Džafer Šatrijem i Prapašticom, koji je do nedavno bio naš kolega i zna naše metode i sredstva. Kad je u pitanju Španija i teroristi Rebrina, Andabak, Bradvica i njihova uloga, očito je da emigracija nastoji tamo formirati teroristički punkt, jer procjenjuje da naše mjere tamo gube oštricu i za sada nesmetano funkcioniše kanal za snabdijevanje oružjem, eksplozivom i drugim diverzanstvo-terorističkim sredstvima grupacija u SR Njemačkoj.

Kroz operativnu akciju „Jela” služba je došla do podataka da HDP raspolaže sa 60 kg eksploziva i većom količinom komponenti za kompletiranje raznih eksplozivnih naprava, kao i većom količinom propagandnog materijala i da ih namjerava prebaciti u zemlju preko svojih veza u cilju izvođenja diverzantsko- terorističkih i drugih subverzivno-propagandnih akcija.

Pojedini rukovodioci HDP-a, znajući da su pod prismotrom policije, u posljednje vrijeme insistiraju na tome da izvršioci akcije eksploziv nabavljaju u zemlji od onih lica koja ga posjeduju legalno (izgradnja seoskih puteva, vodovoda, kuća. Itd.) ili krađom iz skladišta radnih organizacija, koje koriste eksploziv u redovnoj djelatnosti. Ovo ima posebnu bezbjednosnu dimenziju kad iz iskustva znamo da se jedan broj radnih organizacija veoma neodgovorno odnosi prema uskladištenju, odnosno obezbjeđenju skladišta eksploziva i da jedan dio stanovništva u nekim dijlovima SR BiH (Hercegovina i dr.) i Dalmacije drži eksploziv za pomenute namjene, što vezama emigracije ne stvara naročito teškoće da do njega dođu”, stoji u Bagarićevoj analizi djelovanja HDP-a.

Planovi ubojstava skriveni iza kodnih naziva operativnih akcija

Primjeni oprativnih planova SDB-a prema pojedinim političkim emigrantima, organizacijama, ili grupacijama, prethodilo je engažiranje i aktiviranje mreže operativnih suradnika SDB-a, koji su bili ključni za provedbu operativnih akcija službe, koje se u Bagarićevoj analizi spominju pod svojim kodnim nazivima. Za pretpostaviti je da se jedna od tih akcija odnosi i na neutralizaciju djelatnosti HDP-a, odnosno da je jedna od akcija, u Bagarićevoj analizi upisana pod kodnim nazivom, usko povezana sa pokušajem ubojstva Nikole Štedula, kojeg je u Škotskoj izvršio ubojica SDB-a Vinko Sindičić.

„Angažovanju novih operativnih uporišta u zemlji i inostranstvu posvećena je daleko veća pažnja, posebno izboru kandidata za saradnju, njihovom pridobijanju, vaspitanju, ostručavanju i provjeravanju, jer je činjnica da su nam saradničke pozicije neadekvatne i naravnomjerno raspoređene. Kad to kažem imam u vidu da na pokrivanju 510 lica pod obradom … prema kojima koristimo 203 saradnika i 165 operativnih veza i ako tome dodamo još oko 800 veza emigracije u zemlji i inostranstvu, čiju bi neprijateljsku djelatnost takođe trebali pratiti, onda je svaki komentar izlišan, jer brojke same pos ebi govore.

Međutim, poduzete su mjere na prevazilaženju ovakvog stanja i ohrabruje činjenica da smo samo u toku ove godine realizovali neke operativne kombinacije „Vlaštak”, „Ravno”, Reumal”, „Bistrik”, „Poloj”, „Gong”, „Crnašnica”, „Pecara” i druge, a uskoro treba doći do realizacije druge faze kombinacija „Okean” i „Viktorija”. No, i pored toga konspirativnost rada među vodećim ekstremistima nameće potrebu našeg još kvalitetnijeg ugrađivanja u njihove redove i stvaranja kanala u žarištima gdje imamo izvore i njihovo svestranije korištenje”, opisuje metode rada Božo Bagarić, tadašnji načelnik II uprave SDB-a.

Analizu Bože Bagarića možete pročitati ovdje.

Povezano:

Tajni dokument SDB-a o djelovanju protiv emigracije

Domagoj Margetić

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Zove se sova,

Izgleda ko ptica,

Sudbina ova,

Što presudu s’rica.

 

Pravedna al’ stroga,

Za svakog ptića,

Ko baba Roga,

Za živa bića.

 

Šta ona kaže,

Desit se mora,

Nikad ne laže,

Al’ često je spora.

 

Za svako biće,

U knjizi piše,

I kada mu “sviće”,

I kada da diše.

 

U tu pticu sovu,

Svako se kune,

Jer sudbinu ovu,

Samo ona razume.

Autor: Slobodan Radulović

 

Malo je verovatno da veliki broj građana Srbije nije imao prilike da prilikom zahteva za zaštitu nekog svog prava podnetog nekoj nadležnoj instituciji, čiji je zakonski zastupnik neko izabrano lice od strane neke Skupštine, umesto odgovora od tog lica dobije odgovor od nekog činovnika koji svoj odgovor overi svojim potpisom i službenim obeležjem institucije umesto da odgovor bude overen potpisom zakonskog zastupnika i službenim obeležjem institucije kao garancija da je zakonski zastupnik institucije upoznat sa predmetom.

Kada se to radi za neku sitnu stvar za koju su nadležna imenovana a ne izabrana lica,  možda bi takav stil rada i mogao (mada ne bi trebao) da se toleriše, ali kada se tako radi i u državnim institucijama čiji su zakonski zastupnici izabrana lica u Skupšti Srbije i kao takva podležu posebnim odgovornostima, onda je takav stil rada za svaku osudu.

