Državna tajna: Ko je bio Josip Broz – Tito?

Zabranjena Titova slika

Samo pakosni i zli ljudi, kojima je mržnja osnovna vodilja mogu imati nešto protiv saznavanja istine o komunističkim zločinima. Samo ostrašćeni ljudi, koji bi opet sudili po kratkom postupku, koji bi ponovo istovremeno streljali, klali, ubijali maljevima i krive i nevine. Samo takvi mogu da negiraju postojanje komunističkih zločina, jer za njih ubistvo nije ubistvo već političko sredstvo za ostvarivanje njihovih “Viših ciljeva”, a cena koju neko drugi treba da plati za njih nikada nije prevelika, dok su im istina, moral i pravda nepoznata kategorija.

EU zahteva od Srbije da se otvore dosijei tajne policije, okonča rehabilitacija i isplate odštete ljudima stradalim u političkim i policijskim procesima i progonima. Otvaranje dosijea nije uslov da Srbija dobije datum za otpočinjanje pregovora sa EU, ali kada krenu ti pregovori, prvo vas čeka otvaranje poglavlja 23, u kome je i to pitanje – izjavio je Jelko Kacin, izvestilac Evropskog parlamenta za Srbiju.

Srbija je danas jedina evropska zemlja koja nije zakonski regulisala oblast tajnih dosijea Službe državne bezbednosti. Optužena je zato da skriva krvave stranice vlastite istorije. Za Srbiju se decenijama govori da je policijska država, jer je progonila vlastiti narod. Nema u našoj zemlji veće familije u kojoj neko nije stradao od Udbe. Ova tvrdnja je plod višegodišnjih stradanja srpskog naroda od političke policije Josipa Broza i Slobodana Miloševića.

Dugo se kod nas smatralo da su politički vrh i Služba državne bezbednosti ubijali narodne i državne neprijatelje. I kada se posle 5. oktobra 2000. godine pokazalo da ti neprijatelji nisu bili najopasniji politički protivnici države i naroda, pa su neki rehabilitovani, nova vlast u Srbiji je nastavila da dvanaest godina skriva istinu od naroda.

Srbija kao država nikada nije zvanično odgovorila na pitanja ko su bile ubice u ime države SFRJ i Srbije, koliko su i koje ljude oni likvidirali? Ko je donosio odluke o likvidacijama bez suda i presuda? Da li su tajni dosijei državnih ubica uništavani? Mogu li se dosijei rekonstruisati i da li se na osnovu tih tajnih dokumenata može suditi državnim egzekutorima? Mogu li se rehabilitovati žrtve ubica u ime države? To su pitanja koja će EU narednog proleća postaviti vlastima u Srbiji.

Duže od jedne decenije najmanje 100.000 dosijea Državne bezbednosti čeka svetlo dana. Šta se u njima skriva? Pre svega, istina je da su druga i treća Jugoslavija, kao i njeni vladari ubijali pripadnike vlastitog naroda masovno, grupno i pojedinačno punih sedam decenija. Te operacije tajnih službi mogu se podeliti u nekoliko razdoblja – ratni, poratni i demokratski period. U vreme Jugoslavije likvidacije su vršene po nacionalnom ključu – Srbi su ubijali Srbe, Hrvati Hrvate, Slovenci Slovence, Bosanci Bosance, Crnogorci Crnogorce, a svi zajedno ostale.

Istoričari i hroničari su saglasni da su likvidacije bile posledica političkog obračuna, koji je vremenom poprimio dimenzije prljavog i podzemnog rata. Istoričar Srđan Cvetković u svojoj studiji „Kratka istorija zatiranja političkih protivnika u Srbiji“ kaže da je od oslobođenja od Turaka i stvaranja korena moderne srpske državnosti, pa do kraja 20. veka društveni život u Srbiji bio obeležen žestokim političkim obračunima. Ipak komunistički revolucionarni teror koji je usledio neposredno po oslobođenju, prema intenzitetu, oblicima i metodama represije prevazilazi sve dotad viđene političke zločine. Po sistematičnosti, masovnosti i trajanju političkog nasilja period 1944-1951. godina predstavlja tamne mrlje u ionako mračnoj istoriji političkog nasilja u Srbiji. Tajna policija tada postaje svemoćna kao mač revolucije. Bila je potpuno u rukama partije, tužilac i sudija hiljadama narodnih neprijatelja, što je bila omiljena floskula za etiketiranje ljudi za odstrel - naglašava dr Cvetković. Kao ilustraciju u prilog ove teze navodi paradoksalan podatak da je kroz KPD „Zabela“ između 1945. i 1951. prošlo oko 42.000 zatvorenika, isto koliko i u narednih pola veka u manje-više istom društveno-političkom sistemu. Likvidacije su izvedene u Srbiji u dva represivna talasa. Prvo kroz divlja čišćenja i ubijanje bez presude vojnih sudova 1944-1945. godine, a potom kao progon ibeovaca i građanskih neprijatelja 1949-1950. godine u uslovima međunarodne izolacije.

Najnovija istraživanja su otkrila da je najmanje 60.000 građana Srbije likvidirano bez suđenja tokom 1944-1945. Po selima zaječarskog, smederevskog i čačanskog okruga taj broj se kreće do 40.000, a u Beogradu i Nišu i više desetina hiljada – kaže Srđan Cvetković, koji je bio na čelu Komisije za ispitivanje ratnih grobnica u Srbiji.

Neke političke stranke i deo javnog mnjenja u Srbiji poslednjih godina traže da se otvore dosijei Službe državne bezbednosti i da se otkrije njena krvava tajna. Profesor Bogoljub Milosavljević sa Pravnog fakulteta „Union“ u Beogradu smatra da je neophodno obelodaniti zločine iz davne i skorije prošlosti, zaštititi ljudska prava žrtava, ali i njihovih likvidatora. U javnosti su objavljivani mnogi tekstovi sa imenima i prezimenima „patriota koje su ubijale zbog državnih interesa“, ali najveća tajna Službe državne bezbednosti i političkog vrha zvanično nije odgonetnuta. Ta državna tajna je: Ko je bio Josip Broz – Tito?

U tekstu: Vremeplov izdajništva i državnih neprijatelja – Ko je bio stvarni Tito? prikazana je zvanična komunistička verzija biografije Josipa Broza – Tita (prva verzija). Na kraju tog teksta pod naslovom: Ko Je Bio Josip Broz Tito – World News dat je link video materjala kroz koji su lik i delo Josipa Broza – Tita prikazani u dosta negativnom kontekstu (druga verzija). Međutim, nova istraživanja su javnosti ponudila na uvid još nekoliko verzija.

Treća verzija: Ko je bio Josip Broz – Tito?

Prema navodima oca Tadeja:

Josip Broz je bio sin Wistona Čerčila, koji je bio jevrejskog porekla i njegove ljubavnice Jevrejke, koja se bavila prostitucijom. Tito je bio mason i imao je zadatak da osakati Srbe (verski, etnički, ekonomski, vojno, teritorijalno).

Kada je umro Čerčil sutradan u njegovoj loži je sedeo Tito. Pre toga je svog sina iz braka poslao u Jugoslaviju Titu, da se braća upoznaju.

Četvrta verzija: Ko je bio Josip Broz – Tito?

            Titov otac je bio Jevrejin Josip Klajn, veterinar, koji je radio na imanju poljske grofice Marije u koju se zaljubio i oženio. U braku su imali dva sina. Jedan od njih se zvao Jozef, i to je bio Tito, a drugi Henrih.

Vido Latković (šef Katedre za slovensku fonetiku), analizirao je akcenat Titovog govora i našao da je to poljski govorni akcenat.

Jozef je bio mason, član tajne organizacije “Slobodni zidari”. Centri moći ove organizacije bili su Velika Engleska i Francuska loža, kao i veliki broj loža širom SAD. Beograd je bio jedan od značajnih centara evropske masonerije.

Jozef je sa bratom učestvovao u Oktobarskoj revoluciji 1917. Tito je stupio u ČEKA, odnosno NKVD. Dobio je novi identitet i upućen u Pariz.

U Parizu preko Francuske masonerije stupa u službu Intelidžens servisa (engleska obaveštajna služba) i upoznaje se sa Čerčilom. Čerčil je Tita uveo u englesku masoneriju. Šesti stepen te organizacije zove se Titus (zadužen za socijalna pitanja). Otuda, najverovatnije, potiče njegov naziv Tito, odnosno njegovo konspirativno ime.

Tito je imao jednu malu akt-tašnu, koju je uvek nosio sa sobom. Posle Titove smrti kod članova Komisije za sređivanje Titove zaostavštine jedan od članova Komisije, ađutant Zvonko Kostić, rekao je da su u tašni pronašli i spisak poginulih austrijskih oficira, podoficira i vojnika u vreme bitke u Galiciji. U spisku se nalazi ime kaplara Josifa Franje Broz.

Sovjeti posle Rezolucije Informbiroa, otkrivaju Titov identitet. Dragica Buđanovački, nastavnica iz Beograda, slušajući emisije Radio Moskve, čula je kada je spiker jednom prilikom rekao: “Jugoslovenski narode, ti živiš u vezabludi. Čovek, koji je na tvome čelu nije Josip Broz, Hrvat iz Kumrovca i metalostrugar za koga se predstavlja, već Josip Klajn, mađarski Jevrejin, rođen u Belgiji.”

Titov odnos sa Stevom Krajačićem zahteva posebnu studiju i posebno objašnjenje. Tito se plašio Steve Krajačića. Tito je znao da je Krajačić bio oficir NKVD-a i KGB-a. Krajačić je u svako doba mogao nenajavljen doći kod Tita i reći mu sve što drugi nisu smeli da mu kažu. Ovakav odnos između Tita i Krajačića mogao bi se objasniti jedino sledećim: Josif Franje Broz, mašinbravar i austrijski kaplar, verovatno je poginuo ili streljan u Rusiji. NKVD je njime identifikovao svog odabranog agenta. Stevo Krajačić je u tome igrao glavnu ulogu, jer je on uveo Tita u porodicu Broz, kao njihovog sina Jožu, što mu nije bilo teško, jer se mlad čovek u liku brzo menja, a Brozovi Josipa nisu videli dugi niz godina.

Peta verzija: Ko je bio Josip Broz – Tito?

Zvanična biografija takozvanog Tita je lažna. Kod tog čoveka je sve lažno, počevši od imena, preko mesta rođenja, funkcija, do mesta na kome je sahranjen.

Pravo ime tog čoveka je Franc Fransoa Jozef fon Habzburg und Loren. Bio je vanbračni sin Franca Habzburga i jedne Poljakinje po imenu Marija, koja je na dvoru Habzburga radila kao sobarica. Rođen je u Beču 16. juna 1892. u osam časova i četrdesetosam minuta. Bio je mason, član Vatikanske lože, o čemu svedoči Zoran D. Nenezić (mason 33. stepena) u svojoj knjizi. Finansirao ga je Vatikan, kako bi SPC bila marginalizovana. Novac mu je uplaćivan preko jedne švajcarske banke, koja je prala novac nacističke Nemačke. Broj racuna mu je bio 0018736 na ime valter Vajs – Tito.      Umro je 16. februara 1980. godine. Sahranjen je na porodičnom groblju Habzburga u Beču.

Šesta verzija: Ko je bio Josip Broz – Tito?

Prema Jovanu I. Deretiću, na osnovu podataka iz Office Of Strategic Stady, koja je bila prethodnik CIA-e, onaj Tito iz Kumrovca imao je crne obrve i velike plave oči i sve prste. Lažni Tito ze zvao Valter Vajs. Po poreklu je bio poljski Jevrejin iz okoline Krakova, a rođen je u Americi u Bruklinu kod Njujorka gde se njegova porodica tamo doselila. U kući su govorili poljski, a od roditelja je naučio i dijalekt nemačkog jezika idiš, dok je u školi i na ulici naučio engleski. Amerikanci su ga poslali u SSSR navodno da pomogne širenje svetske revolucije gde je vrlo brzo perfektno naučio ruski jezik. Ubačen je u spoljnu obaveštajnu službu NKVD –a pri sovjetskim ambasadama. Prvo službovanje bilo mu je u Kabulu, drugo u Teheranu, treće u Ankari, četvrto u Istambulu pri sovjetskom konzulatu. Odatle Kominterna ga šalje kao delegata u Zagreb da pomogne obnovu Centralnog komiteta KPJ, koji se bio raspao.

Josip Broz iz Kumrovca, zvani Tito je tajno streljan od Komunista prilikom održavanja Kongresa u Barceloni 1939. godine, zbog optužbe za likvidaciju komunističkih kadrova. Hembrang, Bakarić, Kopinič, Kardelj, Ranković i Čolaković su potvrdili da je Valter Vajs Josip Broz iz Kumrovca, zvani Tito generalni sekretar KPJ. Tada ovaj lažni Tito nije smeo da izvesti Kominternu i Staljina da se on proglasio za generalnog sekretara KPJ. Tek ujesen 1941 na insistiranje Staljina da mu se pošalje Izveštaj ko je generalni sekretar KPJ. kad je lažni Josip Broz rekao Staljinu da su njega izabrali za generalnog sekretara KPJ Staljin je poslao Mustafu Golubića da ga likvidira, ali je Golubić otkucan Gestapou, koji ga likvidirao.

Gotovo u svim navedenim verzijama, u njihovim pojedinim delovima spominju se isti, slični, ali i kontradiktorni podaci o liku i delu Josipa Broza – Tita, što svakako izaziva zabunu i konfuziju. Ono u čemu se sve verzije slažu jeste činjenica da je Josip Broz – Tito bio strani agent i špijun ubačen u KPJ radi razbijanja Kraljevine Jugoslavije, koja je bila trn u oku nekim evropskim velikim silama: Austrougarskoj, Engleskoj, Nemačkoj i Rusiji.

Na osnovu svih navedenih verzija stiče se utisak da su u liku i delu Josipa Broza bili sakriveni identiteti dva ili čak tri strana agenta. Naime, postoji osnovana sumnja da je pravi Josip Broz 1913. godine otrovan od strane svog brata po ocu – Josipa Ambroza, koji je od Austrougarske tajne službe dobio zadatak, da preuzimanjem identiteta Josipa Broza iz Kumrovca organizuje raspad Kraljevine Jugoslavije. Ovaj špijunski zadatak Josip Ambroz je uspešno obavljao zločinačkim učešćem u prvom svetskom ratu protiv Srbije na strani Austrougarske, a nakon raspada Austrougarske, kao ruski agent u likvidacijama, Staljinu nepodobnih komunista. Taj Josip Ambroz, alijas Tito je tajno ubijen 1939. godine u Barceloni, prilikom održavanja Kongresa, radi zataškavanja ubistava komunista, koji nisu bili po volji Staljina, a umesto Josipa Ambroza Staljin je u redove komunističke partije Jugoslavije ubacio Jozefa Klajna, uz pomoć  svedočenja Hembranga, Bakarića, Kopiniča, Kardelja, Rankovića i Čolakovića, koji su jugoslovenskim komunistima tvrdili da je Novi Josip Broz  - Tito isti onaj Josip Broz iz Kumrovca.

Ustvari, Novi Josip Broz – Tito zvao se Jozef i bio je sin Jevrejina veterinara poljskog porekla – Josipa Klajna, koji je radio na imanju poljske grofice Marije u koju se zaljubio i s kojom se oženio. U braku su imali dva sina. Jedan od njih se zvao Jozef, i to je Tito, a drugi se zvao Henrih.

Jozef je bio vrlo inteligentno i radoznalo dete. Sve je hteo da proba i pokuša. Sve mu je lako išlo od ruke. Rano je naučio jahanje, mačevanje, sviranje klavira i okretne igre. Klavir je bio njegova velika ljubav. Da je nastavio sa sistematskim vežbanjem, uz talenat koji je posedovao, smatra se da bi bio veliki pijanista. Kada je Tito posle rata u jednoj privatnoj vili pred Zdenkom Marasovićem, poznatim pijanistom, svirao Šuberta i Čopena, Zdenko je bio ushicen njegovim izvođenjem. Jozefovi rođaci bili su poljski, a zatim meksički violinista Henrih Serina i američki glumac Kirk Daglas.

Vido Latkovic (šef Katedre za slovensku fonetiku), analizirao je akcenat Titovog govora i našao da je to poljski govorni akcenat. Smatra se da se maternji akcenti u govoru nikad ne mogu izgubiti. Jozef je bio mason, član tajne organizacije “Slobodni zidari”, čiji je cilj bio menjanje svetskog poretka na globalnom planu. Intelektualno i finansijski, ova organizacija delovala je preko svojih loža i banaka pojedinih zemalja.

Centri moći ove organizacije bili su Velika engleska i Francuska loža, kao i veliki broj loža širom SAD. Beograd je bio jedan od značajnih centara evropske masonerije.

Najuticajniji i najradikalniji deo masona su iluminati (prosvetljeni). Iluminate je osnovao Nemac Adam Vojsaupt u 18. veku. Jezgro iluminata čine najveći svetski bankari. Maksima iluminata je: “Kada zli ljudi mogu da rade zlo da bi ostvarili svoje ciljeve, zašto mi ne bismo radili zlo da bismo ostvarili dobre ciljeve”.

Jozef je s bratom učestvovao u Oktobarskoj revoluciji 1917. godine u kojoj mu je brat ubijen ili poginuo -ne zna se tačno. Za vreme Oktobarske revolucije, Jozef Klajn, alijas Tito je stupio u ČEKA, odnosno NKVD. Dobio je novi identitet i upućen u Pariz.

U Parizu preko Francuske masonerije stupa u službu Intelidžens servisa (engleska obaveštajna služba) i upoznaje se s Čerčilom, koji je pripadao redu iluminata. Čercil je Tita uveo u englesku masoneriju. Šesti stepen te organizacije zove se Titus (zadužen za socijalna pitanja). Otuda, najverovatnije, potiče njegov naziv Tito, odnosno njegovo konspirativno ime.