Na osnovu ličnih saznanja mogu potvrditi da je takav stil rada postao dominantan u našoj stvarnosti zbog čega su se u državnim institucijama i odomaćile tolike nezakonitosti i korupcija.

Ako se desi da u takvom slučaju izbije neka afera zakonski zastupnik će vam hladno reći da on nema osećaj odgovornosti jer on nije potpisnik nekog takvog dokumenta pa će se odgovornost svaliti na nekog činovnika koji je u njegovo ime to potpisao i overio službenim obeležjem iako po strogim pravilima upotreba službenog obeležja ne bi trebala da bude razdvojena od potpisa izabranog zakonskog zastupnika.

U borbi za zaštitu svojih prava susretao sam se sa navedenom praksom u Ministarstvu pravde i sudovima. Zamislite, kako se oseća onaj koji se pun nade i poverenja obrati nekim zahtevom izabranom zakonskom zastupniku neke državne institucije a dobije neki nebulozni odgovor od nekog činovnika u vezi nečega što nije ni tražio.

Nije valjda da su izabrani zakonski zastupnici institucija baš toliko zauzeti da nemaju vremena ni da stave svoj potpis na “proizvod” njihove institucije. Da li bi te institucije proizvodile toliko “falš” odluka, rešenja, obaveštenja i slično kada bi se na njima umesto potpisa  činovnika nalazili potpisi izabranih zakonskih zastupnika. Ne bi sigurno, jer bi takav njihov rad bio osnov za njihov opoziv i javnu argumentovanu kritiku.

Kako to izgleda i kako se to radi u državnim institucijama može se videti iz Javnog prigovora na rad pomoćnika Zaštitnika građana.

REPUBLIKA SRBIJA

ZAŠTITNIK GRAĐANA

18-599/09

Predmet: Otvoren Prigovor u vezi načina rešavanja mog predmeta br.18-599/09 zavedenog pod del. br. 9114 od 27.10.2009.

Poštovani gospodine Saša Jankoviću,

Nisam zadovoljan obrazloženjima vašeg zamenika Gorana Bašića datim pod del. Br. 9114 od 27.10.2009. godine u vezi načina rešavanja predmeta 18-599/09 iz vaše nadležnosti kao izabranog zaštitnika građana u Skupštini Republike Srbije.

Obrazloženje

Prosto je neverovatno koliko je u Srbiji uzela maha pojava da građani od nadležnih institucija za zaštitu svojih prava, umesto odgovora po zakonu izabranog i odgovornog lica, dobiju odgovor od nekog službenika koji nema funkciju i odgovornost zakonski izabranog lica, jer u ovom konkretnom slučaju nije isto kada mi na moju pritužbu, Saša Janković, u svojstvu zakonski izabranog Zaštitnika građana, kaže da nije nadležan da u mom slučaju zaštiti moja prava zato što nema pravo da kontroliše rad sudova ili to prosto napiše neki njegov službenik uz upotrebu službenih obeležja Zaštitnika građana.

Razlika se sastoji u tome što je članom 2. stav 2. Zakona o Zaštitniku građana (Sl. Gl. RS br. 79/2005 i 54/2007) predviđeno da Zaštitnik građana u obavljanju svojih poslova postupa u okviru Ustava, zakona i drugih propisa i opštih akata, kao i ratifikovanih međunarodnih ugovora i opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava.

Pri takvoj definiciji logično je da Zaštitnik građana svoje postupanje prioritetno podredi najvišim hijerarhijskim pravnim aktima a to su Ustav i ratifikovani međunarodni ugovori. To znači da ono što iz nekog zakona nije u skladu sa Ustavom i međunarodnim ugovorima ne bi smelo da se primenjuje u radu Zaštitnika građana, a upravo je to u mom slučaju iskorišćeno kao izgovor službenika Gorana Bašića koji zamenom teza preusmerava moj Zahtev za zaštitu prava u Zahtev za kontrolu rada sudova pri čemu zanemaruje činjenicu da se zaštita prava traži od Zaštitnika građana tek nakon iscrpljivanja drugih pravnih načina (videti čl. 25. stav 3. Zakona o zaštitniku građana „Pre podnošenja pritužbe podnosilac je dužan da pokuša da zaštiti svoja prava u odgovarajućem pravnom postupku.“), ili zbog očiglednih nepravilnosti u radu prilikom odlučivanja o pravima građana kroz te druge forme zaštite, što je upravo moj slučaj, u kome sam Zaštitniku građana, a ne činovniku ove institucije Goranu Bašiću, posredstvom elektronske pošte stavio na uvid veliki broj činjenica i dokaznih isprava da sam ja žrtva sprege politike, kriminala i pravosuđa, što je bio dovoljan osnov za primenu ovlašćenja Zaštitnika građana iz člana 20. stav 3. Zakona o zaštitniku građana, da nadležnom organu podnese prijavu za pokretanje krivičnog, prekršajnog ili drugog odgovarajućeg postupka protiv svih lica koja su mi kršenjem zakona uskraćivali građanska prava iz Ustava, Zakona i potvrđenih Međunarodnih ugovora, ali je moj predmet umesto da bude obrađen lično ili pod neposrednom kontrolom nosioca institucije Zaštitnik građana – Saše Jankovića, dospeo u ruke činovnika Gorana Bašića, koji za svoj rad nije odgovoran Skupštini Srbije, pa je zato i mogao da napiše neistinu da moja pritužba ne spada u nadležnost institucije Zaštitnik građana.

Zahvaljujući ovoj činjenici, Goran Bašić je i mogao sebi da dozvoli luksuz da paušalno (nenadležno i proizvoljno) tumači odredbe Ustava, zakona i ratifikovane Međunarodne sporazume, odbijajući moj Zahtev upućen instituciji Zaštitnika građana, uz upotrebu službenih obeležja te institucije. Međutim, izdavanje takve pisane isprave po  zakonu ne može proizvoditi pravno dejstvo, jer pored službenih obeležja institucije Zaštitnik građana, dokument kojim se odbija nadležnost te institucije, mora da sadrži i potpis nosioca te institucije – Saše Jankovića, kao dokaz da je upoznat sa predmetom i činjenicama iz mog zahteva za zaštitu prava, jer za slučaj da ovaj predmet, nakon eventualnog odbijanja nadležnosti od strane Zaštitnika građana, po redosledu naknadnih pravnih mogućnosti, dođe u nadležnost Međunarodnog suda u Strazburu, zastupnik države Srbije može takav dokument osporiti kao pisanu ispravu izdatu od strane nenadležnog lica i tako dokazati da za vođenje spora pred tim sudom nije ispunjen uslov iscrpljivanja svih mogućnosti za zaštitu prava pred institucijama tuženika.

Paušalnost vođenja postupka od strane službenika Gorana Bašića u ime institucije Zaštitnika građana vidi se i po tome što za vođenje postupka nisu korišćene i činjenice i dokazni materijal iz mojih obraćanja instituciji Zaštitnika građana od 28.04.2009., 03.05.2009., 15.05.2009. i 23.06.2009. godine.

Isto tako, na osnovu člana 31. stav 1. Zakona o zaštitniku građana nije predviđena mogućnost odbacivanja pritužbe po osnovu nenadležnosti već samo mogućnost da je pritužba osnovana ili neosnovana i to tek nakon utvrđivanja svih relevantnih činjenica i okolnosti, što se u ovom mom slučaju nije desilo zbog notorne činjenice da su svi učesnici sprege politike, kriminala i pravosuđa kršili zakon na moju štetu, a da su organi uprave Ministarstvo pravde i Nadzorni odbor Vrhovnog suda Srbije u svom postupanju bili samo nemi posmatrači ili su predmet vraćali u nadležnost prekršiocima zakona i u sprovedenim postupcima zadovoljavali su se njihovim neistinitim i paušalnim navodima ne uzimajući u obzir dokaze koje sam im prilagao u vidu pisanih isprava.

U Boru, 12.11.2009. godine.

Prigovor podneo:

_______________________________

Slobodan Radulović, Njegoševa 5A/21,

19210 Bor, MB: 2007945751012

Jugoslavenska, komunistička, „Služba državne bezbednosti“ (SDB), održala je 23. i 24. listopada 1986. godine u Sarajevu, tajno savjetovanje operativnih djelatnika SDB-a, koji su radili „na poslovima suprotstavljanja neprijateljskoj djelatnosti stranih obavještajnih služba i neprijateljske emigracije“. Cjelokupna dokumentacija sa tog savjetovanja jugoslavenske tajne milicije SDB prikupljena je u strogo povjerljivom dokumentu, klasificiranom kao „državna tajna“, pod naslovom „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“. Dokument je u travnju 1987. pripremljen u sedamdeset primjeraka za najviše dužnosnike i operativce SDB.

Jedan od najvažnijih operativnih dokumenata komunističke tajne službe

Ovaj je strogo povjerljivi dokument, zapravo, jedan od najvažnijih operativnih dokumenata tadašnje „Službe državne bezbednosti“, i to iz vremena neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Knjiga koja je pripremljena u sedamdeset primjeraka nakon tajnog savjetovanja operativaca SDB-a, predstavlja priručnik o aktivnostima komunističkih tajnih služba prema političkim emigrantima iz bivše SFRJ, kao i prema stranim obavještajnim službama. U dokumentu se detaljno opisuju metode kojima se SDB koristio u operativnom radu prema političkim emigrantima, kao i tehnologija operativnog obavještajnog rada komunističkih tajnih služba.

„Cilj ovako koncipiranog savjetovanja je da se, između ostalog, zajednički, kroz kritičke diskusije i razmjenu iskustava i saznanja o karakteristikama djelovanja stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije i naših mjera na suprotstavljanju takvoj djelatnosti, posebno apostrofiraju međusobna sprega i povezanost u nastupu nosilaca subverziven djelatnosti ove dvije kategorije vanjskog neprijatelja, kao i njihova povezanost sa unutrašnjim neprijateljem“, stoji u uvodu dokumenta jugoslavenske „Službe državne bezbednosti“, sa tajnog savjetovanja iz listopada 1986. godine.

„Cilj je također razmjena iskustava u izboru i načinu primjene mjera SDB koje moraju biti adekvatne sve izraženijoj sprezi neprijateljske emigracije i obavještajnih službi, a time, više nego do sada sinhronizovane, planski i timski precizne i izvršene kroz funkcionialnu suradnju radnika na ovim problematikama. Sve to treba, uz ostalo, da bude u funkciji veće stručnosti i ekonomičnosti u korištenju naših snaga, efikasnosti u unapređivanju metoda i sadržaja rada, te usmjeravanja na prioritetne zadatke zavisno od stepena društvene opasnosti opredjeljenih grupacija i njihove sprege“, opisuje se ciljeve ovog obavještajnog savjetovanja komunističke tajne službe u uvodniku strogo povjerljivog dokumenta iz 1987. godine.

Smjernice za „daljnji ofanzivni rad“ SDB-a

Osim navedenoga u uvodniku dokumenta jasno se kaže kako je savjetovanje SDB-a održano u Sarajevu 1986. godine, imalo zadaću odrediti smjernice za daljnji „ofanzivni rad“ „Službe državne bezbednosti“, drugim riječima, ovaj tajni dokument predstavlja strateški dokument za postupanje SDB-a i njegovih operativnih djelatnika u drugoj polovici 1980.-ih godina. Tako, iz sadržaja dokumenta možemo jasno vidjeti zločinačku tehnologiju bivšeg jugoslavenskog režima, čiji je jedan od osnovnih instrumenata diktature bila „Služba državne bezbednosti“.