Tito je znao veliki broj jezika. Znanje poljskog jezika uvek je krio, iako mu je poljski bio maternji jezik. Mada je bio dvostruki agent, Tito je prvenstveno radio za svoj račun, odnosno interes. On je okrenuo leđa masoneriji, Staljinu i katolicizmu. Povremeno, kada mu je to trebalo radi realizacije ličnih ciljeva, on se vracao starim ljubavima. Masoni, katolička crkva i Staljin ne samo da su bili protiv Kraljevine jugoslavije, nego su bili i protiv njenog reintegrisanja posle Drugog svetskog rata. Oni su smatrali da je nagodba Čerčila sa Staljinom o podeli Jugoslavije na dva podjednaka dela za njih najprihvatljivije rešenje.

Tito je imao svoje ciljeve koje je nastojao da realizuje i u tome uspeo uprkos takvih oponenata. On je vešto koristio antagonizam tri velike svetske internacionale (masonske, katoličke i komunističke).

U cilju dezintegracije Jugoslavije, a posebno izdvajanja iz nje Hrvatske, masoni su u sadejstvu s ustašama, šticenicima fašističke Italije i Mađarske, i članovima VMR-a organizovali ubistvo kralja Aleksandra u Marselju. Po nalogu francuskih masona, povučeno je najuže kraljevo telesno obezbeđenje
što je omogućilo ustašama i veemerovcima nesmetan pristup kraljevom automobilu.

Francuski masoni nisu dozvolili učešće članova jugoslovenske vlade u istrazi kraljevog ubistva. Kada su neki članovi jugoslovenske kraljevske vlade saopštili vest o ubistvu kralja Aleksandra njegovoj supruzi kraljici Mariji, ona im je rekla: “Vi ste ga ubili, znajući da su ta gospoda masoni”.
Mnogi jugoslovenski komunisti bili su masoni. Najpoznatiji među njima bili su Moša Pijade, Koča Popović, Vladislav Ribnikar, Ivan Ribar, Boris Kidrič, Vladimir Bakarić i Edvard Kardelj, po nekima i Milovan Ðilas. Tito je bio vrlo vešt političar. On se nije čvrsto vezivao ni za jednu organizaciju ili
pokret. Čak i kada je bio vođa nesvrstanog pokreta, čija se politika razlikovala od politike Amerike i Rusije, on je nastojao da sa američkim I ruskim vođama održava dobre odnose. Isto tako, nastojao je da održava dobre odnose i sa katoličkom crkvom. Godine 1973. posetio je papu Pavla Šestog i sa njim puna četiri sata vodio razgovor u četiri oka.

Ako se Titu pripisuje neko antisrpsko raspoloženje zato što je navodno bio Hrvat, to nije tačno. On kao mason-iluminat možda nije bio naklonjen Srbima, jer su Srbi svesno ili nesvesno kao ljudi koji ne trpe nikakve šablone ni uređenje njihovog društva protiv njihove sopstvene volje, uvek bili na putu
masona, odnosno ostvarenju njihovih planova. Čak i srpski masoni nisu bili verni poslušnici engleske, francuske i američke masonerije.

Slicne podatke o Titovom poreklu dobijeni su i od gospodina R. R. koji  je napisao da je na osnovu pouzdanih podataka doznao da je Titovo pravo ime Josip Klajn, Poljak, jevrejskog porekla. Titova majka Marija potiče iz poljske aristokratske porodice. Titov otac bio je veterinar pored koga je Tito zavoleo životinje i ta ljubav prema životinjama kod Tita je ostala do kraja života jako izražena.
Pokazalo se da je Tito enigma za mnoge koji su nastojali da pomognu u njenom rešavanju. Postavlja se pitanje zašto Sovjeti posle Rezolucije Informbiroa, kada su na njega bili ogorčeni i kivni i kada su ga nazivali svakakvim imenima, nisu rekli nešto i o njegovom identitetu. Na ovo pitanje odgovor je dala gospođa Dragica Budanovački, nastavnica iz Beograda: Tajno, slušajući emisije Radio Moskve, čula je kada je spiker jednom prilikom rekao:  Jugoslovenski narode, ti živiš u velikoj zabludi. Čovek koji je na tvome čelu nije Josip Broz, Hrvat iz Kumrovca i metalostrugar za koga se predstavlja, već Josip Klajn, mađarski Jevrejin, roden u Belgiji.

“Gospodin u belom”, kako su ga u mondenskim krugovima zvali, nije metalski radnik, već aristokrata, koji je bio stalni posetilac briselskih balova i miljenik belgijskih dama.
Kominterna je u saglasnosti sa sovjetskom obaveštajnom služćbom postavljala, finansirala, smenjivala i likvidirala sekretare i pojedine istaknute cčanove komunističkih partija drugih zemalja. Pri postavljanju za sekretare, više se vodilo računa o sposobnosti tih ljudi i njihovoj odanosti Sovjetskom Savezu, a manje o njihovom nacionalnom poreklu.

Titov prethodnik na mestu generalnog sekretara Komunisticke partije Jugoslavije postavljen je, smenjen i likvidiran, a da članovi jugoslovenske Komunističke partije nisu znali da on nije Srbin, već da se iza imena Milan Gorkić krije Poljak Josip Cizinski. Zbog toga ne bi bio presedan da se i iza imena Josipa Broza krije neka druga ličnost.

Sekretari komunističkih partija drugih zemalja bili su agenti SSSR-a, a te partije agenture.
Sovjetska obaveštajna služa bila je vrlo dobra i vrlo jaka organizacija, koja je vodila dugoročnu politiku. Ona je pored partijskih agentura u stranim zemljama, a naročito u velikim evropskim i azijskim zemljama, imala i agente druge vrste i druge namene. Imala je svoje agente u najpoznatijim
institucijama pojedinih zemalja, čak i u generalštabovima mnogih stranih armija.

Tito je kao agent Kominterne iz sovjetske obaveštajne službe upućen u Jugoslaviju sa zadatkom da se uključi u rad KPJ, da se afirmiše, da bi ga u određenom momentu Sovjeti mogli postaviti za sekretara KPJ.

On prvo počinje politički da radi i da se probija u zagrebačkoj partijskoj organizaciji, gde biva zapažen u borbi protiv frakcionaštva i biva podržan u tom od pojedinih drugova, među kojima je bio i Andrija Hembrang.

Da bi se afirmisao na jugoslovenskom planu, on sudu 1928. godine javno izjavljuje da je član jugoslovenske Komunističke partije i da ne priznaje nadležnim državni sud.

Godine 1937. Staljin je želeo da uništi staru Kominternu pošto je prethodno likvidirao sve revolucionare iz Lenjinovog perioda, među kojima su bili: Zinovjev, Kamenjev i Buharin. Uhapšen je veliki broj članova nemačke, španske, jugoslovenske, mađarske, poljske, bugarske, austrijske, estonske, letonske i drugih komunističkih partija.

U komunističkim partijama Meksika, Turske i Irana smenjeni su generalni sekretari. Staljin je ostavio samo one koji su kroz izdaju svojih najboljih prijatelja pokazivali vernost i odanost njemu. Komunistički bog, da bi se umilostivio, tražio je ljudske žrtve. Tito je izdao Milana Gorkića. Kao nagradu za to, on je postavljen za generalnog sekretara KPJ. To naimenovanje u Parizu su očekivali Sreten Žujović i Rodoljub Čolaković.

Rodoljub Čolaković je jednom prilikom, kada je na Tita bio nešto ljut, ispričao profesoru Medicinskog fakulteta, a njegovom ličnom prijatelju (B.M.)  da je u Parizu jedno vreme stanovao zajedno sa Titom. Tito je, prema kazivanju Čolakovića, svako popodne negde odlazio. Jedne večeri, Čolaković je zatekao Tita gde pere krv sa košulje i odela. Posekao sam prst, rekao je Tito. Povreda je tako ozbiljna da ću možda ostati bez njega. Zavoj na prstu nosio je dva dana. Treći dan zavoj je skinuo. Iako je pažljivo gledao, Čolaković na navodno povređenom prstu nije video posekotinu, ni bilo kakav drugi znak povrede. Posle ovoga, jasno mu je bilo da je Tito bio likvidator ili u najmanju ruku pomagao pri likvidaciji članova jugoslovenske KP, a možda i drugih partija. Verovatno da od tada počinje tvrdnja da Tito nije imao jedan prst. Godine 1938. Staljin je uhapsio i likvidirao veliki broj uglednih jugoslovenskih komunista. Tada je Tito izdao ne samo svoje prijatelje, nego i bivšu ženu Pelagiju Belousovu. Ona je uhapšena kao agent Gestapoa. Posle njenog hapšenja, Tito je poslao pismo Staljinu u kome je napisao da nije mogao pretpostaviti da je njegova žena nepouzdana i tu svoju političku neopreznost okarakterisao velikom mrljom u svome životu. Ovim je još jednom pred velikim voždom položio ispit.

Nije on bio jedini komunista koji se peo preko palih žrtava. U tu grupu spadaju Toljati, Kaganovic, Molotov i drugi koji su izdali svoje najbliže. Molotov, koji je bio jedan od najvernijih saradnika Staljina, nije smeo da ga zamoli da mu oslobodi ženu koja je ležala u zatvoru kao Jevrejka i nepouzdani elemenat.
Godine 1939. Staljin osniva novu Kominternu u koju ulaze provereni i njemu odani ljudi. Tito je bio čovek zadatka Kominterne i boljševičke partije, čovek zadužen za rad na rušenju Kraljevine Jugoslavije. U tom cilju, KPJ sarađivala je sa ustašama i drugim neprijateljskim organizacijama.

Staljin verovatno nije bio zadovoljan Titovim radom ili iz nekih drugih razloga, prema kazivanju načelnika Kabineta predsednika Republike Mirka Milutinovića, odlučio je da Tita smeni. Vlada Popović, jedno vreme sekretar Komunističke partije Hrvatske i Mirkov odličan drug, u poverenju mu je rekao: Na moje ime 1941. godine, od Kominterne je stigla pismena depeša, kojom se obaveštavam da je Josip Broz Tito odlukom ovog organa smenjen sa funkcije generalnog sekretara KPJ kao nepodobna ličnost za vođenje partije u novonastalim uslovima. Zahtevano je da se sa sadržajem depeše sve članstvo odmah upozna. Sa depešom je upoznao Tita. Dogovorili su se da o tome nikome ništa ne govore, a da depešu unište.

Pokazalo se da se Vlada Popović nije prevario u proceni Titovog jugoslovenskog opredeljenja. Pošto nalog i depeša nije sprovedena u delo, u Beograd je odmah doputovao Mustafa Golubić, Staljinov čovek od velikog poverenja, verovatno sa ciljem likvidacije Tita i još nekih nepouzdanih jugoslovenskih komunista. Neko je iz beogradske partijske organizacije po naređenju “izvesnog druga” Golubića izdao Gestapou, koji ga je uhapsio i odmah zatim streljao.

Ako se na osnovu ljubavi prema određenim stvarima ili vrednostima, posebno kada je ta ljubav jako izražena, može naslućivati nečije poreklo, vredna pažnje je Titova izjava jeseni 1978. godine za vreme terapije u bisernoj kadi, kada je vidno raspolozen, Tito rekao: “I ja ću biti bogat čovek. Imaću i ja pare. Izlaze mi sabrana dela za koja treba da dobijem veliki honorar”. Njegov sagovornik (njegov lični lekar) ga je gledao začuđeno. Čudio se da je Tita ta vest toliko uzbudila. Uzbudila njega, koji ima sve i kome ništa ne fali. Sagovornik mu je postavio pitanje:  “Druže predsedniče, zar za vas pare nešto znače?  Tito ga je čudno pogledao kao da je njegov sagovornik izvalio neku glupost, pa odgovorio:  “Druže doktore, čudi me od vas takvo pitanje. Zar ima čoveka kome pare ništa ne znače? Po čemu onda i meni pare ne bi nešto značile? Tačno je da ja imam sve, ali lično prakticno nemam ništa. Sve ono čime ne možete slobodno raspolagati, to nije vaše. Ja čak i kada su u pitanju lične stvari ne znam šta je moje, a šta državno. Značaj novca ni u komunizmu, a pogotovo u socijalizmu, ne može se potcenjivati. Mi se zalažemo za robno-novčanu privredu koja se ne može vršiti bez novca. Slažem se da kapitalisti preteruju kada je u pitanju novac. Oni su novac glorifikovali. Za njih je novac merilo svih vrednosti. U njih je novac moć, vlast, privilegija, uspeh, prijateljstvo i zakon. Sa novcem se može sve postići, a bez novca ne može ništa. Bez novca nema standarda, nema obrazovanja, nema nauke i umetnosti. Bez novca nema dobročinstva, kavaljerstva i humanosti. Bez novca nema prijateljstva, ljubavi i uživanja. Sa novcem se čovek oseća  moćniji, sigurniji, nezavisniji, slobodniji i preduzimljiviji. Ljudi cene bogatstvo, dive mu se i žele ga. U nas, u odnosu na novac, postoje dvostruki pristupi i aršini. Sa ideološkog aspekta, teorijski se novac izjednačava sa ostalim vrednostima kao što su: materijalna dobra i roba. Taj pristup je ideološki ispravan, ali sa praktične strane u današnje vreme nema puno opravdanja. Jedan japanski ekonomista tvrdi potpuno opravdano da roba i sve ostalo ima svoju vrednost samo ako se može novčano realizovati. Roba koja ne može da se proda nema nikakvu vrednost. Pamet, znanje i iskustvo imaju ili treba da imaju odgovarajuću novčanu vrednost. Vi svoju pamet i svoje znanje prodajete preko svoje profesije. Pisac to radi preko knjige, umetnik preko umetničkog dela. Dok materijalna dobra i roba kod nas polako počinju da dobijaju svoju pravu novčanu vrednost, duhovna dobra i proizvodi duha još uvek su slabo vrednovana i slabo plaćena. “ Sagovornik je pažljivo saslužao Titovo objašnjenje o značaju novca.  U njegovom govoru sve je bilo istina, ali istina koju sagovornik nije očekivao da će to od njega čuti.  Videći da je sagovornik zamišljen Tito mu reče:  “Pare su pare, druže doktore!”

Navedeno Titovo kazivanje o značaju novca ukazuje na verovatnoću da Tito potiče iz naroda čija je jedna od vrlo značajnih karakteristika velika ljubav prema novcu. Njihova deviza je: novac treba ceniti, stvarati, posedovati, umnožavati i štedeti.

Jedan od najvećih neprijatelja Sovjetskog Saveza bila je Kraljevina Jugoslavija, zbog čega su NKVD, kasnije KGB i Kominterna, nastojali svim silama da je razbiju preko Komunističke partije Jugoslavije, ali im je to slabo polazilo za rukom. Tito je trebalo da bude glavni izvršilac te zamisli, ali sticajem okolnosti i igrom sudbine, desilo se nešto sasvim suprotno. Tito je bio onaj koji je reintegrisao Jugoslaviju. Kao Hrvat, to nikada ne bi učinio, što najbolje pokazuje slučaj Hebranga i Bakarića.

Logično se postavlja pitanje – ako je Tito stranac, zašto je reintegrisao Jugoslaviju i sanjao o balkanskoj konfederaciji? Sigurno ne iz jugoslovenskog patriotizma i altruizma, već iz ličnih interesa i pobuda. Da bi bio vođa, on je morao imati državu kojom će vladati. Što veća država, tim veći i vođa. Potvrda mišljenja o Titovim liderskim ambicijama koje su išle do lidera svetskog formata je – nesvrstana politika Jugoslavije.

Sumnje u autentičnost Titove ličnosti, za vreme boravka kod njega u svojstvu ličnog lekara, u poverenju su iznete nekim ličnostima, koje su ga dobro poznavale i koje su te sumnje na direktan ili indirektan način potvrdile. Prilikom Titove posete Kumrovcu, odmah posle rata, njegovi najbliži ga nisu prepoznali. Govorili su da to nije njihov Jože, ili se on toliko izmenio da ga nisu mogli prepoznati, tvrde neki borci Pratećeg bataljona.

Šef kabineta Aleksandra Rankovića, Milutin Šuković, ispričao je kako je jednog dana, dok je on razgovarao sa Rankovićem, u kabinet nenajavljen upao Ljubodrag Ðurić i sa vrata rekao: “Leko, siguran sam da Tito nije ona osoba za koju se predstavlja”. Ranković, kao da je nešto znao, pokazao je glavom na Šukovića i Ðurića, i rekao: “O tome ćemo drugi put razgovarati”. Titov lekar je Rodoljubu Čolakoviću otvoreno rekao: “Vama je Tito oprostio izjašnjavanje za Rezoluciju IB-a. Mora da ste ga mnogo zadužili ili mu znate neke velike tajne koje ste na papir stavili i držite ih kao adut”. On je doktora začuđeno pogledao i filozofski odgovorio: “Svaki čovek je tajna. Tito je tajna i to velika tajna, ali je najbolje za ovu zemlju da to i ostane”.

Titov odnos sa Stevom Krajačićem zahteva posebnu studiju i posebno objašnjenje.  Naime, Titov lični lekar je stekao utisak da se Tito plašio Steve Krajačića, zbog čega mu je sve dozvoljavao i sve opraštao. Tito je znao da je Krajačić bio oficir NKVD-a i do kraja života oficir KGB-a. Za vreme Rezolucije IB-a, Krajačić je dobio zadatak da Tita likvidira.

Tito je znao da je Krajačić zakleti antijugosloven, boljševik, nepopravljivi kominternovac, proustaški orijentisan Hrvat i veliki srbomrzac. Isto tako, znao je da je Krajačić u mnogo čemu negativna ličnost. Sama njegova pojava i njegov izgled u čoveku su izazivali osećaj odbojnosti prema njemu. I pored svega toga, Krajačić je u svako doba mogao nenajavljen doći kod Tita i reći mu sve što drugi nisu smeli da mu kažu. U posebnim odnosima Tito je bio i sa Josipom Kopiničem, poznatim sovjetskim obaveštajcem i agentom Kominterne.

Jovanka, znajući za takav njihov odnos, često je igrala na kartu Steve Krajačića i od njega tražila uslugu kada je htela da od Tita nesto iznudi. Ovakav odnos između Tita i Krajačića mogao bi se objasniti jedino sledećim: Josif Franje Broz – mašinbravar i austrijski kaplar, verovatno je poginuo ili streljan u Rusiji. NKVD je njime identifikovao svog odabranog agenta koga su zajedno sa Pelagijom Belusovom, oficirom NKVD-a, uputili u Hrvatsku, odnosno Jugoslaviju.