Mnogi operativci SDB-a, ili njihovi predmeti obrade, i danas su živi, politički ili društveno aktivni, a mnogi od njih i danas rade u sustavu državne administracije ili u novonastalim obavještajnim službama u državama nastalim raspadom bivše SFRJ. Zato je sadržaj ovog dokumenta i danas jednako važan i aktualan, kao i krajem 1980.-ih godina.

Do danas, metode rada obavještajnih služba u Hrvatskoj, BiH, Srbiji, Makedoniji, Crnoj Gori, ostale su potpuno jednake operativnom modelu i tehnologiji rada jugoslavenskih tajnih služba, koje se opisuju ovim strogo povjerljivim dokumentom iz 1987. godine.

„S obzirom da se na savjetovanju nije moglo polemizirati sa nekim tezama, ocjenama i zaključcima iznesenim u pojedinim izlaganjima, te da se tokom uređivanja ovog materijala nije moglo temeljitije intervenisati u tom smislu, a da se ne izgubi autentičnost integralnog teksta, uvodna izlaganja, izlaganja podsekretara za SDB i republičkog sekretara, te zaključci sa ovog savjetovanja su osnovne smjernice daljeg ofanzivnijeg i kvalitetnijeg rada SDB na sprečavanju djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije prema našoj zemlji …“, stoji u zaključnom dijelu uvoda u strogo povjerljivi dokument SDB-a.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi“

Posebno opasnima za „državnu sigurnost“, SDB je smatrao strane novinare, diplomatsko konzularne predstavnike, strane stručnjake i predstavnike inozemnih poduzeća. Iz tajnog dokumenta sa savjetovanja SDB-a u Sarajevu 1986. godine, može se vidjeti obavještajne metode koje je SDB primjenjivao u odnosu na te skupine koje su komunističke tajne službe smatrale „eksponentima zapadnih obavještajnih službi“.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi, posebno neki novinari, diplomatsko konzularni i drugi predstavnici, specijalizanti, predavači, učesnici u realizaciji određenih privrednih ili naučno – istraživačkih projekata i dr., moglo bi se reći otvoreno idu na neke naše građane iz privrede, nauke, sredstava mas-medija, pa i pojedince iz određenih političkih struktura, izučavaju ih svestrano, održavaju kontinuitet kontakata, a potom traže i osjetljiviju informaciju. Usmjeravaju se i na neprijateljski eksponirana lica, naročito iz kategorije građanske desnice, nacionalista i kleronacionalista, u čijem se ponašanju nerijetko prepoznaju i interesi reakcionarnih struktura iz inostranstva. Prema podatcima iz 1983., 1984. i 1985. godine, bezbjednosno indicirani stranci po zapadnim službama prosječno godišnje kontaktiraju dvadesetak lica eksponiranih sa pozicija unutrašnjeg neprijatelja, od kojih su 2/3 pod obradom Službe. Pored procjene da ova lica koriste za pribavljanje određenih saznanja, o suštini većine kontakata nemamo odgovarajućih podataka. Međutim, kad imamo u vidu da su u pitanju: Šešelj, Oršolić, Žanić, Koljević, Izetbegović, Salihbegović i dr., onda je rasvjetljavanje karaktera ovih veza, posebno sa aspekta procjene krajnjeg cilja inofaktora, naša prioritetna obveza. Zato i zaslužuje pažnju mišljenje američkog DK predstavnika da treba pomagati razne opozicione grupe, prvenstveno liberalnu inteligenciju i, kako kaže, „reklamirati i pomagati, čak i ako bi to izazvalo represalije jugoslavenskih vlasti“, navodi u svojem izvješću pod naslovom „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbjednosti“, načelnik I uprave SDB-a BiH Riste Bašića.

Američki informativni centar – glavni centar subverzivne djelatnosti pod nadzorom SDB-a

U nastavku izvješća Riste Bašića, opisuje se djelatnost Američkog informativnog centra u Sarajevu, kao jednog od punktova subverzivne djelatnosti protiv tadašnjeg komunističkog režima, a kojeg je pod nadzorom i obradom držala tadašnja „Služba državne bezbjednosti“.

„Američki informativni centar u Sarajevu postao je pravi punkt subverzivno-propagandne i informativne djelatnosti, čiji sadašnji direktor Pol Denig, u svom nastupu nastoji ostvariti što više kontakata sa našim građanima, posebno iz univerzitetskih centara i u tom smislu, pored upućivanja propagandnih materijala određenim licima, organizuje predavanja (20 godišnje) američkih stručnjaka za „istočna pitanja“ u cilju plasiranja stavova američke administracije. Pored kontinuiranog angažovanja na odabiranju kandidata za IVP ( 10-15 lica godišnje), studijske boravke u SAD koji Amerikancima služe za detaljno izučavanje naših građana u funkciji indoktrinarnog i obavještajnog nastupa, direktor Centra vodi precizne evidencije, određenog sadržaja, o svim našima građanima koje je kontaktirao i piše ocjene koliko je boravak u SAD bio svrsishodan za američku stranu. Sektor SDB Sarajevo uspješno operativno kontroliše rad ove pseudodiplomatske institucije, a dijelom participiraju i drugi sektori“, opisuje se djelovanje SDB-a prema Američkom informativnom centru.

Nadzor i operativna obrada novinara

Posebno zanimljiv dio ovog dijela tajnog dokumenta SDB-a, predstavlja dio izvješća o nadzoru djelovanja stranih dopisnika akreditiranih u bivšoj SFRJ, odnosno o obradi koju je „Služba državne bezbjednosti“ (SDB) provodila prema novinarima koji su za svoje medijske kuće izvještavali iz bivše SFRJ.