Stevo Krajačić- oficir NKVD-a i kasnije KGB-a, u tome je igrao glavnu ulogu. On je Tita uveo u porodicu Broz kao njihovog sina Jožu, što mu nije bilo teško, jer se mlad čovek u liku brzo menja, a Brozovi Josipa nisu videli dugi niz godina.

Karakteristično je i to da se posle povratka iz Rusije Josip – odnosno Tito, vrlo kratko vreme zadržao u Kumrovcu. Otišao je u Veliko Trojstvo gde je nastavio da živi. I pored vrlo verovatnih i ubedljivih indicija, kao i logičnih pretpostavki,  nije dobijen siguran odgovor na pitanje: Ko ste vi, druže predsedniče?

Interesantno je pismo jedne grupe penzionera iz Beograda. Oni su nekim svojim istraživanjima došli do saznanja da je Tito vanbračni sin Čerčila i poljske grofice Marije, koja je bila jevrejskog porekla. Marija je živela u Varšavi, gde je Tito stekao visoko obrazovanje. Od poljskog akcenta, kao akcenta maternjeg jezika, Tito se nikada nije mogao osloboditi. Prijateljstvo Čerčila i Tita je bilo ka prijateljstvo oca i sina, koje je duboko i trajno. Penzioneri u pismu tvrde da Tito nikada nije radio u Smederevskoj Palanci i da je dokumentacija iz tog perioda namerno uništena. To je pobudilo sećanja Titovog ličnog lekara na Titovu posetu Smederevskoj Palanci, kada je u okviru fabrike otvorena spomen-soba i evocirane uspomene na Titov rad u ovoj fabrici. Dok je Tito razgovarao sa rukovodiocima fabrike i partijskim funkcionerima, njegov lični lekar se namerno umešao u narod, koji ga je dočekao da bi čuo njihove komentare. Dva starija čoveka razgovarali su glasno. Jedan od njih pitao je drugoga: “Da li se ti Stanoje sećaš Tita? Ispade da je on u fabrici radio u isto vreme kada i mi, ali se ja njega uopšte ne sećam.  - Ni ja se njega ne sećam, odgovorio je Stanoje. Ne samo njega, nego i njemu sličnog. Smederevska Palanka je tada bila malo mesto i svi smo se međusobno dobro poznavali. Ne sećam se da je taj čovek stanovao u Palanci. Ovaj razgovor je Titov lični lekar više shvatio kao provokaciju, jer mu ni na kraj pameti ne bi mogla pasti takva drskost i smelost sa Titove strane. Međutim, tokom njihovih dugih razgovora, Titov lekar je primetio da je Tito bio sklon, kada mu je to bilo potrebno, da činjenice izvrće i događaje prikazuje onako kako njemu odgovara da su se desili, a ne kako su se stvarno desili.

Titov lični lekar je smatrao da Titu to tada nije bilo potrebno i da je vreme njegovog boravka registrovano u postojećoj fabričkoj arhivi i dokumentaciji koja to može da opovrgne, ili potvrdi, jer ako arhiva stvarno ne postoji, tvrdnje penzionera ne mogu se odbaciti. Tito se još jednom pokazao kao veliki opsenar i veliki glumac, a mi svi kao navijačka i nekritična publika.

Često se postavljalo pitanje, a i danas se postavlja, da li je Tito bio aktivan učesnik Oktobarske revolucije i Španskog građanskog rata. Na osnovu pisanja i njegove priče, Tito je u bici u Galiciji 1915. godine ranjen u levu lopaticu čerkeškim kopljem, zbog čega je proveo više od godinu dana u jednom ženevskom ruskom samostanu.

Više od godinu dana proveo je kao mehaničar – mašinista u jednom mestu pored Omska kod bogatog seljaka Isaija Džaksentijeva, koji je imao svoj mlin. U Omsku je upoznao Pelagiju Belousovu i sa njom se vratio u Hrvatsku, ali ne u Kumrovec nego u Veliko Trojstvo, gde su živeli nekoliko godina. Tito je tvrdio da je za vreme Oktobarske revolucije bio daleko od revolucionarnih zbivanja.

Međutim, svojim delom Tito  je demantovao sebe, jer sve što je kao vođa jugoslovenske revolucije  osmislio, uradio, ostvario i legalizovao, bila je verna kopija dela Lenjina, Trockog i Staljina.
Po njemu, jugoslovenska revolucija je autentična, a njegove ideje originalne i zasnovane na Marksovom učenju, što je samo delimično tačno, ako se stvari suštinski posmatraju. Za vreme rata, on se retko pozivao na Lenjina, nešto češće na Staljina, dok Trockog nikada nije spominjao, jer je Trocki bio anatemisan od strane Staljina. Sva revolucionarna delatnost Trockog, koja je bila vrlo značajna, pripisana je Lenjinu i Staljinu. Trocki, ako se spominjao, spominjao se kao negativan primer. Najteža osuda nekog komuniste u vreme Staljina, bila je ako je isti proglašen trockistom. Da nije bilo publicističke delatnosti Trockog nakon progonstva iz Sovjetskog Saveza, on bi i pored velikih zasluga za revoluciju, bio politički i istorijski mrtav. Zbog toga samo aktivni učesnici Oktobarske  revolucije znali su pravu ulogu Trockog u njoj.

Uporednom analizom revolucionarne delatnosti i uloge Lenjina, Trockog i Staljina u oktobarskoj revoluciji i revolucionarne delatnosti Tita u jugoslovenskoj revoluciji najbolje se vide njihove sličnosti i razlike, odnosno, može se zaključiti u kojoj je meri Tito koristio iskustvo svakog od njih pojedinačno i u kojoj je meri prihvatio i primenio metode sovjetske revolucije. Veliki broj publikacija koje su izašle poslednjih desetak godina o Oktobarskoj revoluciji i njenim akterima Lenjinu, Trockom, Staljinu, Sverdlovu, Zinjajevu, Kamenjevu i Buharinu i drugim istaknutim revolucionarima, baca novo svetlo na ove događaje, prikazujući ih svestranije i kompleksnije, što je najvažnije istinitije od Staljinove istoriografije, koju smo prihvatili kroz njegovu istoriju SKPB-a (istoriju Sovjetske komunističke partije boljševika). Čovek sa velikim iznenađenjem danas saznaje ko su, pored ruskih revolucionara, bili inspiratori a ko finansijeri ruske revolucije i šta su bili njihovi ciljevi. Samo aktivni učesnik Oktobarske revolucije, i to učesnik kome je mnogo šta bilo dostupno, mogao je da to tada vidi i upozna.
Isto tako, mogao je da se upozna sa metodama revolucionarne borbe i da ih kasnije primeni u drugim uslovima i na nešto drukčiji način. Kada se ovo kaže misli se na Tita. Ruska Oktobarska revolucija sa pravom se može nazvati boljševička, a njeni učesnici boljševici. Ona ne samo da ima malo veze sa marksističkim načelima revolucionarne borbe, nego sve marksističke postavke negira. Rusija je u Prvi svetski rat ušla kao div, ali div koji je bolestan. Ruski div je primao udarce i razbacivao svoju ogromnu snagu, ali je bio nesposoban da udarce na odgovarajući i efikasan način uzvrati. Protiv toga diva bili su ne samo njegovi neprijatelji Nemci i Austrijanci, nego i njegovi prijatelji Englezi, Francuzi i Amerikanci, zbog ideja svoje masonerije, koja je smatrala da diva treba uništiti, odnosno srušiti rusko carstvo zajedno sa nemačkim i austrougarskim. Jevreji, koji su predstavljali značajan deo ruskog stanovništva, bili su s pravom najveći neprijatelji carskog režima. Uslovi njihovog života i rada u carskoj Rusiji bili su vrlo teški. Oni su bili diskriminisan narod i ako ih je bilo nekoliko miliona. Nisu mogli ni smeli imati nikakva nepokretna dobra. Za sve nevolje carske Rusije, oni su smatrani najvećim krivcima i zbog toga su proganjani od carskog režima. Nije ni čudo što su Jevreji bili najveći zagovornici revolucionarnih promena, kao što nije čudo što su oni bili glavne vođe ruske revolucije i što su u Lenjinovoj vladi osim Staljina, koji je bio gruzijske nacionalnosti, sva ključna mesta zauzimali Jevreji. Februara meseca 1917. godine, u Rusiji je došlo do Buržoaske revolucije koju je izvela  Socijaldemokratska partija. Nakon pobede Revolucije, formirana je Privremena vlada na čijem čelu je bio Kerenski. Privremena vlada prisilila je cara na abdikaciju i sa celom porodicom prognala ga u Sibir. Američki masoni i nemački Generalštab plašili su se da se u Rusiji ne uspostavi demokratska vladavina koja bi zemlju mogla izvući iz haosa, ponovo je dići na noge i ojačati.

Masonima je u Rusiji bio potreban haos za sprovođenje svojih ideja, koje su predstavljale negiranje svake centralne vlasti i svih institucija sistema, koje onemogućavaju slobodno kretanje kapitala i vlast finansijske oligarhije.

Nemačkom Generalštabu haos u Rusiji odgovarao je radi likvidiranja Rusije kao vojnog protivnika i prebacivanja svojih trupa sa Istočnog na Zapadni front. Radi toga, Trocki je iz Amerike upućen u Rusiju sa punim koferom dolara, a Lenjina je nemački Generalštab preko Švajcarske i Finske prebacio u Petrograd. Sa Lenjinom u vozu bilo je oko 30 revolucionara i velika količina novca.

U osvajanju vlasti, Lenjin je postavio nekoliko načela iz kojih su proizilazile metode revolucionarne borbe. Prvo od tih načela bilo je – sva vlast sovjetima. Lenjin nije želeo da vlast deli sa menjševicima i eserima, ni sa bilo kojom frakcijom unutar socijaldemokratske partije. Da bi to ostvario, on je formirao Komunisticku partiju boljševika, koja je bila monolitna i u kojoj je vladalo jednoumlje. Partija je sve odluke vodećih revolucionara, a posebno Lenjina, morala bespogovorno izvršavati. Drugo Lenjinovo načelo je bilo: U osvajanju vlasti sva sredstva su dozvoljena, a upravo takava komunistička postupanja su bila sprovedena i na tlu Jugoslavije.

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Kod nas je uvek postojala praksa da se domaći političari vezuju za strane obaveštajne službe, ali ne na direktan način, za prikupljanje podatka, već se pozivaju na razne edukacije na Zapadu i na taj način postaju obavezni da određene naučene modele primenjuju u našoj zemlji, priča Božidar Spasić, dugogodišnji operativac Službe državne bezbednosti.

On kaže da je klasičan primer špijunaže među visokim političarima, koji se retko sreće, onaj u kome je uhvaćen nekadašnji potpredsednik srpske vlade Momčilo Perišić, koga je angažovao američki obaveštajac. To što je BIA zameniku predsednika SNS-a Aleksandru Vučiću nedavno izdala potvrdu da nije agent britanske obaveštajne službe, prema Spasićevom mišljenju, predstavlja „glupost koja može da ima krupne posledice”.

- Nijedna služba na svetu ne može sa sigurnošću da kaže da li je neko agent neke druge službe. BIA je time napravila katastrofalnu grešku, jer ta potvrda otvara pitanje kako ona to može da zna. Da li je špijunirala britansku službu ili je ušla u njene arhive? Sada postoji mogućnost da pred naredne izbore veliki broj političara zatraži sličnu potvrdu, a onda će se BIA naći u veoma neprijatnoj situaciji. Čekaće se na tu potvrdu kao sada za pasoš – navodi Spasić.

On kaže da se službe radije odlučuju da za saradnike odaberu pomoćnike i savetnike visokih političara, kako ne bi ugrozili integritet najvažnijih aktera, znajući da bi i domaća služba za to saznala.

- Kada su u pitanju britanska i nemačka obaveštajna služba, uočio sam da se našim političarima organizuju predavanja na Zapadu, u nekim institutima i klubovima, za koja su plaćeni nekoliko puta više od domaćih predavača. To je prvi signal na koji reaguje kontraobaveštajna služba, koja postaje veoma oprezna prema tom političaru. Za saradnju su uvek motivi novac, status ili obećanje da će tom političaru strane službe pružiti podršku u domaćoj politici preko svojih veza – objašnjava Spasić.

Prema njegovim rečima, ovdašnja služba je nakon saznanja da je neko strani špijun koristila dve metode: pratila ga je i puštala da nastavi sa tom aktivnošću do odluke da mu se to više ne dozvoli, izveštavajući o svemu samo predsednike države i vlade, a u drugom slučaju pristupala je tom političaru kako bi on ušao u dvojnu igru – da radi i za domaću i stranu službu.

- Tada nastaje totalna rasprodaja informacija između te tri osobe. Toga ima i sada, a bilo je i za vreme komunizma, jer su to osnovna pravila obaveštajnog rada koja postoje još od rimskog doba. Uvek se pristupalo onome za koga se zna da hoće da sarađuje. Kada imate političara koji već radi za stranu službu, onda po bagatelnoj ceni i bez mnogo muke dobijete poklon. Špijunaža, naravno, nije ono što smo gledali u filmovima, mikrofilmovanje, već je to danas javni rad. Službe više ne traže od saradnika da krade dokumenta, nego da zastupa interes države iz koje je služba koja ga angažuje – priča Spasić.

To potvrđuje i Zoran Dragišić, profesor Fakulteta za bezbednost, koji kaže da se obaveštajni podaci danas prikupljaju na drugačiji način i da su oni, uglavnom, ekonomske prirode.

Todorović: Više saznam iz novina nego od BIA

Predsednik skupštinskog Odbora za odbranu i bezbednost Dragan Todorović kaže da telo kojim predsedava nije do sada od BIA tražilo da odgovori da li neki domaći političari sarađuju sa stranim službama jer, kako ističe, „ona će naravno da odgovori odrečno”. On odluku BIA da izda potvrdu Aleksandru Vučiću ocenjuje kao „smešnu i žalosnu u isto vreme”.

- Kao predsednik Odbora, mnogo bolja saznanja dobijam iz novina, nego od domaćih službi, čak i kad zvanično tražim neke informacije. Ali, pre svega se oslanjam na svoje izvore, koji su mi najsigurniji. A po njima, čitava plejada ovdašnjih političara sarađuje sa stranim službama. Ipak, njihovim delovanjem ova država ne može da bude ugrožena jer ona, nažalost, i ne postoji – zaključuje Todorović.

- Pojam špijun je prevaziđen. Ta priča o špijunima i stranim plaćenicima je ružan vokabular koji je korišćen tokom devedesetih godina da se napadnu politički protivnici. Svako ko je bio protiv Miloševića okarakterisan je kao tajni agent. To je ono „kako mali Perica zamišlja obaveštajni rad”. U istom kontekstu su i Aleksandra Vučića optužili njegovi politički oponenti. Danas se najveći deo obaveštajnih podataka o jednoj zemlji prikuplja iz medija. Nije sporno da ovde ima ljudi koji rade za strane interese, a da li su oni špijuni ili patriote, to zavisi od ugla gledanja – navodi Dragišić.

Uglavnom se smatra da je na našem prostoru najaktivnija britanska obaveštajna služba, zbog svojih dugotrajnih veza, ističe Spasić. A odmah posle nje, dodaje, po uticaju je najznačajnija ruska, koja je ovde veoma jaka, „ma koliko nama to delovalo nejasno ili bespotrebno”.

- Treba podsetiti da je veliki deo nekadašnje opozicije uglavnom bio orijentisan na pomoć naših emigranata iz Londona, koji su predstavljali sponu između službi. Tu su i nemačka i američka služba, koje brinu pre svega o interesu svojih država ili NATO-a. Amerikanci nisu samo zainteresovani za ono što se dešava kod nas, nego im je Srbija interesantna i kao zemlja tranzita. Prisutne su i službe zemalja iz okruženja, posebno iz republika bivše SFRJ – tvrdi Spasić.

SINIŠA DEDEIĆ

Izvor: Press

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Slucaj Djurekovic

Dvadeset i drugog aprila 1982. godine, Stjepan Djurekovic, direktor preduzeca INA-Marketing pobegao je u Nemacku. Tamo je, nekoliko meseci pre njega iz Zagreba prebegao i njegov sin Damir Djurekovic, da bi izbegao sluzenje vojnog roka u JNA. Hrvatska Sluzba drzavne bezbednosti znala je za to, ali je cutala, jer je zelela da ima direktora INA-Marketing u saci. Djurekovic je prebegao, prvo u izbeglicki logor Kerkirhen, u Austriji, pod laznim imenom Josip Miranovic, a zatim se prebacio u Minhen, pravo u krilo ustaske emigracije. Priklonio se Ivanu Jelicu, lideru Hrvatskog narodnog odbora (HNO). Kao zalog svoje lojalnosti politickoj emigraciji Stjepan Djurekovic je u hotelu ?Cetiri godisnja doba? urucio dr Branku Jelicu tajni rukopis knjige ?Komunizam ? velika prevara?, koju je napisao jos u Zagrebu. Ta knjiga je prihvacena u emigraciji kao nova epohalna vrsta dokaza protiv komunistickog rezima u SFRJ, pa je dr Jelic obezbedio ubrzano stampanje i ostala cetiri Djurekoviceva rukopisa: ?Ja, Josip Broz Tito?, ?Sinovi orla?, ?Crveni menadzeri? i ?Slom ideala?. Sve ove knjige, medjutim, napisala je Sluzba drzavne bezbednosti SSUP-a, odnosno Krunoslav Prates, blizak saradnik i Stjepana Djurekovica i jugoslovenske tajne policije. Akciju je vodio inspektor Boza Spasic preko ovog urednika, tj. svoje veze u listu ?Hrvatska drzava? koji je, takodje finansirala SDB Jugoslavije.