„Aktivnost akreditovanih novinara u SFRJ prema našoj republici, posebno zapadnih stalno je izražena, mada sa određenim oscilacijama uslovljenim „značajnim događajima“, (prije svega suđenjima pojedinim licima zbog neprijateljske djelatnostim kada je i registrovano njihovo brojnije prisustvo i eksponiranje). Posebno je zapaženo neprijateljsko eksponiranje britanskog novinara Pitera Hadžiristića (jednom mu je izrečena i prekršajna mjera) koji kao da je zadužen, a i sam je to na određeni način potvrdio, za pisanje o zbivanjima ekscesne prirode. Iako se u našoj republici eksponirao kao srpski nacionalista (porijeklo mu je jugoslavensko), očito, u interesu britanske službe u posljednje vrijeme akcenat stavlja na istraživanje dimenzije prisustva islamskog fundamentalizma u republici, odakle je i najvjerojatnije njegov interes za lica suđena u akciji „Trebević“, posebno za Meliku Salihbegović. Naglašen interes za položaj muslimanske nacije i prema ostalim nacijama u našoj republici pokazuje i francuska novinarka Veronika Soul iz „La Liberasiona“, lista u kojem su više puta objavljivani tekstovi neprijateljskog sadržaja.

Sa bezbjednosnog aspekta u posljednje vrijeme zaslužuje pažnju detaljno sagledavanje ukupne dimenzije učestalih dolazaka stranih TV i radio-ekipa iz zapadnoevropskih zemalja. oni najčešće svoj boravak vezuju za područje Hercegovine. Samo u proteklih devet mjeseci na tom području boravile su 32 ekipe, koje su pored novinarskog interesovanja istraživale različite aspekte prošlosti  i života tamišnjeg stanovništva, očtio u funkciji informativno obavještajne djelatnosti. Kako drugačije protumačiti pitanje ekipe „Every men“ – TV mreže BBC iz Londona, septembra ove godine: „kakva je politika jugoslovenske vlade prema religiji, kako Komisija za odnose s vjerskim zajednicama Izvršnog vijeća Skupštine SR BiH gleda na problem Međugorja, da li je „ukazanje“ Gospe obeshrabrujuće za socijalističku zajednicu, da li bi posjeta Pape bila dobro došla, zašto je fra Zovko Jozo bio pritvoren i da li je to bio nepromišljen potez, postoji li mogućnost da se ponovno vrate rasne i religiozne napetosti koje su se u prošlosti dešavale na tom prostiru i sl.“, opisuje u svojem izvješću SDB-ovac Risto Bašić, postupanje SDB-a prema stranim novinarima, dopisnicima iz bivše SFRJ.

Nadzor britanskih stručnjaka

Jednake nadzorne mjere, što je vidljivo iz ovog dokumenta, SDB je primjenjivala na predstavnike Velike Britanije u bivšoj SFRJ, koji su također bili pod obradom i sigurnosnim nadzorom komunističkih tajnih služba.

„U obavještajnim istraživanjima službe Velike Britanije i dalje su izrazitije zapaženi DK i trgovinski predstavnici ove zemlje. Britanski stručnjaci, a posebno neki vezani za britanski ekonomski savjet pri Ambasadi Velike Britanije u Beogradu, kao što je Sokić Dušan, kroz posjete našim radnim organizacijama „rendgenski“ snimaju njihove ukupne privredne mogućnosti i kompjuterski ih obrađuju kako bi u svakoj situaciji raspolagali njihovim „ličnim kartama“. Konkretno prema Sokiću i drugim predstavnicima preduzimane su određene mjere, ali nedovoljno efikasne, pogotovu u preventivnom smislu. Inače, po problematici britanske obavještajne službe vodimo samo jednu obradu (Vilijem Trajb – Sarajevo). Pored nekih nosilaca subverzivne djelatnosti „Amnesty International“ – centrala u Londonu stalno pokreće određene propagandne akcije kako bi održala kontinuitet djelatnosti protiv Jugoslavije. U našu republiku prosječno godišnje prispjeva oko 2500 pisama – „intervencija“ za „zaštitu prava i sloboda“ osuđenih lica. Kao Služba nismo iznašli svoj ugao suprotstavljanja ovom produktu zapadnog reakcionarnog faktora, što se nameće kao potreba u narednom periodu“, opisuje Bašić u svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju SDB-a, mjere koje je služba poduzimala prema predstavnicima Velike Britanije u bivšoj SFRJ.

Talijanska obavještajna služba u vezi sa islamskim fundamentalizmom

U svojoj analizi SDB-ov načelnik Risto Bašić, posebno se osvrnuo i na djelatnost talijanskih obavještajnih služba u bivšoj SFRJ, posebno u BiH, te njihovim vezama sa muslimanskim nacionalistima, odnosno islamskim fundamentalistima.

„I italijanska obavještajna služba akcenat stavlja na pribavljanje detaljnih podataka o JNA, a u BiH smo to posebno registrovali kada su u pitanju ratno vazduhoplovstvo i protivavionska odbrana (u Rajlovcu, Bihaću, Dubravama kod Tuzle, „Kosmos“ u Banja Luci i dr.), što je razumljivo kad se ima u vidu da ova služba u koncepciji obavještajno izviđačke aktivnosti NATO-a ima konkretnija zaduženja na tom planu. Za prisustvo ove službe u našoj republici također je karakteristično intenzivno izučavanje položaja muslimana i djelovanje muslimanskih nacionalista, odnosno sprege muslimanskog nacionalizma sa islamskim fundamentalizmom. Sa tog aspekta i mogućeg kombinovanja treba što prije utvrditi ko je izvjesni Ćezare, koji prema nedovoljno provjerenim podacima, financira Salihbegović Meliku“.

Djelatnost panislamističkih terorističkih organizacija

Poseban dio obrade SDB-a kojeg opisuje načelnik I uprave SDB-a BiH, odnosi se na djelovanje obavještajnih služba iz islamskih zemalja u bivšoj SFRJ, kao i povezanost tih služba i određenih grupacija u BiH sa panislamističkim terorističkim organizacijama. Zanimljivo je da je SDB identificirao takve organizacije i pojedince, ali s druge strane u ovom tajnom dokumentu nema traga o antiterorističkoj djelatnosti i mjerama prema takvim organizacijama i pojedincima. Dokument, međutim, u cijelosti potvrđuje kako su terorističke ćelije na prostoru BiH uspostavljene još tijekom komunističkog režima, sa znanjem komunističkih tajnih služba. Njihovo kasnije djelovanje i uključivanje u ratne sukobe u BiH tijekom 1990.-ih godina, samo je logičan nastavak djelovanja terorističkih organizacija na tom prostoru zadnjih tridesetak godina.

„Dosadašnjim operativnim zahvatanjem službi afroazijskih zemalja utvrđeno je da ih karakteriše agresivnost i nastojanje da što potpunije pokriju, kako svoje tako i ostale afroazijske državljane (oko 1300 lica u SR BiH uglavnom na studiju i raznim oblicima stručnog usavršavanja). Do sada je SDB u ovoj strukturi stranaca identifikovala više agenturnih pozicija službi matičnih zemalja od kojih je sada u Republici 26 (16 jordanskih i 10 iračkih, sirijskih i libijskih) a koje na vezi drže jordanska služba direktno iz centrale u Amanu, a Iračani i Sirijci iz punktova svojih ambasada u Beogradu. Saznanja ukazuju da se ova agentura interesuje i za društveno-ekonomska pitanja u našoj republici, međunacionalne odnose, standard naših građana, situaciju na Kosovu, što objektivno ne bi trebalo da predstavlja interes samo matičnih službi. Po prvi put došlo se i do dokaza da agentura jordanske službe vezu sa centralom u Amanu održava i uz primjenu sredstava tajne pismene veze.

Takođe u njihovim redovima otkrivena je i organizovana djelatnost nekoliko panislamističkih terorističkih organizacija („Muslimanska braća“, „Hezb Tahrir“, „Al Dawa“), od kojih su pojedinci imali neposrednu vezu sa nekim licima iz akcije „Trebević“. Negdje pred Olimpijadu raščišćavano je sa 61 njihovim pripadnikom i simpatizerom, prema kojima su primjenjene različite represivne mjere, uključujući i otkaz boravka 15 najekstremnijih pripadnika ovih organizacija. I sada u republici, s vremena na vrijeme, otkrivamo pokušaje zanavčljanja djelatnosti njihovih članova i simpatizera, od kojih, na primjer, pripadnici „Al Dawe“ ne prezaju ni od određenih prijetnji prilikom rašđčišćavanja. Napomenuo bih da na njihovoj kontroli ostvarujemo dobru suradnju sa SJB.

Nove organizacije u strukturu afro-azijskih studenata, kao što su KP Palestine, KP Jordana i „Demokratski front za oslobođenje Palestine“ djeluju sa prosovjetskih pozicija i u direktnoj su vezi sa centralama svojih partija u istočnoevropskim zemljama, na primjer u Pragu. Oko 50 pripadnika ovih organizacija identifikovano je u SR BiH i to uglavnom u Sarajevu i Banja Luci.

U našoj republici boravi i preko 100 palestinskih studenata, članova i simpatizera više (često međusobno sukobljenih) frakcija u okviru i van PLO-a, od kojih neke u svojem djelovanju ne prezaju ni od izvođenja terorističkih akcija“, opisuje tajni dokument SDB-a organiziranost islamističkih skupina u BiH u drugoj polovini 1980.-ih godina.

Tko su bili pripadnici SDB-a koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju 1986. godine?

Već u svojem uvodnom dijelu tajni SDB-ov dokument klasificiran kao „državna tajna“ razotkriva imena i prezimena djelatnika nekadašnje jugoslavenske tajne službe, koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju „Službe državne bezbednosti“.

Tako su u prvom dijelu tajnog savjetovanja SDB-a sudjelovali:

Jovo Tadić, zamjenik podsekretara za SDB BiH;

Risto Bašić, načelnik I uprave SDB, sa izlaganjem „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbednosti;

Božo Bagarić, načelnik II uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“;

Boris Tankosić, načelnik III uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neke sugestije o potrebi veće sinhronizacije osnovnih linija rada na zajedničkim zadacima“;

Marko Mihaljčić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Aktivnost emigracije, stranih policija i obavještajnih službi na otkrivanju uporišta i prisustva SDB u inostranstvu i naše mjere na zaštiti saradničke mreže i metoda rada službe“;

Duško Nešković, glavni analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Dalji zadaci SDB na operativnom zahvatanju povezanosti i utjecaja inofaktora na dogmatsko birokratsku strukturu“;

Muhamed Ćebić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neka saznanja o povezanosti obavještajno interesantnih lica sa nekim kategorijama unutrašnjeg neprijatelja“;

Radomir Ninković, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti veza obavještajno indiciranih stranaca sa licima iz struktura unutrašnjeg neprijatelja i rad SDB“;

Dragan Devedlaka, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Aktuelna saznanja o djelatnosti pripadnika NDA i njihovim nastojanjima da ostvare spregu sa neprijateljskim strukturama u zemlji – naredne mjere i zadaci službe“;

Lazo Ždero, šef Detašmana SDB Bugojno, sa izlaganjem „Djelatnost emigracije u ostvarivanju sprege sa nacionalistima i kleronacionalistima“;