?Djurekovic je imao nesrecu da u inostranstvu odmah naleti na naseg saradnika Krunoslava Pratesa, glavnog urednika lista ?Hrvatska drzava? i sekretara Ivana Jelica, brata dr Branka Jelica. Znaci nas saradnik Prates mu je organizovao stampanje tih knjiga, tako da smo ih mi odmah imali. Donosila ih je u Zagreb Pratesova z istva SFRJ dobijali da citaju takve ludosti… Tada sam jos bio operativac u liniji emigracije. Josip Perkovic mi je bio nacelnik. Sledili su Srecko Sena, makedonska ciganka iz Skoplja, tako da su i gospoda iz Predsednimurina, tadasnji sef hrvatske sluzbe i Stanko Colak nacelnik Uprave za emigraciju SDB SSUP-a koji je dosao iz Beograda… Posto nismo kontaktirali sa Pratesom, Perkovic mi je rekao da se planira ubistvo Djurekovica i da mu je Krunoslav Prates dao kopiju kljuca od svoje stamparije u koju Djurekovic cesto zalazi zbog stampanja knjiga.? Kako je SDB Jugoslavije tajno finansirao list ?Hrvatska drzava?, a i rad stamparije Krunoslava Pratesa, ispada da je SSUP placao i stampanje knjiga Stjepana Djurekovica. Uz pomoc tih dela, direktor INA-Marketing se popeo dosta visoko na emigrantskoj lestvici. Pred izbore u Hrvatskom narodnom vijecu (HNV) ocekivalo se da ce Djurekovic biti jedan od kandidata za predsednika odbora u SR Nemackoj. Smrt ga je, medjutim, preduhitrila: ?U petak, 29. jula 1983. godine, 57- godisnji Stjepan Djurekovic, urednik izdavacke kuce ?Das Kroatise Bus?, pronadjen je ubijen u podrumu stamparije u Volfrathausenu. Zlocin je otkriven u 13,35 sati. Prema prvim podacima istrage, les je lezao u podrumu vise sati. Djurekovic je usmrcen sa sest hitaca iz dva razlicita oruzja i verovatno jednim udarcem sekire po temenu. Prema izjavama iz minhenskog tuzilastva, odbeglog jugoslovenskog direktora izresetali su meci kalibra 22 i 7,65 milimetara. Voditelj HRB Mladen Svarc je tim povodom izjavio da zlocin pokazuje ? jasan rukopis jugoslovenske tajne sluzbe? ? javila je tada nemacka agencija Dojce Press.

Nemacka tajna sluzba BND je imala saznanja da SDB Jugoslavije priprema obracun sa Djurekovicem. Dala mu je zastitu. Cesto mu je menjala mesto stanovanja i proveravala sve njegove kontakte sa ljudima. To ga, medjutim, nije spaslo smrti. Branko Trazivuk tvrdi da je atentat izvrsila crnogorska sluzba u saradnji sa ?beogradskim podzemljem? i to na vrlo los nacin. Hrvatski nacelnik Josip Perkovic bio je besan zbog toga. SDB Hrvatske je zato uputio i zvanicni protest, memorandum direkciji Sluzbe drzavne bezbednosti u SSUP-u Jugoslavije, sto za takve poslove angazuje kriminalce iz Beograda. Trazivuk je u tom kontekstu pomenuo imena Ratka Djokica, Dragana Malesevica Tapija, i Djordja Bozovica Giske, a neki pominju i ime B. M. Ima svedoka tog vremena koji tvrde da je u tom poslu ucestvovao i Ranko Rubezic. O tome zagrebacki inspektor Branko Trazivuk u svojoj ispovesti novinarima kaze:

?Ubistvo Stjepana Djurekovica, bivseg direktora INA-Marketing organizovao je licno Stane Dolanc, nekadasnji major KOS-a, ministar jugoslovenske policije i predsednik Saveta za zastitu ustavnog poretka. Dolanc je pocetkom osamdesetih bio gospodar zivota i smrti u Jugoslaviji. Razlozi za ubistvo Djurekovica su trojaki. Prvo, SDB SSUP-a i Dolanc otkrili su da je Djurekovic postao saradnik nemacke obavestajne sluzbe BND. Drugo, kako je INA dugo godina bila ispostava Udbe u svetu, posle prebega Djurekovica u Nemacku postojala je opasnost da Nemcima otkrije citavu mrezu nase tajne policije u svetu, a posebno pozicije Udbe medju ustaskim i cetnickim emigrantima. Kao trece, Djurekovic je ukrao i predao BND kartu vojnih skladista nafte i benzina u SFRJ, Rumuniji i Grckoj, kao i semu sa pozicijama rezervnih skladista vojnog goriva. Djurekovic je ukrao od INE 200 miliona dolara i preneo u inostranstvo.?

Glavni razlog za preuzimanje ?najstrozih mera? SDB SSUP-a, bila je Djurekoviceva namera da se vrati u Jugoslaviju i da na sudjenju, svedoci o kriminalnim radnjama vrha Komunisticke partije Jugoslavije. Pavle Gazi, sekretar RSUP Hrvatske, sreo se s Stejpanom Djurekovicem u Bukurestu, sto je saznao Josip Vrhovec, pa je smenio Gazija. Jedno vreme Stjepan Djurekovic je boravio i u Bugarskoj. SDB Jugoslavije je planirala da ga kidnapuje iz Sofije, ali je Stane Dolanc bio protiv toga. Njemu i Vladimiru Bakaricu, direktor INA- Marketinga nije bio potreban ziv. U politickom vrhu SFRJ odluceno je da se prema Djurekovicu primeni mera predvidjena za izdajnike otadzbine, seca se Boza Spasic. O saradnji Djordja Bozovica ? Giske sa SDB govorila je i njegova majka Milena Bozovic:

?Pisali su posle njegove smrti da je radio za Drzavnu bezbednost. Da je radio, znam da jeste, ali je radio u ono vreme kad je postojala neka drzava, hteo je da pomogne, a pravo da kazem, povukao je i mnoge druge da rade za drzavu. Necu da pomenem nikoga. Da li je on dobijao neki veliki novac od toga, videla nisam, ali sumnjam i da je dobijao. Niti me je to interesovalo. Tacno je da je kod mene dosao i dvaput onaj inspektor iz DB, be-de kako ja kazem, i dao koverat. Kad je Djordje to radio, ja sam shvatala drzavu kao nesto ljudski, pravedno, mada mi je moja baba jos 46. godine i pricala da cemo tek videti kakve ce nas sve muke zadesiti. Sto se Djordje prihvatio toga, ne znam. Valjda je hteo da pomogne drzavi. Da je do para bilo, on to nikada ne bi uradio. Ma bio je dobra dusa, to su svi znali i prvi put je dopao u miliciju zato sto je drugim ljudima pomagao…?

Giska:

?Mi smo bili tako idealisticki trovani, misleci kako radimo dobro za otadzbinu, a otadzbina se tada racunala od Djevdjelije do Triglava. Ne treba nikom zameriti sto je tada nesto uradio zaslepljen ljubavlju prema otadzbini. Drugacije smo mi to onda gledali, i molim emigraciju i sve ljude koji su nam bili na meti, da nikad ne zamere volu koji je gazio kupus, vec onima koji su imali vola i slali ga gde su hteli. Jer, vo je uvek vo… Izvinjenje se odnosi na srpsku emigraciju, drugim emigracijama nismo duzni nikakva izvinjenja, jer je medju nama vecni rat.?

Osim Giske koji je mrtav i Staneta Dolanca, u akciji ?Dunav?, kako je Sluzba krstila Djurekovicevu likvidaciju, ukljucen je i jedan Nemac, tajni agent ?Alfa?, koji je kasnije likvidiran, a telo mu je zabetonirano. SDB Jugoslavije je podrobno pripremala atentat na Djurekovica u gradicu Volfarthauzen, 26 kilometara od Minhena. Giska je predlozio sastav ekipe, iako se posle ispostavilo da neki ljudi i nisu bili najbolji, pa je cak, kasnije u Beogradu, doslo i do svadje. Ipak, ta akcija je jedna od najboljih u istoriji Sluzbe drzavne bezbednosti. To potvrdjuje i podatak da, kada su Bozovica uhapsili 1985. u Minhenu, Nemci Giski nista nisu mogli da dokazu. Djurekovic je kasnio, pojavio se i kolima usao u garazu, zatvorio vrata. Tamo su ga ocekivali likvidatori SDB. Kada ih je ugledao, Djurekovic je stao da zapomaze, nudio je i ogromnu svotu novca. Ispalili su u njega, prema nalazima Nemacke obavestajne sluzbe, sest metaka iz razlicitih oruzja. Na kraju, dobio je i udarac sekirom po glavi. Dva coveka su odmah izasla i odvezla se. Treci ih je cekao napolju u kolima. Na scenu je stupio strucnjak SDB sa posebnom namenom da ukloni i najmanji trag. Ekspert za cIscenje je sjajno obavio posao i nemacka policija se oko atentata na Stjepana Djurekovica do danas bavila samo nagadjanjima. Akcija ?Dunav? kostala je SDB 150.000 maraka, a likvidatorima je Sluzba isplatila po pet hiljada dolara. Po Beogradu se prica da u arhivi jugoslovenske tajne policije postoji cak i video snimak Djurekoviceve smrti. Nemacka stampa, pre svega ?Spigl? je, pozivajuci se na dosijea BND, medjutim, sredinom osamdesetih, odgovornost za jugoslovenski drzavni terorizam pocela da prebacuje i na Radeta Caldovica-Centu. Ovaj Zemunac, bivsi fudbaler, u nemackom dosijeu BND pod brojem ST33-04008 vodjen je i sa laznim imenima kao Milovan Bulovan iz Zrenjanina, kao Dusan Vucetic, Zivan Masinjanin, Gulijano Kastagnola i Andrea Zullo. Nemci su Centu teretili da je ubio, prvo hrvatskog emigranta Nikolu Milicevica-Bebana iz Vionice u Frankfurtu pocetkom 1980. godine, a izvesni Josef Kloucek, koga je kao svedoka nasla sluzba BND, teretio je Caldovica da je upucao i emigranta Djuru Zagarskog iz Zagreba sredinom 1983. godine. Nurif Rizvanovic, agent KOS-a i BND je u svojim kazivanjima prozvao mnoge Srbe i okarakterisao ih kao likvidatore.

Preuzeto od: http://www.lopare.net

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Strogo povjerljivi dokument „Službe državne bezbjednosti“ (SDB), sa tajnog savjetovanja SDB-ovaca u Sarajevu u listopadu 1986. godine, razotkriva do sada strogo čuvane tajne o metodama postupanja jugoslavenskih tajnih služba protiv emigracije u bivšoj SFRJ, čime se pruža uvid u tajne postupanja SDB-a prema onima koje su smatrali nekim od najopasnijih neprijatelja komunističkog režima i komunističke Jugoslavije. U svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju, pod naslovom „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“, načelnik II uprave SDB Božo Bagarić opisuje mjere i aktivnosti komunističke tajne službe prema emigraciji potkraj 1980.-ih godina. Sadržaj Bagarićeva izvješća i njegova pozicija unutar SDB svakako ukazuje na činjenicu kako je bio jedan od ljudi koji su u SDB-u odlučivali o životu ili smrti, odnosno o nalozima za likvidacije pojedinih političkih emigranata, poput, primjerice, Nikole Štedula.

„Ofanziva neprijateljske emigracije”

Iz Bagarićevog izlaganja razvidno je kako do samog raspada bivše SFRJ, jugoslavenske tajne službe i njihov operativni obavještajni aparat i najviši dužnosnici, nisu prestale obavljati jednu od svojih osnovnih zadaća: spriječavanja „neprijateljskog djelovanja emigracije”, odnosno imale su za glavni cilj očuvanje režima Saveza komunista Jugoslavije i bivše SFRJ. Stoga su i pred same tzv. „demokratske promjene”, djelatnici SDB-a smatrali jednom od glavnih zadaća, obavještajni rat protiv političkih emigranata.

„Procjenjuje se da je neprijateljska emigracija u stanovitoj ofanzivi, kako na terorističkom, tako i na subverzivno-propagandnom planu. Brojna obavještenja o njenoj neprijateljskoj djelatnosti, u posljednje vrijeme, upućuju na zaključak da se ona oporavlja poslije izvjesne krize koja je nastupila u njenim redovima, nakon „velikog saobraćajnog udesa” kako oni nazivaju pad svojih veza u akciji „Vrbas”, „Pag”, „Bednja”, „Zlatar” i dr. Zbog toga emigracija postepeno konsoliduje svoje redove, okuplja i motiviše članstvo, pri čemu obilato koristi objektivne teškoće sa kojima se naše društvo suočava. Stalnim preuveličavanjem tih teškoća, minimiziranjem rezultata koji se postižu, napadima na tekovine naše revolucije, bratstvo i jedinstvo, društveno politički sistem, ličnost i djelo druga Tita, omalovažavanjem SKJ i rukovodstva zemlje, i sl., pokušava stvoriti klimu nezadovoljstva, demoralizacije i nepovjerenja kod radnih ljudi i građana, posebno onih na privremenom radu u inostranstvu, u dalji prosperitet naše zemlje”, navodi u svojoj analizi Božo Bagarić.

Projekt „Sjedinjenih država Jugoslavije”

U nastavku, Bagarić posebno analizira oslanjanje Zapada na stvaranje demokratske alternative u bivšoj SFRJ upravo iz redova političke emigracije, te opisuje reorganizaciju emigrantskih organizacija pod utjecajem zapada, na stvaranju jedinstvene alternative komunističkom režimu. Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrće na projekt stvaranja „Nove demokratske alternative” i ljude koji su se okupili oko tog projekta.

„… Posljednjih godina neki zvanični krugovi na Zapadu, posebno u SAD, insistiraju na platformskom i organizacionom okupljanju emigracije u cilju stvaranja prozapadne alternative postojećem društveno političkom sistemu Jugoslavije. Od toga perioda pa do danas, mi koji pratimo neprijateljsku djelatnost emigracije, uočavamo njihove međusobne pomirljive tonove i zajednički nastup organizacija i grupacija koje su inače bile u sukobu. Pojačava se sprega ustaške i albanske emigracije, uz nastojanje da svoju neprijateljsku djelatnost usklade sa neprijateljskim djelovanjem četničke emigracije i da se kroz „Novu demokratsku inicijativu” povežu sa raznim „disidentima” u zemlji, u cilju sinhronizacije aktivnosti, destabilizacije društveno političkog sistema i stvaranja nekakve tzv. treće Jugoslavije, koja bi bila savez pet suverenih naroda i država, Srbija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija, a pitanje da li će Crna Gora biti posebna država članica ili bi se sjedinila sa Srbijom, riješili bi narodni predstavnici Crne Gore i Srbije. Ta nova država nosila bi naziv Sjedinjene Države Jugoslavije, što jasno asocira ko iza njih stoji. To je, u stvari, pored koncepta cijepanja Jugoslavije, drugi strateški pravac reakcionarnih krugova u inostranstvu koji preko obavještajnih službi usmjeravaju i kontrolišu neprijateljsku djelatnost ekstremne fašističke emigracije, i jasan dokaz da ti krugovi planiraju, pripremaju, kombinuju i počinju izvoditi sve složenije oblike neprijateljske djelatnosti, u cilju slabljenja naše zemlje i njenog ugleda u svijetu”, stoji u Bagarićevoj analizi koju je izložio na tajnom savjetovanju SDB-a u Sarajevu, u listopadu 1986. godine.

Emigranti optuženi da surađuju sa stranim obavještajnim službama

Poseban dio Bagarićeve analize odnosi se na podatke komunističke tajne službe SDB o navodnoj suradnji nekih političkih emigranata sa stranim obavještajnim službama. Ovakve „bezbjednosno interesantne” osobe bile su, a kako dokazuje i ovaj tajni dokument, pod posebnom obradom i nadzorom jugoslavenskih tajnih služba, posebno SDB-a, koji je djelatnost i aktivnosti takvih političkih emigranata pokrivao i u inozemstvu. Bagarićeva operativna analiza dokazuje kako je potkraj 1980.-ih godina SDB imala široko razgranatu obavještajnu mrežu suradnika i djelatnika u Europi, SAD-u, Australiji i drugim operativno zanimljivim područjima.

„Ta sprega u posljednje vrijeme, sve je bitnija karakteristika sveukupne neprijateljske djelatnosti emigracije, što, pored ostalog, ukazuje da ona sve više postaje sredstvo u rukama stranih obavještajnih službi i reakcionarnih krugova u inostranstvu za realizaciju određenih ciljeva „specijalnog rata” usmjerenog protiv Jugoslavije. Na to ukazuju podaci da se konstantno povećava broj bezbjednosno-interesantnih kontakata emigranata i njihovih veza sa pripadnicima stranih policija, obavještajnih službi i nekih reakcionarnih krugova u inostranstvu, od kojih se neki bave i klasičnim obavještajnim radom (Musa Vladislav, Mihalj Jozo, Vrbić Josip, Vidović Mirko, Velagić Teufik, Balić Smail, Kočević Bogoljub, Zulfikarpašić Adil i drugi, posebno oni okupljeni oko NDA). Ti emigranti kroz brojne kontakte sa našim građanima u inostranstvu, pored indoktrinacije i vrbovanja u emigrantske organizacije, po nalogu svojih poslodavaca, prikupljaju i bezbjednosno-interesantne podatke o našoj zemlji, vrše provjeravanje pojedinih naših građana, ukazuju na moguća uporišta Službe, snimaju lica koja posjećuju naša DKP, prate aktivnost i organizaciju klubova i udruženja naših radnika, prikupljaju podatke o radnicima diplomatsko konzularnih i drugih predstavništava i sl., a veoma često se pojavljuju i kao posrednici pri uspostavljanju veze stranih policija i obavještajnih službi sa pojedinim našim građanima u inostranstvu”, stoji u Bagarićevoj analizi.

SDB o aktivnostima „Hrvatskog narodnog vijeća” i „Hrvatskog državotvornog pokreta”

U najvažnijem dijelu svoje analize SDB-ovac Bagarić posebno se osvrnuo na djelatnost tadašnjih vodećih hrvatskih organizacija u iseljeništvu: Hrvatskog narodnog vijeća i Hrvatskog državotvornog pokreta.