Slaviša Džinkić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Subverzivno-propagandna djelatnost četničke emigracije i njeno povezivanje sa klerom u zemlji, rad i mjere SDB“;

Ferid Fazlović, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti neprijateljskog djelovanja muslimanskih nacionalista i kleronacionalista iz redova IZ-a u Australiji i njihove sprege sa ustaškom ekstremnom emigracijom i reakcionarnim krugovima u pojedinim islamskim zemljama“;

Ivan Nedoklan, šef Detašmana SDB Travnik, sa izlaganjem „Ispisivanje parola neprijateljskog sadržaja kao oblik pisane propagande neprijateljske emigracije i stranih obavještajnih službi“;

Nurija Hasagić, zamjenik načelnika I Uprave SDB, sa izlaganjem „Ofanzivni rad SDB prema susjednim zemljama“;

Vukašin Dejanović, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Angažovanje saradničke mreže po liniji emigracije za rad u uslovima rata i eventualne privremeno zaposjednute teritorije i zadaci operativnog radnika“;

Slavoljub Belošević, savjetnik republičkog sekretara za narodnu obranu, sa izlaganjem „Stanje zaštite obrambenih priprema u SRBiH“;

Budimir Savović, inspektor u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Bezbjednosna zaštita proizvodnih objekata koji su u kompleksu vojne industrije“;

Vesna Palac, analitičar u I upravi SDB, sa izlaganjem „Osvrt na sprovođenje mjera bezbjednosne zaštite objekata od značaja za odbranu zemlje“;

Pukovnik Nikola Anđelić, načelnik Odjeljenja bezbjednosti u Republičkom štabu TO;

Željko Šukić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Suprotstavljanje SDB informativno – obavještajnoj djelatnosti stranih diplomatsko konzularnih, trgovinskih i drugih predstavnika“;

Cvijan Lakić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Rad SDB na potpunijem operativnom zahvatanju i dokumentovanju djelatnosti stranih stručnjaka na području Sektora Tuzla“;

Veselin Stanić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Plansko preventivno postavljanje SDB u cilju efektivnijeg zahvatanja stranih stručnjaka u našim radnim i drugim organizacijama“;

Mladen Kanlić, analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Neki aktuelni bezbednosni aspekti međunarodne privredne, naučno-tehničke i kulturno-prosvjetne suradnje u okviru strategijskog nastupa obavještajnih službi prema SFRJ i našoj republici“;

Jozo Ćurić, operativni radnik u Sektoru SDB Livno, sa izlaganjem „Operativno-istraživački rad na otkrivanju prisustva zapadnih obavještajnih službi među našim građanima na radu u inostranstvu“;

Zdravko Zorić, operativni radnik u Sektoru SDB Mostar, sa izlaganjem „Istraživanje prisustva stranih službi među našim građanima na radu u inostranstvu i potreba većeg korištenja izvora sa drugih linija rada na potpunijem zahvatanju ove problematike“;

Enver Ramić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Bihać, sa izlaganjem „Bezbjednosni aspekti boravka i zapošljavanja naših građana u Njemačkoj Demokratskoj Republici preko zapadnoevropskih i naših firmi“;

Zoran Garić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neki bezbjednosni aspekti iz domena kontraobavještajne zaštite naših privrednih predstavnika u inozemstvu“;

Abdualh Kahrimanović, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „ Moguće bezbjednosne implikacije učlanjivanja naših građana u političke partije stranih zemalja i rad SDB s tim u vezi“;

Ratko Sikimić, pomoćnik načelnika I uprave SSUP-a, sa izlaganjem „Neki aktuelni momenti u djelovanju zapadnih obavještajnih službi prema SFRJ i adekvatno postavljanje SDB na sprečavanju takve djelatnosti“;

Mijat Krivokapić, načelnik Odjeljenja u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Potreba i mogućnosti kombinovanja SDB u slučajevima otkrivenog atakovanja stranih policijskih organa prema pozicijama koje se koriste po problematici ekstremne emigracije“;

Novak Blagojević, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Rezultati operativno-istraživačkog rada kao osnov za intenzivnije zahvatanje indiciranih slučajeva po američkoj, britanskoj i francuskoj službi, te bolje i brojnije prodore SDB“;

Dragiša Mihić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Rad i mjere SDB na suprotstavljanju subverzivno-propagandnoj i indoktrinarnoj djelatnosti AIC Sarajevo“;

Drago Vukoja, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Mogućnost kombinovanja prema službama zapadnih zemalja preko korisnika stipendija raznih stranih fondacija i neka iskustva iz razgovora po kontraobavještajnoj zaštiti sa našim građanima koji po raznim osnovama borave u inozemstvu“;

Miodrag Kuburić, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Dalja operativna orijentacija i zadaci SDB na kvalitetnijem suprotstavljanju njemačkoj i italijanskoj obavještajnoj službi“;

Vojin Bera, načelnik Odjeljenja 01 u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Atakovanje stranih obavještajnih službi na pripadnike nekih narodnosti na području banjalučke regije, kontraobavještajno postavljanje SDB i uslovi za obavještajni nastup prema stranim službama“;

Ivan Figurek, operativni radnik u Sketoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Mogućnost ofanzivnijeg nastupa SDB prema obavještajno indiciranim licima po italijanskoj obavještajnoj službi kroz dokumentovanje njihove djelatnosti na podrivanju ekonomske osnovice društva“;

Ranko Pejanović, glavni inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Pravci angažovanja SDB u cilju efikasnijeg suprotstavljanja djelatnosti obavještajnih službi zemalja Varšavskog ugovora i Albanije“;

Boro Kovačević, glavni inspektor u I upravi SDB SSUP-a, sa izlaganjem „Neke karakteristike djelovanja obavještajnih službi istočno evropskih zemalja“;