Upravo je SDB naredio, organizirao i izveo pokušaj ubojstva čelnika Hrvatskog državotvornog pokreta Nikole Štedula u Škotskoj. da Božo Bagarić, kao načelnik II uprave SDB-a posebno analizira djelatnost HDP-a u emigraciji, teško bi bilo vjerovati kako upravo taj visokopozicionirani djelatnik SDB-a nije bio upoznat i sa detaljima plana likvidacije Štedula u Škotskoj, koji je zadatak SDB povjerio Vinku Sindičiću, svojem operativcu posebno obučenom za ovakve zadatke.

„Posebno brojne kontakte sa stranim faktorom, reakcionarnim krugovima i organizacijama ostvaruje „Hrvatsko narodno vijeće”, čiji članovi otvoreno ističu da pripremaju dugoročne programe svojih nastupa na osnovu sugestija stranog faktora. Pored kontakata sa zapadnim zemljama HNV je ostvario kontakte i sa nekim istočnoevropskim zemljama. Tako je Mate Meštrović u dva navrata ostvario kontakte i sa nekim zvaničnim bugarskim predstavnicima. Prilikom tih boravaka u Bugarskoj tokom 1981. i 1982. godine, Meštrović je održao i predavanje o „pravednoj borbi HNV” ističući da „slobodu i nezavisnost hrvatska emigracija ne može sama izvojevati, pa se oslanja na saveznike, a u prvom redu na albansku emigraciju iz Jugoslavije, državu Albaniju, a zatim na Makedonce, koji se osjećaju Bugarima, kao i na same Bugare koji su svjesni da pri statusu kvo ne mogu ostvariti težnje o ujedinjenju bugarskog naroda”. Ova njegova putovanja u Bugarsku i kontakti sa predstavnicima informbirovske emigracije sasvim sigurno nisu u funkciji HNV, jer su interesi ustaške i informbirovske emigracije međusobno isključivi, već očigledno interes službi koje iza njih stoje u određenim obavještajnim kombinacijama.

I „Hrvatski državotvorni pokret” je navodno uspostavio određene veze sa nekim istočnoevropskim zemljama, posebno sa SSSR. S tim u vezi, Štedul ističe da SSSR budno prati događaje u Jugoslaviji i da je za „promjenu sistema” u našoj zemlji, naročito zbog „njenog vezivanja za Zapad”, dodajući da takođe kontaktiraju sa Albanijom i Kiprom koji im je čak ponudio na raspolaganje radio stanice, kao i da su u pismenim i telefonskim vezama sa predsjednikom Kipra, te da imaju podršku Kube i Nikaragve, a u posljednje vrijeme i Libije. Pri tome je isticao neophodnost saradnje i sa drugim emigranstkim organizacijama i „opozicijom” u SFRJ, napominjući da predtavnik HDP treba prisustvovati skupu emigrantskih organizacija u Londonu, gdje će doći i „određene zanimljive osobe iz Jugoslavije”, kako bi u okviru svojih mogućnosti uspostavio kontakt sa njima, prije svega sa opozicijom iz SR Slovenije i SR Hrvatske”, navodi Bagarić.

Možda su upravo ovakve procjene i analize SDB-a vodile ka procjeni koga je potrebno i kada likvidirati neposredno prije početka procesa raspada bivše SFRJ i pada komunizma.

Aktivnosti Svjetske islamske lige

U svojoj analizi o aktivnostima političkih emigranata SDB-ovac Božo Bagarić, iznio je na tajnom sarajevskom savjetovanju i spoznaje SDB-a o aktivnostima islamske emigracije, i njihovoj povezanosti s nekim međunarodnim organizacijama.

„Platforma njihove neprijateljske djelatnosti je okupljanje svih muslimana svijeta, bez obzira na granice i „borba očuvanje čistoće islama”, u čemu imaju značajnu podršku neprijateljske emigracije muslimanskog porijekla koja je u propagiranju ideja fundamentalizma i panislamizma, pod snažnim utjecajem međunarodnih islamskih organizacija kao što je Svjetska islamska liga „Rabita”, Libijski narodni kongres i dr. Njihova uloga dolazi posebno do izražaja u politizaciji ne samo IZ, nego i islamskihcentara u svijetu koji su okrenuti prema našim radnicima na privremenom radu u inostranstvu i iseljenicima kroz koje, pored stranih službi, djeluju i pripadnici neprijateljske emigracije (Reis Kerim, Zulfikarpašić Adil, Duraković Asaf, Balić Smail, Karačić Hasan i dr.). Ova podrška posebno je došla do izražaja prilikom suđenja grupi muslimanskih nacionalista 1983. godine u Sarajevu. S tim u vezi, Karačić Hasan, koji je po zadacima obavještajnih službi uspostavio kontakte sa velikim brojem naših građana u zemlji i inostranstvu, preko kojih je pokušavao doći do obavještajnih podataka interesujući se „kakvo je stanje iza gvozdene zavjese”, kako to on naziva našu zemlju, pokrenuo je inicijativu da se Izetbegović Aliji, kao istaknutom islamskom misliocu (osuđen u akciji „Trebević”) dodijeli međunarodna nagrada kralja Fejsala za 1987. godinu, u iznosu od 350 hiljada saudijskih riala”, opisuje u svojem izvješću načelnik II odjela SDB-a.

Analiza aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija

Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrnuo na aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija. Posebno se osvrnuo na aktivnosti navodnog naoružavanja u hrvatskim emigrantskim organizacijama, i planiranju akcija protiv komunističkog režima. Ovim je aktivnostima posvećen najveći dio Bagarićeve analize, iz čega se može zaključiti kako je vrh SDB-a posebno opasnom za rušenje komunističke SFRJ smatrao hrvatsku političku emigraciju. Osobito u ovom dijelu Bagarićeve analize možemo tražiti prave razloge i motive SDB-ovih akcija poput pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na čije se aktivnosti odnosi najveći dio Bagarićeva izvješća.

„Terorizam i diverzije i dalje su u prvom planu ustaške, albanske, a u posljednje vrijeme i četničke emigracije. „Hrvatski državotvorni pokret”, „Hrvatsko revolucionarno bratstvo”, luburićevci, PSRJ, SOPO i dr., javno su se opredijelili za terorizam kao osnovni metod svog djelovanja. U programskim dokumentima HDP otvoreno poziva na teror i nužnost „oružane borbe”. U propagandno subverzivnim akcijama HDP propagira primjenu terora pružajući moralnu i materijalnu podršku teroristima, kako onima koji se pripremaju za akcije, tako i osuđenim. U tom smislu pokušavaju od ubačenih terorista iz akcije „Raduša” da naprave „kult Bugojna”, kao i od osuđenih terorista ubica ambasadora Rolovića.

Uz maksimalne mjere konspiracije, emigracija intenzivira sve oblike i metode svog djelovanja: nabavlja najsavremenije oružje sa snajperskim uređajima, prigušivačima, eksploziv, diverzantsku opremu, otrovne hemikalije i zapaljive supstance, vrši regrutovanje i obuku neposrednih izvršilaca, štampa i rastura propgandne materijale, uspostavlja ilegalne kanale prema zemlji i stvara veze, sa naglašenim nastojanjem da svoje akcije prenese na tlo Jugoslavije. Iako je pretrpjela udarac kroz akcije „Vrbas”, „Breza”, „Zlatar”, „Bednja” i dr., ne odustaje od orijentacije da ubacuje u zemlju diverzantsko teroristički i propagandno-subverzivni materijal i da formira ilegalne grupe kako bi se utisak o postojanju gerile u Jugoslaviji.

Neki pripadnici HDP-a, HRB-a i drugih terorističkih organizacija, zagovaraju terorističke akcije u znak odmazde, zbog ekstradicije ratnog zločinca Andrije Artukovića. U planiranju tih „osvetničkih” akcija, kako ih oni nazivaju, posebno se ističe da je Artuković pripadao staroj gardi kojoj je cilj bio uništiti sve što nije hrvatsko, te da upravo zbog toga moraju preduzeti nešto krupno protiv Jugoslavije, ali pod uslovom da se ne kompromituju, već da trebaju vršiti smišljene i tajne akcije u zemlji i napade na naša diplomatsko konzularna u druga predstavništva u inostranstvu. Izručenje Artukovića, ustaška emigracija iskoristila je za organizovanje masovnih demonstracija i za prikupljanje finansijskih sredstava, te se procjenjuje da je do sada prikupljeno oko 100.000 dolara, od čega je jedan dio namijenjen i za finansiranje terorističkih akcija.

Neki vodeći teroristi rodom iz SR BiH zagovaraju kontinuitet u izvođenju akcija u zemlji, ističući da organizovanje akcija ne treba vezivati samo za određena područja, datume, periode i slično. Izuzetnu aktivnost na ovom planu razvija vrlo ekstremni HDP (Štedul – Škotska, Kraljević – Augsburg, Buškarin i Šumaher – Štutgart, Ledić – Keln, Livajić – Frankfurt i Rebrina – Madrid) sa nekim punktovima oko HRB-a oko Naletilića – Karlsruhe, Dragoja – Frankfurt, te žarištima u Parizu, Cirihu, Salzburgu, Minhenu kao i HRB-a iz Australije). HDP posebno intenzivno radi na indoktrinaciji  i vrbovanju nosilaca putnih isprava za konkretne zadatke u zemlji. Akcija „Bednja”, a i rasturanje letaka na području Hercegovine govore da u tome imaju uspjeha i da mi kao Služba ne možemo isključiti mogućnost iznenađenja od strane terorističke emigracije. Otuda je vrlo značajna identifikacija i potpuno operativno pokrivanje svih naših građana koji su u vezi sa nosiocima diverzantsko-terorističke djelatnosti (samo oko Buškaina ima ih 5-6 Tomić, Mlinarević, Sušilović, Bagić Ivan, Šunjić). Zbog toga svaka nova najava, svaki signal o planiranoj akciji emigracije, treba da bude odgovorno procijenjen uz preduzimanje adekvatnih mjera onemogućavanja. Nije bezazlen podatak da Rebrina Tomislav, osvjedočeni terorista, otmičar aviona 1972. godine, posjeduje skicu kupreškog hotela „Adria-ski”, da se Bilandžić interesuje za novosagrađene štale na Kupresu, da Ledić zagovara miniranje brana na Buškom jezeru kod Duvna, da Franjo Majić zagovara rušenje spomenika na Makljenu, ili da Bilandžić i Miloš pozivaju da „mladima koji se oglašavaju u zemlji treba dati podršku” itd.

Ponovno se sve više dolazi do podataka o sprezi nekih ekstremista sa međunarodnim kriminalnim podzemljem i sa nekim organizacijama i grupama međunarodnog terorizma u Evropi, sa tzv. crnom internacionalom. Terorista Bradvica Branko, stupio je u kontakt sa italijanskim podzemljem, u cilju izvođenja diverzantsko-terorističke akcije na njemački konzulat u Zagrebu, a Andabak, koji iz Španije snabdijeva emigraciju bombama i automatima sa prigušivačem, već dulje vrijeme za svoje dolaske u SR Njemačku koristi italijansku putnu ispravu. Takođe, prema neprovjerenim podacima, ekstremista Glibota Petar i Kovačević Mirko, angažovali su dvojicu francuskih građana arapskog porijekla da za novac izvrše terorističke akcije u Zagrebu ili Rijeci, postavljajući tempirane mine na objekte kao što su benzinske pumpe, trafostanice i sl. Ta sprega još više dobiva na težini ako se zna da su nedavno službe bezbjednosti NATO zemalja odlučile da „onemoguće crveni” teror na svojoj teritoriji i da ga „vrate” u zemlje odakle su izvršioci rodom”, navodi u svojoj procjeni Božo Bagarić.

Na temelju analiza poput Bagarićeve donošene odluke o političkim ubojstvima emigranata

Na temelju ovakvih procjena SDB-a, donošene su odluke o operativnim mjerama prema pojedinim političkim emigrantima, pod opravdanjem kako se radi o teroristima i suzbijanju terorizma, pa su na temelju toga u SDB-u smatrali kako im je dopušteno primjeniti sva potrebna sredstva, uključujući i fizičke likvidacije, odnosno organizirana ubojstva političkih emigranata u bilo kojoj zemlji na svijetu.

Strogo povjerljivi dokument SDB-a iz 1987. godine, svakako, dokazuje i ukazuje na dobro razgranatu i djelatnu operativnu mrežu SDB-a u svijetu, koja je u svakom trenutku mogla izvršiti bilo koju akciju prema političkim emigrantima, uključujući i ubojstva.

Analize SDB-a, poput ove Bagarićeve, bile su teorijsko informacijska podloga za donošenje odluka o takvim mjerama. U SDB-u su ipak bili svjesni svojih akcija, pa su aktivnosti prema političkoj emigraciji, „pokrivali” borbom protiv terorizma i organiziranog kriminala, jer su smatrali kako će tako lakše opravdati brojna ubojstva i napade na hrvatske (i druge) političke emigrante iz bivše SFRJ. Stoga je nemoguće odvojiti odgovornost za zločine SDB-a prema političkim emigrantima na odgovornost izravnih nalogodavaca za izvršenje ubojstava, odgovornost ubojica i odgovornost onih koji su pripremali ovakve dokumente na temelju kojih su donošene odluke o SDB-ovim ubojstvima političkih emigranata. Odgovornost za zločine podjednako leži na svim sudionicima u ovom procesu, od procjenitelja (poput Bože Bagarića, koji je procjenjivao i analizirao djelatnost primjerice Nikole Štedula i HDP-a) do izvršitelja ubojstava (primjerice Vinka Sindičića, koji je bio izvršitelj pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na temelju Bagarićevih procjena i analiza).

„U funkciji organizovanja diverzantsko-terorističkih akcija prema našoj zamlji, u posljednje vrijeme, sve su učestaliji dolasci poznatih terorista iz prekomorskih zemalja u Evropu, u cilju pripremanja i finansiranja terorističke djelatnosti. Tako je tokom prošle i ove godine, nakon dolaska u SR Njemačku, terorista Anić Vjekoslava, Dedić Dinka, Bošnjak Tomislava, Šuto Ante, Gavran Ante, Šaravanja Ivice, Roso Ivana, Dolić Mladena, Šego Zdravka, Škegro Darinke, Šego Ljubice i dr., u zapadnoevropskim žarištima došlo je do intenzivnije aktivnosti, nabavljanja novih količina eksploziva i oružja, otrovnih i zapaljivih sredstava, te zagovaranja i priprema konkretnih diverzanstvo-terorističkih i drugih akcija. Rezultat tih „emisarenja” su vjerovatno i akcije „Opatija” i paljevina našeg konzulata u Štutgartu, koje služba još nije rasvijetlila. Posebno su bezbjednosno interesantni kontakti Macukić Franje sa albanskim ekstremistima Džafer Šatrijem i Prapašticom, koji je do nedavno bio naš kolega i zna naše metode i sredstva. Kad je u pitanju Španija i teroristi Rebrina, Andabak, Bradvica i njihova uloga, očito je da emigracija nastoji tamo formirati teroristički punkt, jer procjenjuje da naše mjere tamo gube oštricu i za sada nesmetano funkcioniše kanal za snabdijevanje oružjem, eksplozivom i drugim diverzanstvo-terorističkim sredstvima grupacija u SR Njemačkoj.

Kroz operativnu akciju „Jela” služba je došla do podataka da HDP raspolaže sa 60 kg eksploziva i većom količinom komponenti za kompletiranje raznih eksplozivnih naprava, kao i većom količinom propagandnog materijala i da ih namjerava prebaciti u zemlju preko svojih veza u cilju izvođenja diverzantsko- terorističkih i drugih subverzivno-propagandnih akcija.

Pojedini rukovodioci HDP-a, znajući da su pod prismotrom policije, u posljednje vrijeme insistiraju na tome da izvršioci akcije eksploziv nabavljaju u zemlji od onih lica koja ga posjeduju legalno (izgradnja seoskih puteva, vodovoda, kuća. Itd.) ili krađom iz skladišta radnih organizacija, koje koriste eksploziv u redovnoj djelatnosti. Ovo ima posebnu bezbjednosnu dimenziju kad iz iskustva znamo da se jedan broj radnih organizacija veoma neodgovorno odnosi prema uskladištenju, odnosno obezbjeđenju skladišta eksploziva i da jedan dio stanovništva u nekim dijlovima SR BiH (Hercegovina i dr.) i Dalmacije drži eksploziv za pomenute namjene, što vezama emigracije ne stvara naročito teškoće da do njega dođu”, stoji u Bagarićevoj analizi djelovanja HDP-a.

Planovi ubojstava skriveni iza kodnih naziva operativnih akcija

Primjeni oprativnih planova SDB-a prema pojedinim političkim emigrantima, organizacijama, ili grupacijama, prethodilo je engažiranje i aktiviranje mreže operativnih suradnika SDB-a, koji su bili ključni za provedbu operativnih akcija službe, koje se u Bagarićevoj analizi spominju pod svojim kodnim nazivima. Za pretpostaviti je da se jedna od tih akcija odnosi i na neutralizaciju djelatnosti HDP-a, odnosno da je jedna od akcija, u Bagarićevoj analizi upisana pod kodnim nazivom, usko povezana sa pokušajem ubojstva Nikole Štedula, kojeg je u Škotskoj izvršio ubojica SDB-a Vinko Sindičić.

„Angažovanju novih operativnih uporišta u zemlji i inostranstvu posvećena je daleko veća pažnja, posebno izboru kandidata za saradnju, njihovom pridobijanju, vaspitanju, ostručavanju i provjeravanju, jer je činjnica da su nam saradničke pozicije neadekvatne i naravnomjerno raspoređene. Kad to kažem imam u vidu da na pokrivanju 510 lica pod obradom … prema kojima koristimo 203 saradnika i 165 operativnih veza i ako tome dodamo još oko 800 veza emigracije u zemlji i inostranstvu, čiju bi neprijateljsku djelatnost takođe trebali pratiti, onda je svaki komentar izlišan, jer brojke same pos ebi govore.

Međutim, poduzete su mjere na prevazilaženju ovakvog stanja i ohrabruje činjenica da smo samo u toku ove godine realizovali neke operativne kombinacije „Vlaštak”, „Ravno”, Reumal”, „Bistrik”, „Poloj”, „Gong”, „Crnašnica”, „Pecara” i druge, a uskoro treba doći do realizacije druge faze kombinacija „Okean” i „Viktorija”. No, i pored toga konspirativnost rada među vodećim ekstremistima nameće potrebu našeg još kvalitetnijeg ugrađivanja u njihove redove i stvaranja kanala u žarištima gdje imamo izvore i njihovo svestranije korištenje”, opisuje metode rada Božo Bagarić, tadašnji načelnik II uprave SDB-a.

Analizu Bože Bagarića možete pročitati ovdje.

Povezano:

Tajni dokument SDB-a o djelovanju protiv emigracije

Domagoj Margetić

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Jugoslavenska, komunistička, „Služba državne bezbednosti“ (SDB), održala je 23. i 24. listopada 1986. godine u Sarajevu, tajno savjetovanje operativnih djelatnika SDB-a, koji su radili „na poslovima suprotstavljanja neprijateljskoj djelatnosti stranih obavještajnih služba i neprijateljske emigracije“. Cjelokupna dokumentacija sa tog savjetovanja jugoslavenske tajne milicije SDB prikupljena je u strogo povjerljivom dokumentu, klasificiranom kao „državna tajna“, pod naslovom „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“. Dokument je u travnju 1987. pripremljen u sedamdeset primjeraka za najviše dužnosnike i operativce SDB.

Jedan od najvažnijih operativnih dokumenata komunističke tajne službe

Ovaj je strogo povjerljivi dokument, zapravo, jedan od najvažnijih operativnih dokumenata tadašnje „Službe državne bezbednosti“, i to iz vremena neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Knjiga koja je pripremljena u sedamdeset primjeraka nakon tajnog savjetovanja operativaca SDB-a, predstavlja priručnik o aktivnostima komunističkih tajnih služba prema političkim emigrantima iz bivše SFRJ, kao i prema stranim obavještajnim službama. U dokumentu se detaljno opisuju metode kojima se SDB koristio u operativnom radu prema političkim emigrantima, kao i tehnologija operativnog obavještajnog rada komunističkih tajnih služba.

„Cilj ovako koncipiranog savjetovanja je da se, između ostalog, zajednički, kroz kritičke diskusije i razmjenu iskustava i saznanja o karakteristikama djelovanja stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije i naših mjera na suprotstavljanju takvoj djelatnosti, posebno apostrofiraju međusobna sprega i povezanost u nastupu nosilaca subverziven djelatnosti ove dvije kategorije vanjskog neprijatelja, kao i njihova povezanost sa unutrašnjim neprijateljem“, stoji u uvodu dokumenta jugoslavenske „Službe državne bezbednosti“, sa tajnog savjetovanja iz listopada 1986. godine.

„Cilj je također razmjena iskustava u izboru i načinu primjene mjera SDB koje moraju biti adekvatne sve izraženijoj sprezi neprijateljske emigracije i obavještajnih službi, a time, više nego do sada sinhronizovane, planski i timski precizne i izvršene kroz funkcionialnu suradnju radnika na ovim problematikama. Sve to treba, uz ostalo, da bude u funkciji veće stručnosti i ekonomičnosti u korištenju naših snaga, efikasnosti u unapređivanju metoda i sadržaja rada, te usmjeravanja na prioritetne zadatke zavisno od stepena društvene opasnosti opredjeljenih grupacija i njihove sprege“, opisuje se ciljeve ovog obavještajnog savjetovanja komunističke tajne službe u uvodniku strogo povjerljivog dokumenta iz 1987. godine.

Smjernice za „daljnji ofanzivni rad“ SDB-a

Osim navedenoga u uvodniku dokumenta jasno se kaže kako je savjetovanje SDB-a održano u Sarajevu 1986. godine, imalo zadaću odrediti smjernice za daljnji „ofanzivni rad“ „Službe državne bezbednosti“, drugim riječima, ovaj tajni dokument predstavlja strateški dokument za postupanje SDB-a i njegovih operativnih djelatnika u drugoj polovici 1980.-ih godina. Tako, iz sadržaja dokumenta možemo jasno vidjeti zločinačku tehnologiju bivšeg jugoslavenskog režima, čiji je jedan od osnovnih instrumenata diktature bila „Služba državne bezbednosti“.

Mnogi operativci SDB-a, ili njihovi predmeti obrade, i danas su živi, politički ili društveno aktivni, a mnogi od njih i danas rade u sustavu državne administracije ili u novonastalim obavještajnim službama u državama nastalim raspadom bivše SFRJ. Zato je sadržaj ovog dokumenta i danas jednako važan i aktualan, kao i krajem 1980.-ih godina.

Do danas, metode rada obavještajnih služba u Hrvatskoj, BiH, Srbiji, Makedoniji, Crnoj Gori, ostale su potpuno jednake operativnom modelu i tehnologiji rada jugoslavenskih tajnih služba, koje se opisuju ovim strogo povjerljivim dokumentom iz 1987. godine.

„S obzirom da se na savjetovanju nije moglo polemizirati sa nekim tezama, ocjenama i zaključcima iznesenim u pojedinim izlaganjima, te da se tokom uređivanja ovog materijala nije moglo temeljitije intervenisati u tom smislu, a da se ne izgubi autentičnost integralnog teksta, uvodna izlaganja, izlaganja podsekretara za SDB i republičkog sekretara, te zaključci sa ovog savjetovanja su osnovne smjernice daljeg ofanzivnijeg i kvalitetnijeg rada SDB na sprečavanju djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije prema našoj zemlji …“, stoji u zaključnom dijelu uvoda u strogo povjerljivi dokument SDB-a.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi“

Posebno opasnima za „državnu sigurnost“, SDB je smatrao strane novinare, diplomatsko konzularne predstavnike, strane stručnjake i predstavnike inozemnih poduzeća. Iz tajnog dokumenta sa savjetovanja SDB-a u Sarajevu 1986. godine, može se vidjeti obavještajne metode koje je SDB primjenjivao u odnosu na te skupine koje su komunističke tajne službe smatrale „eksponentima zapadnih obavještajnih službi“.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi, posebno neki novinari, diplomatsko konzularni i drugi predstavnici, specijalizanti, predavači, učesnici u realizaciji određenih privrednih ili naučno – istraživačkih projekata i dr., moglo bi se reći otvoreno idu na neke naše građane iz privrede, nauke, sredstava mas-medija, pa i pojedince iz određenih političkih struktura, izučavaju ih svestrano, održavaju kontinuitet kontakata, a potom traže i osjetljiviju informaciju. Usmjeravaju se i na neprijateljski eksponirana lica, naročito iz kategorije građanske desnice, nacionalista i kleronacionalista, u čijem se ponašanju nerijetko prepoznaju i interesi reakcionarnih struktura iz inostranstva. Prema podatcima iz 1983., 1984. i 1985. godine, bezbjednosno indicirani stranci po zapadnim službama prosječno godišnje kontaktiraju dvadesetak lica eksponiranih sa pozicija unutrašnjeg neprijatelja, od kojih su 2/3 pod obradom Službe. Pored procjene da ova lica koriste za pribavljanje određenih saznanja, o suštini većine kontakata nemamo odgovarajućih podataka. Međutim, kad imamo u vidu da su u pitanju: Šešelj, Oršolić, Žanić, Koljević, Izetbegović, Salihbegović i dr., onda je rasvjetljavanje karaktera ovih veza, posebno sa aspekta procjene krajnjeg cilja inofaktora, naša prioritetna obveza. Zato i zaslužuje pažnju mišljenje američkog DK predstavnika da treba pomagati razne opozicione grupe, prvenstveno liberalnu inteligenciju i, kako kaže, „reklamirati i pomagati, čak i ako bi to izazvalo represalije jugoslavenskih vlasti“, navodi u svojem izvješću pod naslovom „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbjednosti“, načelnik I uprave SDB-a BiH Riste Bašića.

Američki informativni centar – glavni centar subverzivne djelatnosti pod nadzorom SDB-a

U nastavku izvješća Riste Bašića, opisuje se djelatnost Američkog informativnog centra u Sarajevu, kao jednog od punktova subverzivne djelatnosti protiv tadašnjeg komunističkog režima, a kojeg je pod nadzorom i obradom držala tadašnja „Služba državne bezbjednosti“.

„Američki informativni centar u Sarajevu postao je pravi punkt subverzivno-propagandne i informativne djelatnosti, čiji sadašnji direktor Pol Denig, u svom nastupu nastoji ostvariti što više kontakata sa našim građanima, posebno iz univerzitetskih centara i u tom smislu, pored upućivanja propagandnih materijala određenim licima, organizuje predavanja (20 godišnje) američkih stručnjaka za „istočna pitanja“ u cilju plasiranja stavova američke administracije. Pored kontinuiranog angažovanja na odabiranju kandidata za IVP ( 10-15 lica godišnje), studijske boravke u SAD koji Amerikancima služe za detaljno izučavanje naših građana u funkciji indoktrinarnog i obavještajnog nastupa, direktor Centra vodi precizne evidencije, određenog sadržaja, o svim našima građanima koje je kontaktirao i piše ocjene koliko je boravak u SAD bio svrsishodan za američku stranu. Sektor SDB Sarajevo uspješno operativno kontroliše rad ove pseudodiplomatske institucije, a dijelom participiraju i drugi sektori“, opisuje se djelovanje SDB-a prema Američkom informativnom centru.

Nadzor i operativna obrada novinara

Posebno zanimljiv dio ovog dijela tajnog dokumenta SDB-a, predstavlja dio izvješća o nadzoru djelovanja stranih dopisnika akreditiranih u bivšoj SFRJ, odnosno o obradi koju je „Služba državne bezbjednosti“ (SDB) provodila prema novinarima koji su za svoje medijske kuće izvještavali iz bivše SFRJ.

„Aktivnost akreditovanih novinara u SFRJ prema našoj republici, posebno zapadnih stalno je izražena, mada sa određenim oscilacijama uslovljenim „značajnim događajima“, (prije svega suđenjima pojedinim licima zbog neprijateljske djelatnostim kada je i registrovano njihovo brojnije prisustvo i eksponiranje). Posebno je zapaženo neprijateljsko eksponiranje britanskog novinara Pitera Hadžiristića (jednom mu je izrečena i prekršajna mjera) koji kao da je zadužen, a i sam je to na određeni način potvrdio, za pisanje o zbivanjima ekscesne prirode. Iako se u našoj republici eksponirao kao srpski nacionalista (porijeklo mu je jugoslavensko), očito, u interesu britanske službe u posljednje vrijeme akcenat stavlja na istraživanje dimenzije prisustva islamskog fundamentalizma u republici, odakle je i najvjerojatnije njegov interes za lica suđena u akciji „Trebević“, posebno za Meliku Salihbegović. Naglašen interes za položaj muslimanske nacije i prema ostalim nacijama u našoj republici pokazuje i francuska novinarka Veronika Soul iz „La Liberasiona“, lista u kojem su više puta objavljivani tekstovi neprijateljskog sadržaja.

Sa bezbjednosnog aspekta u posljednje vrijeme zaslužuje pažnju detaljno sagledavanje ukupne dimenzije učestalih dolazaka stranih TV i radio-ekipa iz zapadnoevropskih zemalja. oni najčešće svoj boravak vezuju za područje Hercegovine. Samo u proteklih devet mjeseci na tom području boravile su 32 ekipe, koje su pored novinarskog interesovanja istraživale različite aspekte prošlosti  i života tamišnjeg stanovništva, očtio u funkciji informativno obavještajne djelatnosti. Kako drugačije protumačiti pitanje ekipe „Every men“ – TV mreže BBC iz Londona, septembra ove godine: „kakva je politika jugoslovenske vlade prema religiji, kako Komisija za odnose s vjerskim zajednicama Izvršnog vijeća Skupštine SR BiH gleda na problem Međugorja, da li je „ukazanje“ Gospe obeshrabrujuće za socijalističku zajednicu, da li bi posjeta Pape bila dobro došla, zašto je fra Zovko Jozo bio pritvoren i da li je to bio nepromišljen potez, postoji li mogućnost da se ponovno vrate rasne i religiozne napetosti koje su se u prošlosti dešavale na tom prostiru i sl.“, opisuje u svojem izvješću SDB-ovac Risto Bašić, postupanje SDB-a prema stranim novinarima, dopisnicima iz bivše SFRJ.

Nadzor britanskih stručnjaka

Jednake nadzorne mjere, što je vidljivo iz ovog dokumenta, SDB je primjenjivala na predstavnike Velike Britanije u bivšoj SFRJ, koji su također bili pod obradom i sigurnosnim nadzorom komunističkih tajnih služba.

„U obavještajnim istraživanjima službe Velike Britanije i dalje su izrazitije zapaženi DK i trgovinski predstavnici ove zemlje. Britanski stručnjaci, a posebno neki vezani za britanski ekonomski savjet pri Ambasadi Velike Britanije u Beogradu, kao što je Sokić Dušan, kroz posjete našim radnim organizacijama „rendgenski“ snimaju njihove ukupne privredne mogućnosti i kompjuterski ih obrađuju kako bi u svakoj situaciji raspolagali njihovim „ličnim kartama“. Konkretno prema Sokiću i drugim predstavnicima preduzimane su određene mjere, ali nedovoljno efikasne, pogotovu u preventivnom smislu. Inače, po problematici britanske obavještajne službe vodimo samo jednu obradu (Vilijem Trajb – Sarajevo). Pored nekih nosilaca subverzivne djelatnosti „Amnesty International“ – centrala u Londonu stalno pokreće određene propagandne akcije kako bi održala kontinuitet djelatnosti protiv Jugoslavije. U našu republiku prosječno godišnje prispjeva oko 2500 pisama – „intervencija“ za „zaštitu prava i sloboda“ osuđenih lica. Kao Služba nismo iznašli svoj ugao suprotstavljanja ovom produktu zapadnog reakcionarnog faktora, što se nameće kao potreba u narednom periodu“, opisuje Bašić u svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju SDB-a, mjere koje je služba poduzimala prema predstavnicima Velike Britanije u bivšoj SFRJ.

Talijanska obavještajna služba u vezi sa islamskim fundamentalizmom

U svojoj analizi SDB-ov načelnik Risto Bašić, posebno se osvrnuo i na djelatnost talijanskih obavještajnih služba u bivšoj SFRJ, posebno u BiH, te njihovim vezama sa muslimanskim nacionalistima, odnosno islamskim fundamentalistima.

„I italijanska obavještajna služba akcenat stavlja na pribavljanje detaljnih podataka o JNA, a u BiH smo to posebno registrovali kada su u pitanju ratno vazduhoplovstvo i protivavionska odbrana (u Rajlovcu, Bihaću, Dubravama kod Tuzle, „Kosmos“ u Banja Luci i dr.), što je razumljivo kad se ima u vidu da ova služba u koncepciji obavještajno izviđačke aktivnosti NATO-a ima konkretnija zaduženja na tom planu. Za prisustvo ove službe u našoj republici također je karakteristično intenzivno izučavanje položaja muslimana i djelovanje muslimanskih nacionalista, odnosno sprege muslimanskog nacionalizma sa islamskim fundamentalizmom. Sa tog aspekta i mogućeg kombinovanja treba što prije utvrditi ko je izvjesni Ćezare, koji prema nedovoljno provjerenim podacima, financira Salihbegović Meliku“.

Djelatnost panislamističkih terorističkih organizacija

Poseban dio obrade SDB-a kojeg opisuje načelnik I uprave SDB-a BiH, odnosi se na djelovanje obavještajnih služba iz islamskih zemalja u bivšoj SFRJ, kao i povezanost tih služba i određenih grupacija u BiH sa panislamističkim terorističkim organizacijama. Zanimljivo je da je SDB identificirao takve organizacije i pojedince, ali s druge strane u ovom tajnom dokumentu nema traga o antiterorističkoj djelatnosti i mjerama prema takvim organizacijama i pojedincima. Dokument, međutim, u cijelosti potvrđuje kako su terorističke ćelije na prostoru BiH uspostavljene još tijekom komunističkog režima, sa znanjem komunističkih tajnih služba. Njihovo kasnije djelovanje i uključivanje u ratne sukobe u BiH tijekom 1990.-ih godina, samo je logičan nastavak djelovanja terorističkih organizacija na tom prostoru zadnjih tridesetak godina.

„Dosadašnjim operativnim zahvatanjem službi afroazijskih zemalja utvrđeno je da ih karakteriše agresivnost i nastojanje da što potpunije pokriju, kako svoje tako i ostale afroazijske državljane (oko 1300 lica u SR BiH uglavnom na studiju i raznim oblicima stručnog usavršavanja). Do sada je SDB u ovoj strukturi stranaca identifikovala više agenturnih pozicija službi matičnih zemalja od kojih je sada u Republici 26 (16 jordanskih i 10 iračkih, sirijskih i libijskih) a koje na vezi drže jordanska služba direktno iz centrale u Amanu, a Iračani i Sirijci iz punktova svojih ambasada u Beogradu. Saznanja ukazuju da se ova agentura interesuje i za društveno-ekonomska pitanja u našoj republici, međunacionalne odnose, standard naših građana, situaciju na Kosovu, što objektivno ne bi trebalo da predstavlja interes samo matičnih službi. Po prvi put došlo se i do dokaza da agentura jordanske službe vezu sa centralom u Amanu održava i uz primjenu sredstava tajne pismene veze.

Takođe u njihovim redovima otkrivena je i organizovana djelatnost nekoliko panislamističkih terorističkih organizacija („Muslimanska braća“, „Hezb Tahrir“, „Al Dawa“), od kojih su pojedinci imali neposrednu vezu sa nekim licima iz akcije „Trebević“. Negdje pred Olimpijadu raščišćavano je sa 61 njihovim pripadnikom i simpatizerom, prema kojima su primjenjene različite represivne mjere, uključujući i otkaz boravka 15 najekstremnijih pripadnika ovih organizacija. I sada u republici, s vremena na vrijeme, otkrivamo pokušaje zanavčljanja djelatnosti njihovih članova i simpatizera, od kojih, na primjer, pripadnici „Al Dawe“ ne prezaju ni od određenih prijetnji prilikom rašđčišćavanja. Napomenuo bih da na njihovoj kontroli ostvarujemo dobru suradnju sa SJB.