Goran Bijelić, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja među privremeno i stalno nastanjenim stranim državljanima na području banjalučke regije“;

Srećko Markić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Iskustva iz presijecanja subverzivno propagandne i informativno obavještajne djelatnosti bugarskih državljana i neka novija saznanja kao izazov za ofanzivniji rad SDB prema bugarskoj obavještajnoj službi“;

Velimir Borojević, operativni radnik u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Neka naša iskustva na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja u kategoriji pojedinih mješovitih brakova između naših i stranih državljana“;

Mirsad Muhović, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Potreba ofanzivnijeg angažovanja SDB u otkrivanju albanske obavještajne službe na području sarajevskog sektora“;

Miro Prelo, šef Detašmana SDB Čapljina, sa izlaganjem „Saznanja SDB dobijena u akciji „Kometa“ i kroz operativno istraživački rad po albanskoj obavještajnoj službi – osnova za intenzivniji rad po ovoj problematici“;

Ibrahim Meškić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Stvaranje uslova za ofanzivnije angažovanje SDB prema albanskoj obavještajnoj službi prikupljanje bezbjednosno interesantnih podataka iz Albanije“;

Nebojša Krnojelac, operativni radnik u Sektoru SDB Goražde, sa izlaganjem „Operativno istraživački rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi na području Sektora Goražde“;

Duško Kalinić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Novija saznanja o djelatnosti IB-emigracije u funkciji obavještajnih službi istočno evropskih zemalja i potreba adekvatnijeg suprotstavljanja SDB“.

Dokument sa tajnog savjetovanja najviših dužnosnika i djelatnika „Službe državne bezbjednosti“ u Sarajevu 1986. godine, označen kao „državna tajna“, razotkriva model operativnog djelovanja jugoslavenskih tajnih službi u odnosu na tzv. „neprijateljsku emigraciju“. Tajni spis SDB-a svakako predstavlja postupovnik po kojem su u to vrijeme, i nakon tog tajnog savjetovanja djelovali djelatnici jugoslavenske tajne službe SDB, odnosno razotkriva do sada strogo čuvane tajne tehnologije djelovanja komunističkih tajnih službi, neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Ovaj dokument baca i novo svjetlo na tranzicijske procese koji su se dogodili o odvijali od 1989. godine do danas, odnosno razotkriva presudan utjecaj tajne službe SDB na tranzicijske procese u zemlji. Slobodno se može reći da su najskrivenije tajne o načinu djelovanja SDB-a skrivene upravo u ovom dokumentu, te se njegovim objavljivanjem konačno stječe uvid u „tajne zanata“ jedne od najzloglasnijih tajnih služba istočne Europe, potkraj 1980.-ih godina. Bez uvida u detalje ovoga dokumenta nemoguće je razumjeti političko-društvene procese, koji su se dogodili u bivšoj SFRJ prije i tijekom njezina raspada. I još važnije, dokument nedvojbeno povezuje „zapovjednu“ odgovornost Saveza komunista Jugoslavije za djelovanje i rad, kao i metode rada bivše „Službe državne bezbednosti“.

Prvi dio strogo povjerljivog dokumenta „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“ možete pročitati ovdje.

Domagoj Margetić

Preuzeto sa:  http://www.necenzurirano.com

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Živote moj,

Ti kaktusu živi,

Taj izgled tvoj,

Moj bol skrivi.

 

Mirišeš k’o cveće,

A pun si trnja,

Sreća te neće,

Ljubav ti još crnja.

 

Bolom te poziva,

Ta sudbina kleta,

Trnjem te skriva,

A patnjom ti cveta.

 

Ko život srećan,

Ti sočan jesi,

Al’ nisi večan,

U životnoj presi.

 

Al čovek te voli,

I živi u nadi,

Za ljubav se moli,

A nadom se sladi.

 

Autor: Slobodan Radulović

 

BORSKI GRAĐANSKI PARLAMENT

Tema:Protest građana Bora zbog mahinacija nadležnih sa grejanjem.

Razlozi pokretanja teme: Saopštenje za javnost Veća SSO Bor – vidi

Saopstenje za javnost

Oni koji preko ovog i drugih blogova prate šta radi i kako funkcioniše lokalna samouprava i RTB u Boru shvatiće da je građanima Bora “dogorelo” do nokata i da nisu spremni da trpe da ih ni lokalna ni vrhovna vlast više vuku za nos raznim lažnim obećanjima.

Ovaj protest bez obzira koliko mu građana Bora bude prisustvovalo i kako se bude završio svakako će biti pouka svima ostalima da je ćutanje izgubilo svoju zlatnu podlogu i da strpljenje više nema obeležje spasenja.

Došlo je vreme da se uvedu neki drugačiji standardi koji će podrazumevati da se na odgovorna mesta ne kandiduju više kadrovi pod uticajem tajkuna i vladara iz senke. O budućim kandidatima pre izbora i postavljenja mora da se  javno raspravlja, da im biografija bude dostupna na uvid javnosti, da se vidi ko su oni, kakva im je stručnost, gde su i šta su pre toga radili, kakva im je imovinska karta bila pre i nakon obavljenih prethodnih funkcija i zaduženja, kakvo im je psihičko i mentalno zdravlje, da li su i zbog čega bili osuđivani ili su im bili vođeni krivični postupci, itd.

Zato svi koji mogu treba svojim prisustvom da podrže zakazani protest a oni koji to ne mogu lično mogu to putem komentara na ovaj članak na ovom blogu ili putem komentara na tekstove sa sličnim sadržajima na drugim blogovima ili direktno telefonom preko broja 030/423-470 organizatora protesta.

Slobodan Radulović

 

Prati

Dobijte svaki novi članak dostavljen u vaše poštansko sanduče.

Pridružite se 29 drugih pratioca