Nove organizacije u strukturu afro-azijskih studenata, kao što su KP Palestine, KP Jordana i „Demokratski front za oslobođenje Palestine“ djeluju sa prosovjetskih pozicija i u direktnoj su vezi sa centralama svojih partija u istočnoevropskim zemljama, na primjer u Pragu. Oko 50 pripadnika ovih organizacija identifikovano je u SR BiH i to uglavnom u Sarajevu i Banja Luci.

U našoj republici boravi i preko 100 palestinskih studenata, članova i simpatizera više (često međusobno sukobljenih) frakcija u okviru i van PLO-a, od kojih neke u svojem djelovanju ne prezaju ni od izvođenja terorističkih akcija“, opisuje tajni dokument SDB-a organiziranost islamističkih skupina u BiH u drugoj polovini 1980.-ih godina.

Tko su bili pripadnici SDB-a koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju 1986. godine?

Već u svojem uvodnom dijelu tajni SDB-ov dokument klasificiran kao „državna tajna“ razotkriva imena i prezimena djelatnika nekadašnje jugoslavenske tajne službe, koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju „Službe državne bezbednosti“.

Tako su u prvom dijelu tajnog savjetovanja SDB-a sudjelovali:

Jovo Tadić, zamjenik podsekretara za SDB BiH;

Risto Bašić, načelnik I uprave SDB, sa izlaganjem „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbednosti;

Božo Bagarić, načelnik II uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“;

Boris Tankosić, načelnik III uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neke sugestije o potrebi veće sinhronizacije osnovnih linija rada na zajedničkim zadacima“;

Marko Mihaljčić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Aktivnost emigracije, stranih policija i obavještajnih službi na otkrivanju uporišta i prisustva SDB u inostranstvu i naše mjere na zaštiti saradničke mreže i metoda rada službe“;

Duško Nešković, glavni analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Dalji zadaci SDB na operativnom zahvatanju povezanosti i utjecaja inofaktora na dogmatsko birokratsku strukturu“;

Muhamed Ćebić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neka saznanja o povezanosti obavještajno interesantnih lica sa nekim kategorijama unutrašnjeg neprijatelja“;

Radomir Ninković, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti veza obavještajno indiciranih stranaca sa licima iz struktura unutrašnjeg neprijatelja i rad SDB“;

Dragan Devedlaka, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Aktuelna saznanja o djelatnosti pripadnika NDA i njihovim nastojanjima da ostvare spregu sa neprijateljskim strukturama u zemlji – naredne mjere i zadaci službe“;

Lazo Ždero, šef Detašmana SDB Bugojno, sa izlaganjem „Djelatnost emigracije u ostvarivanju sprege sa nacionalistima i kleronacionalistima“;

Slaviša Džinkić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Subverzivno-propagandna djelatnost četničke emigracije i njeno povezivanje sa klerom u zemlji, rad i mjere SDB“;

Ferid Fazlović, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti neprijateljskog djelovanja muslimanskih nacionalista i kleronacionalista iz redova IZ-a u Australiji i njihove sprege sa ustaškom ekstremnom emigracijom i reakcionarnim krugovima u pojedinim islamskim zemljama“;

Ivan Nedoklan, šef Detašmana SDB Travnik, sa izlaganjem „Ispisivanje parola neprijateljskog sadržaja kao oblik pisane propagande neprijateljske emigracije i stranih obavještajnih službi“;

Nurija Hasagić, zamjenik načelnika I Uprave SDB, sa izlaganjem „Ofanzivni rad SDB prema susjednim zemljama“;

Vukašin Dejanović, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Angažovanje saradničke mreže po liniji emigracije za rad u uslovima rata i eventualne privremeno zaposjednute teritorije i zadaci operativnog radnika“;

Slavoljub Belošević, savjetnik republičkog sekretara za narodnu obranu, sa izlaganjem „Stanje zaštite obrambenih priprema u SRBiH“;

Budimir Savović, inspektor u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Bezbjednosna zaštita proizvodnih objekata koji su u kompleksu vojne industrije“;

Vesna Palac, analitičar u I upravi SDB, sa izlaganjem „Osvrt na sprovođenje mjera bezbjednosne zaštite objekata od značaja za odbranu zemlje“;

Pukovnik Nikola Anđelić, načelnik Odjeljenja bezbjednosti u Republičkom štabu TO;

Željko Šukić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Suprotstavljanje SDB informativno – obavještajnoj djelatnosti stranih diplomatsko konzularnih, trgovinskih i drugih predstavnika“;

Cvijan Lakić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Rad SDB na potpunijem operativnom zahvatanju i dokumentovanju djelatnosti stranih stručnjaka na području Sektora Tuzla“;

Veselin Stanić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Plansko preventivno postavljanje SDB u cilju efektivnijeg zahvatanja stranih stručnjaka u našim radnim i drugim organizacijama“;

Mladen Kanlić, analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Neki aktuelni bezbednosni aspekti međunarodne privredne, naučno-tehničke i kulturno-prosvjetne suradnje u okviru strategijskog nastupa obavještajnih službi prema SFRJ i našoj republici“;

Jozo Ćurić, operativni radnik u Sektoru SDB Livno, sa izlaganjem „Operativno-istraživački rad na otkrivanju prisustva zapadnih obavještajnih službi među našim građanima na radu u inostranstvu“;

Zdravko Zorić, operativni radnik u Sektoru SDB Mostar, sa izlaganjem „Istraživanje prisustva stranih službi među našim građanima na radu u inostranstvu i potreba većeg korištenja izvora sa drugih linija rada na potpunijem zahvatanju ove problematike“;

Enver Ramić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Bihać, sa izlaganjem „Bezbjednosni aspekti boravka i zapošljavanja naših građana u Njemačkoj Demokratskoj Republici preko zapadnoevropskih i naših firmi“;

Zoran Garić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neki bezbjednosni aspekti iz domena kontraobavještajne zaštite naših privrednih predstavnika u inozemstvu“;

Abdualh Kahrimanović, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „ Moguće bezbjednosne implikacije učlanjivanja naših građana u političke partije stranih zemalja i rad SDB s tim u vezi“;

Ratko Sikimić, pomoćnik načelnika I uprave SSUP-a, sa izlaganjem „Neki aktuelni momenti u djelovanju zapadnih obavještajnih službi prema SFRJ i adekvatno postavljanje SDB na sprečavanju takve djelatnosti“;

Mijat Krivokapić, načelnik Odjeljenja u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Potreba i mogućnosti kombinovanja SDB u slučajevima otkrivenog atakovanja stranih policijskih organa prema pozicijama koje se koriste po problematici ekstremne emigracije“;

Novak Blagojević, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Rezultati operativno-istraživačkog rada kao osnov za intenzivnije zahvatanje indiciranih slučajeva po američkoj, britanskoj i francuskoj službi, te bolje i brojnije prodore SDB“;

Dragiša Mihić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Rad i mjere SDB na suprotstavljanju subverzivno-propagandnoj i indoktrinarnoj djelatnosti AIC Sarajevo“;

Drago Vukoja, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Mogućnost kombinovanja prema službama zapadnih zemalja preko korisnika stipendija raznih stranih fondacija i neka iskustva iz razgovora po kontraobavještajnoj zaštiti sa našim građanima koji po raznim osnovama borave u inozemstvu“;

Miodrag Kuburić, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Dalja operativna orijentacija i zadaci SDB na kvalitetnijem suprotstavljanju njemačkoj i italijanskoj obavještajnoj službi“;

Vojin Bera, načelnik Odjeljenja 01 u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Atakovanje stranih obavještajnih službi na pripadnike nekih narodnosti na području banjalučke regije, kontraobavještajno postavljanje SDB i uslovi za obavještajni nastup prema stranim službama“;

Ivan Figurek, operativni radnik u Sketoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Mogućnost ofanzivnijeg nastupa SDB prema obavještajno indiciranim licima po italijanskoj obavještajnoj službi kroz dokumentovanje njihove djelatnosti na podrivanju ekonomske osnovice društva“;

Ranko Pejanović, glavni inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Pravci angažovanja SDB u cilju efikasnijeg suprotstavljanja djelatnosti obavještajnih službi zemalja Varšavskog ugovora i Albanije“;

Boro Kovačević, glavni inspektor u I upravi SDB SSUP-a, sa izlaganjem „Neke karakteristike djelovanja obavještajnih službi istočno evropskih zemalja“;

Goran Bijelić, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja među privremeno i stalno nastanjenim stranim državljanima na području banjalučke regije“;

Srećko Markić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Iskustva iz presijecanja subverzivno propagandne i informativno obavještajne djelatnosti bugarskih državljana i neka novija saznanja kao izazov za ofanzivniji rad SDB prema bugarskoj obavještajnoj službi“;

Velimir Borojević, operativni radnik u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Neka naša iskustva na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja u kategoriji pojedinih mješovitih brakova između naših i stranih državljana“;

Mirsad Muhović, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Potreba ofanzivnijeg angažovanja SDB u otkrivanju albanske obavještajne službe na području sarajevskog sektora“;

Miro Prelo, šef Detašmana SDB Čapljina, sa izlaganjem „Saznanja SDB dobijena u akciji „Kometa“ i kroz operativno istraživački rad po albanskoj obavještajnoj službi – osnova za intenzivniji rad po ovoj problematici“;

Ibrahim Meškić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Stvaranje uslova za ofanzivnije angažovanje SDB prema albanskoj obavještajnoj službi prikupljanje bezbjednosno interesantnih podataka iz Albanije“;

Nebojša Krnojelac, operativni radnik u Sektoru SDB Goražde, sa izlaganjem „Operativno istraživački rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi na području Sektora Goražde“;

Duško Kalinić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Novija saznanja o djelatnosti IB-emigracije u funkciji obavještajnih službi istočno evropskih zemalja i potreba adekvatnijeg suprotstavljanja SDB“.

Dokument sa tajnog savjetovanja najviših dužnosnika i djelatnika „Službe državne bezbjednosti“ u Sarajevu 1986. godine, označen kao „državna tajna“, razotkriva model operativnog djelovanja jugoslavenskih tajnih službi u odnosu na tzv. „neprijateljsku emigraciju“. Tajni spis SDB-a svakako predstavlja postupovnik po kojem su u to vrijeme, i nakon tog tajnog savjetovanja djelovali djelatnici jugoslavenske tajne službe SDB, odnosno razotkriva do sada strogo čuvane tajne tehnologije djelovanja komunističkih tajnih službi, neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Ovaj dokument baca i novo svjetlo na tranzicijske procese koji su se dogodili o odvijali od 1989. godine do danas, odnosno razotkriva presudan utjecaj tajne službe SDB na tranzicijske procese u zemlji. Slobodno se može reći da su najskrivenije tajne o načinu djelovanja SDB-a skrivene upravo u ovom dokumentu, te se njegovim objavljivanjem konačno stječe uvid u „tajne zanata“ jedne od najzloglasnijih tajnih služba istočne Europe, potkraj 1980.-ih godina. Bez uvida u detalje ovoga dokumenta nemoguće je razumjeti političko-društvene procese, koji su se dogodili u bivšoj SFRJ prije i tijekom njezina raspada. I još važnije, dokument nedvojbeno povezuje „zapovjednu“ odgovornost Saveza komunista Jugoslavije za djelovanje i rad, kao i metode rada bivše „Službe državne bezbednosti“.

Prvi dio strogo povjerljivog dokumenta „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“ možete pročitati ovdje.

Domagoj Margetić

Preuzeto sa:  http://www.necenzurirano.com

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

AID MINIRA MARKALE

Tomo Kovač, bivši ministar unutrašnjih poslova Republike Srpske je jedan od najvažnijih ljudi u srpskom establišmentu s one strane Drine. Završio je Višu školu unutrašnjih poslova u Zemunu i Fakultet bezbednosti u Skoplju. Diplomirao je na temi “Rad američkih obaveštajnih službi u Sarajevu za vreme Olimpijade”. Sa svega 23 godine postaje glavni inspektor Državne bezbednosti BiH. Iz DB-a prelazi u javnu bezbednost gde postaje komandir u sarajevskoj opštini Novi grad, najvećoj policijskoj stanici u bivšoj Jugoslaviji. Svojevremeno je general Petar Gračanin Kovačevu stanicu proglasio i najboljom u SFRJ. Tokom ovog rata Kovač je najpre bio načelnik stanice na Ilidži, potom pomoćnik ministra RS za policiju a sa te funkcije tokom celog rata bio je komandant milicije RS. Kraj rata je dočekao kao jedini general policije RS. Ujedno i najmladji general na svim srpskim zemljama i prvi nosilac ordena Nemanjica.

Tokom 1991. Tomo Kovač postaje komandant ilidžanske policijske stanice, gde mu je u “multietničkoj strukturi bosanskog MUP-a u jednom trenutku iz Srbije, a po sandžačkoj liniji Ejupa Ganića, za zamenika bio odredjen tek u Bosnu pristigli Naser Orić. On je nekada bio jedan od prvih ljudi u obezbedjenju predsednika Srbije Slobodana Miloševića, a za vreme rata komandant odbrane Srebrenice. Kada je Orić došao na Ilidžu da preuzme dužost, upavši bahato Kovač ga je bukvalno izbacio iz stanice. Tek posle toga Orić se više nikad nije pojavio na Ilidži. “Meni je bio poznat njegov kriminalni dosije koji ga je pratio iz Srbije i nisam želeo da takvog čoveka imam pod svojom komandom”, kaže Kovač.

Posle odlaska Miće Stanišića sa mesta ministra unutrašnjih poslova krajem 1992. Tomo Kovač je faktički preuzeo dužnost prvog policajca na Palama, i postaje ministar posle akcije “Septembar ’93″ u Banjaluci. U Ministarstvu je bio do sredine novembra 1995. godine, nekoliko dana pre potpisivanja bosanskog mira u Dejtonu. U ministarske zasluge mu se računaju osnivanje specijalne jedinice MUP-a RS i borba na svim ratištima u Bosni.

- Nije slučajno što je baš Sarajevo izabrano kao epicentar rata i mira na Balkanu. Zablude su priče o nekoj ‘sarajevskoj raji’, pa bratstvu-jedinstvu koje se pokazalo na ‘najbolji’ način u ovom ratu. Mogu o tome da govorim kao čovek koji je rodjen i odrastao u Sarajevu. Mogli smo samo da se trpimo i mazimo, ali onaj koga volimo je bio daleko. Za nas Srbe je to bio Beograd, za Hrvate Zagreb, za Muslimane neka arapska zemlja. Medjutim, dok god nisu bili priznati za naciju danas najveci muslimani su se izjašnjavali kao Srbi, pa čak i Alija. Sve dok Hamdija Pozderac i Tunjo Filipović nisu udarili temelje muslimanske nacije. U Bosni je zaista vodjen verski rat izmedju pravoslavlja, katolicanstva i islamista, s tim što je jedno vreme mogao da preraste u pravi ‘krstaški rat’ izmedju hrišćana i muslimana. Godine 1993. u srednjoj Bosni, na primer, došlo je do stapanja nekih srpskih i hrvatskih jedinica. Mi smo zajedno ušli u borbe protiv muslimana, sve dok iz Zagreba nije bilo naredjeno da se sa takvim aktivnostima prestane.

Toma Kovač, bivši ministar i general srpske policije o delovanju AID-a kaže :

- Sada je jasno da je slučaj Markale, i prvi, i drugi put, iscenirala muslimanska tajna služba. Onaj čovek bez ruke čiji se snimci nisu skidali sa CNN-a i SKDz-a je Jamaković šef KDZ- a za jednu sarajevsku opštinu. Mislim da je Markale I i Markale II najverovatnije izrežirao Bakir Alispahić, bivši načelnik Centra javne bezbednosti za Sarajevo koji je niz godina pre i za sve vreme rata bio u kontaktima sa najekstremnijim muslimanskim terorističkim organizacijama poput “Hamasa” i sličnih. Preko njega su u Sarajevo unoseni snajperi sa nitroglicerinom. Mi smo im ulovili jedan konvoj na prilazu Sarajevu gde su njegovim službenim vozilom kao načelnika sarajevskog CSB-a prebacivani ti snajperi u grad. Sa Srebrenkovićem, koji je došao iz Zagreba, a koji je sa Alijom Izetbegovićem pripadao “Muslimanskoj braći”, Alishapić je koordinirao sve terorističke akcije po Sarajevu. Pouzdano znam da u Sarajevu ima na hiljade dece koja se treniraju kao samoubice za džihad. Videli ste i one snimke igračaka napunjenih eksplozivom. Kome je taj eksploziv namenjen, srpskoj deci s desne ili leve strane Drine? Za Sarajevo su se tri i po godine vodile žestoke borbe. Mi smo držali u okruženju jedan muslimanski korpus u Sarajevu, a iza ledja još jedan prema Zenici i Bjelašnici. Znate, mi smo bili svesni da Sarajevo nikako ne smemo vojno izgubiti. Znali smo da bi vojni pad Sarajeva ujedno bio i pad Republike Srpske. Kada je na kraju potpisan Dejtonski sporazum i kada smo crno na belo dobili kakva je Bosna, zagovarao sam na sastancima sa čelnim ljudima iz RS da se narodu iz srpskih opština otvoreno saopšte činjenice, da bi se organizovalo njihovo povlačenje i kako ne bismo došli u ovu katastrofu koju ovih dana imamo prilike da vidimo. Otvoreno sam na Palama rekao da smo dobili šta smo dobili, ali da sada više nema uzmaka i da se sve ono što je predvidjeno Dejtonskim sporazumom mora ispostovati. Video sam veštu manipulaciju medjunarodnih medijatora koji su Srbima posle Dejtona davali lažnu nadu da će moći nešto sarajevskih teritorija da zadrže, svesno ih zavlačeći, kako bi dobili u vremenu da Srbi ne bi uradili sa zapadnim delovima Sarajeva isto što i Hrvati u Mrkonjić gradu i Šipovu – izneli sve proizvodne pogone, a ostalo spalili.

Sarajevo je devedesetih kažu zapadni diplomati i novinari bazen prepun krokodila, koji jedu sami sebe. Jedan od senzacionalnijih zločina u glavnom gradu Bosne bilo je ubistvo drugog čoveka bosanske obaveštajne službe Nedžada Ugljena, do kojeg je došlo u septembru 1996. On je pogodjen u ledja dok je izlazio iz svojih kola. Napadač ga je zatim dokrajčio pucavši mu u usta i nakon toga pobegao. Njegova smrt alarmirala je sve pripadnike zapadnih obaveštajnih službi koje imaju svoje ljude u Sarajevu. Ubistvo Ugljena je čak izazvalo i zabrinutost Medjunarodnog suda za ratne zločine u Hagu, s obzirom da je ovaj bosanski obaveštajac bio zvanični kontakt izmedju tribunala i bosanske vlade. On je bio odgovoran za zaštitu svedoka sa kojima bi istražioci haškog suda želeli da razgovaraju. Ugljen je, takodje, bio oficir za vezu bosanske obaveštajne službe u kontaktima sa ispostavom CIA u Sarajevu. Neki bosanski zvaničnici smatraju da se on suviše približio Amerikancima i da je izneo neke neprijatne tajne u vezi ratnih zločina, uključujući i plan za proizvodnju topovskih granata punjenih bojnim otrovima. Sa druge strane, Amerikanci su bili zabrinuti zbog kontakata koje je Ugljen imao sa Irancima, čiji sve veći uticaj u Bosni je anatema za Vašington. Oni misle da je Ugljen bio umešan u poslove oko centra za obuku terorista koji su Iranci vodili u Fojnici i u koji su u proleće ove godine upale NATO snage. One su uhapsile trojicu iranskih zvaničnika i zaplenile opremu za sklapanje bombi i kornete za sladoled napravljene od plastičnih eksploziva.

Ima i onih koji veruju da je za Ugljenovo ubistvo odgovorna bosanska vlada ili čak i Agencija za istraživanja i dokumentaciju, Ugljenova lična obaveštajna organizacija osnovana u januaru 1996. a po naredjenju bosanskog predsednika Alije Izetbegovića. Tu agenciju su, zapravo, formirali Amerikanci kako bi CIA preko nje mogla zvanično i legalno da deluje u Sarajevu, a i u čitavoj dejtonskoj Bosni. Nedžad Ugljen je bio ujedno i šef ispostave CIA u Bosni. Ali, kao čovek koji drži na vezi i Amerikance, i muslimane, i Irance, a neki kažu čak i oficire KOS-a JNA, Ugljen je bio svestan opasnosti za sopstveni život. U tom smislu je letos zatražio da bude evakuisan iz Sarajeva. Medjutim, predomislio se. Počeo je da nosi automatsku pušku tipa “Hekler i Koh” i obrijao brkove. To mu, medjutim, nije spasilo život. Nedžad Ugljen je ubijen 28. septembra 1996. godine u Sarajevu ali njegova smrt i dalje veoma interesovala obaveštajne službe iz svih delova sveta. Ne bez razloga, jer je Nedžad Ugljen zvanično bio zamenik Kemala Ademovića, šefa muslimanske tajne policije, a nezvanično prvi čovek AID-a. Ugljen je bio čovek za vezu političara i kriminalaca. On je i Stranku demokratske akcije, vladajuću muslimansku partiju koristio za krijumčarenje oružja, iznudjivanje i pranje novca. Neke evropske diplomate, misle da muslimanska Agencija za istraživanje i dokumentaciju stoji iza rasprostranjenih pokušaja zastrašivanja opozicionih političkih lidera. Ta agencija je, navodno, organizovala napad na bivšeg premijera Harisa Silajdžića, koji je povredjen u junu mesecu 1996. za vreme predsedničke predizborne kampanje. Nedžan Ugljen je uz to čovek koji je mnogo znao o muslimanskom podzemlju, posebno o ilegalnoj trgovini oružjem, drogom i srpskim zarobljenicima, ali i o političarima koji su sa njima poslovali.

I jedni i drugi, i političari i kriminalci imali su svoje razloge za smrt Nedžada Ugljena. Najači je bio taj što su posumnjali da Ugljen radi za Kontraobaveštajnu službu bivše jugoslovenske armije, jer je i sam nekada bio tajni policiajac SSUP-a SFRJ. Nedžad Ugljen je rodjen 1952. godine u Mostaru. Bio je oženjen, otac dvoje dece, u SFRJ radio je za SDB BiH kao načelnik tajne policije u Mostaru. Kada je 1991. godine došlo do nacionalnih deoba u Hercegovini, napustio je Mostar i prešao u Sarajevo, gde se zaposlio kao inspektor Specijalne policije novog MUP-a BiH. Tada je počeo da se bavi i privatnim biznisom, uvozio je i preprodavao cigarete, što mu je omogućilo da se brzo obogati, da otvori restoran, a to mu je otvorilo put ka policijskom, ali i političkom vrhu Bosne. Maja 1992. Nedžad Ugljen je prešao u Službu državne bezbednosti MUP-a BiH, koji je vodio Alija Delimustafić. Kao džoker Alije Izetbegovića vrlo brzo je postao podsekretar za privredni kriminal u tajnoj policiji BiH i direktno vodio akciju “Trebević” protiv svojih kolega koji su se bavili crnom berzom, mitom i korupcijom. Tako je Nedžad Ugljen uspeo iz MUP-a BiH da potisne i samog Aliju Delimustafića, Bakira Izetbegovića, Bakira Alispahića, Munira Alibabića i mnoge druge podsekretare. Kada je SDB MUP-a BiH početkom 1994. godine preimenovan u Agenciju za istraživanje i dokumentaciju, njen podsekretar Ugljen je unapredjen u zamenika načelnika AID-a i u vodju ekipe za lično obezbedjenje predsednika Alije Izetbegovića, koja je koristila tajno ime “Biser”. Za njega se smatralo da je bio prvi policajac Alije Izetbegovića. Tako jak čovek Nedžad Ugljen bio je opasan za svoju okolinu, koja je, izgleda našla razloge i načine da ga se zauvek oslobodi.

Kroz svaku od ovih, doduše, oprečnih teorija u vezi sa njegovom smrću provlači se i ideja da je Ugljen ubijen u sukobu u kome su Bosanci pioni u igri širih razmera. Po toj varijanti smrti zamenika načelnika Agencije za istraživanje i dokumentaciju tj. muslimanske tajne policije Amerikanci su ubili Ugljena kao znak odmazde zbog ubistva američkog agenta prošlog leta. Drugi razlog je, pričalo se po Sarajevu, činjenica da Vašington, a i Zagreb nisu odobravali rad tajne policije AID i samog Ugljena, jer su kontrolisali političke partnere u dejtonskoj Bosni i jačali vlast muslimanskih nacionalista okupljenih oko Alije Izetbegovića. Medjutim, usprkos i američkom pritisku na Izetbegovića i AID zbog njihove “iranske veze”, koji je imao za posledicu smenu načelnika tajne policije Bakira Alispahića i dovodjenjem na njegovo mesto Keme Ademovića, AID je opstajao kao “paralelna” i tajna policija SDA, što je suprotno Dajtonskom sporazumu. A Nedžad Ugljen je opstajao i kao prvi obaveštajac Bosne, i kao saradnik CIA, ali i iranske obaveštajne službe. I treći razlog, tačnije odgovor na pitanje zašto bi to Amerikanci, odnosno CIA uradili usred Sarajeva jeste navodno kidanje veze koje je muslimanska tajna policija AID preko Nedžada Ugljena imala sa iranskom tajnom službom.

Po najnovijoj verziji smrti Nedžada Ugljena i pretpostavlja se da ga je ubila baš ruka iranskog džihada. Zamenik šefa tajne policije Alije Izetbegovića, naime, imao je poslednjih meseci zadatak da skuplja dokaze za tribunal Ujedinjenih nacija za ratne zločine o islamskim fanaticima koji su ubijali Srbe i Hrvate po Bosni. Ugljen, zvanično drugi čovek muslimanske obaveštajne službe je zvanično bio i oficir za vezu izmedju tribunala UN i bosanske vlade. Iranska obaveštajna služba je Ugljena optuživala da je prošle godine Amerikancima otkrio njihov centar za obuku terorista u Fojnici. I da je odao skloništa i jatake nekolicine mudžehedina koji su se, posle zahteva SAD za proterivanje iz Bosne, skrivali u Sarajevu i Zenici. Smatrajuci ga svojim obaveštajcem koji je izdao islamski sveti rat zvanični Teheran je naredio likvidaciju Nedžada Ugljena. Zadatak je poveren, kako danas javljaju svetske agencije, Mohamedu Pur-Salehu, visokom oficiru iranske tajne službe, koji je 1996. nekoliko dana pre atentata na Ugljena vidjen u Sarajevu.

KRAJ

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

ZAGREB – CENTAR ISLAMSKE AGENTURE

Sve do izbijanja rata u SFRJ preko naše zemlje su vodili mnogi tajni kanali za prebacivanje arapskih eksteremista iz Azije u Evropu i natrag. Taj prljavi posao obavljao se uz saglasnost političkog vrha Jugoslavije i same Službe državne bezbednosti SSUP-a, koju je vodio Zdravko Mustač. Glavni centar za skrivanje ovih terorista bio je Zagreb, dok je Skoplje bilo sedište organizacije “Muslimanska braća”. Lider nesvrstanih, zemalja u razvoju i oslobodilačkih pokreta u svetu, bivša Jugoslavija je potajno podržavala ilegalnu antikolonističku i antiimperijalističku borbu trećeg sveta. Ovu političku odluku na vojnom i policijskom planu, sprovodili su u delo KOS JNA i SDB SSUP-a tako što su pomagali aktivnost ekstremista iz nesvrstanog sveta. Ta pomoć se ogledala u obuci, naoružavanju, finansiranju i političkom pokrovoteljstvu tih organizacija, pa čak i kada su neke od njih (“Crni septembar”, “Muslimanska braća” i “Nacionalna arapska omladina”) bile antikomunistički i antijugoslovenski orijentisane. Dobar deo tih organizacija i njihovih članova, danas, se bori na muslimanskoj i hrvatskoj strani protiv Srba u Bosni i Hrvatskoj, a ima indicija da podstiču i nemire u Sandžaku, na Kosmetu i Makedoniji.

Malo je poznato, na primer, da je pre masakra palestinskih komandosa nad izrealskim sportistima u minhenskom Olimpijskom selu 1972. godine, Abu Daub, vodja teroristicke grupe “Crni septembar” bač iz Jugoslavije krenuo na akciju u Nemačku. On je u SFRJ ušao sa sirijskim pasošem na ime Faruk Zainatdž. Stigao je iz Libana i sleteo na zagrebački aerodrom “Pleso”. U glavnom gradu Hrvatske Abu Daub je proveo dva dana, a u Ljubljani samo jednu noć. Odseo je u hotelu “Turist”, soba broj 117. Kada je grupa atentatora iz Minhena uhapšena, da bi ih izvukli iz zatvora Fadi El Katar i Omar Barki, članovi “Crnog septembra” su, posle otmice aviona na liniji Bejrut-Frankfurt zahtevali da se razmena putnika i terorista obavi baš u Zagrebu. Ovom akcijom rukovodio je Zlatko Uzelac, ministar hravatske policije sa generalom Djokom Jovanićem, komandantom V armijske oblasti.

Pet godina kasnije, Zduhar Jusuf Akhasne, poznatiji u političkom podzemlju Istoka kao “kapetan Mahmud”, uz saglasnost SDB SSUP-a sklonio se u Osijek, posle atentata na Sadia Bakha, bivšeg premijera Severnog Jemena. Ovaj član “Palestinske revolucionarne pravde” dobrih jedanaest dana proveo u zagrebačkom studentskom domu “Stjepan Radić”. Bio je pre toga u Ljubljani, ali se skrasio u Osijeku, gde se oženo sa Brankom Nalić. Iz Zagreba je “kapetan Mahmud”k sa Rizom Abasijem, Canazom Golamom i Sorajom Ansari 14. oktobra 1977. godine organizovao otmicu nemačkog aviona na liniji Palma De Majorka-Berlin, ne bi li iz zatvora izvukao svoju terorističku sabraću Andreasa Badera i Urlike Majnhof. Zbog kvara ovaj avion je, medjutim, umesto u Zagreb sleteo u Mogadiš, gde su nemački specijalisti likvidirali sve članove grupe “Palestinska revolucionarna pravda”.

U proleće 1982. godine posle serije atentata nad izraelskim predstavnicima u Kairu, lider tamošnje frakcije “Muslimanske braće”, Hasan Naser prebacio se ilegalno u Jugoslaviju. Tom prilikom sin bivšeg egipatskog predsednika Gamala Abdela Nasera je koristio jugoslovenski pasoš. Iz Kaira je odleteo direktno za Zagreb, odakle je prebačen i sakriven u Mošćevičku Dragu. Pune dve nedelje Hasan Naser je proveo u Zagrebu, da bi potom preko Dubrovnika i Rima, takodje, sa jugoslovenskim pasošem, odleteo za Damask. Izrael, Egipat i Interpol su zvanično od SSUP-a tražili izručenje ovog teroriste, ali je naše ministarstvo policije, takodje, zvanično odgovorili da Naserov sin nije u Jugoslaviji.

Na teritoriji bivše SFRJ 1990. godine bilo je oko 350 članova i simpatizera militarne tajne organizacije “Muslimanska braća”. Većina njih su zvanično bili registrovani kao studenti univerziteta u Zagrebu, Skoplju, Sarajevu, Ljubljani i Beogradu. Njihova špijunska i teroristička delatnost odvijala se u dva pravca: prema Siriji, Izraelu, ali i prema Jugoslaviji. Početkom osamdesetih “Muslimanska braća” su u više navrata pokušali atentat protiv Mahmuda Rifaia, sirijskog konzula i protiv Isama Davara, sirijskog obaveštajca u Beogradu. U kontraudaru, oktobra 1981. godine Sirijci su likvidirali u Beogradu, takodje, Mahmuda Njadeha, jednog od vodja ove organizacije u SFRJ.

Na antijugoslovenskom planu “Muslimanska braća” su aktivno saradjivala sa islmaskim fundamentalistima u Sarajevu, a posebno sa grupom Izetbegović, Prguda, Salihbergović i Djurdjević. Kontakte sa njima je održavao Duha Abdul Fata, koji je još 1980. godine Rešida Djurdjevića naoružao sa pištoljima i bombama. Vodje ove terorističke organizacije od 107 u BiH, tačnije 105 u Sarajevu i dva u Banja Luci su Sirijci: Vasim Ben Asam i Muhamed Bandaki. Vezu sa SDB SSUP, odnosno sa Upravom za specijalne akcije, održavao je Abdul Matri Sermini, koji je radio i za sirijsku tajnu policiju.

Posle akcije SDB SSUP-a “Trebević” 1983. godine, kada je ova grupa uhapšena i osudjena, a i posle akcije SDB RSUP BiH “Jahorina” 1984. kada su uhvaćeni Mohamed Hatunić i Malili Mehtić, dok je Halid Tulić pobegao u Jordan, sedište “Muslimanske braće” se iz Sarajeva preselilo u Zagreb, gde se nalazi i danas. Rukovodstvo “Muslimanske braće” u glavnom gradu Hrvatske 1991. godine činili su uglavnom Jordanci: Bilal Al Kasbi, Munir Gaoban, Adnan Sad Din, Abdul Azet i Hasan Hasejdi. Organizacija ima u samom Zagrebu 120, a u Osijeku još jedanaest članova i Varaždinu jednog, svrstanih u nekoliko frakcija. Od njih su najpoznatije “Salah Džedid”, “Front opozicije”, “Al Džrah” i “Naseristi”. Njihovi lideri su Muhamed Njadživa Ferhat, Mahmud Menla, Hasan Osman i Ferid Al Asgr.

Neki od njih su u Zagrebu dobili i domovnicu i posao, kao, na primer, očni lekar Kamal Bira Halil, pedijatar Hamdan Ben Mohamed i doktor Usama Abdu Muhamed, svi Palestinci. Većina njih se i dalje vode kao studenti i to najčešće medicine, kao što su Džafer Ahmed Ani, Njasim Usama Nadri i Ahmed Atar, takodje, Palestinci. Mada ih ima dosta i na studijama gradjevine i to iz Jordana: Adnan Uarar Hadra, Ahmad Mubarak i Amhed Munajša. Ova zagrebačka centrala “Muslimanske braće” uticala je direktno na formiranje ogranka u Ljubljani (lider Ahmed Al Kaid) i Prištini (vodja Ahmad Gasim). I pored brojnih poteškoća sa kojima se suočava kroz rad na praćenju, dokumentovanju i presecanju aktivnosti pripadnika “Muslimanske braće”, na našoj teritoriji, u proteklom periodu, kako je zapisano u jednom izveštaju SDB SSUP-a “Služba je uspela da otkrije znatan broj pripadnika ove organizacije i dokumentuje njihovu aktivnost i spregu sa strukturama unutrašnjeg neprijatelja koje deluju sa pozicija islamskog fundamentalizma i panislamizma. Na osnovu podataka i saznanja do kojih je Služba došla kroz rad na suprotstavljanju ovoj organizaciji, prema odredjenom broju lica preduzete su odgovarajuće zakonske mere. Samo u periodu od 1983. do 1989. godine otkazan je boravak u SFRJ više od 30 afro-azijskih državljana koji su delovali sa pozicija ove versko-terorističke organizacije.”

Kada su počeli prvi jugoslovenski nemiri devedesetih godina, dobar deo članova “Muslimanske braće” u SFRJ, napustio je Sarajevo, Ljubljanu, pa i Zagreb i preselio se u Skoplje, jer su dobili zadatak da u ovim sredinama pripremaju islamske fundamentaliste za propagandne i terorističke akcije. Šef ove organiacije ne samo za Jugoslaviju već i za čitavu Istočnu Evropu postao je 1991. godine Abu Enes, Palestinac, poreklom iz Jordana, student V godine Medicinskog fakulteta u Skoplju. U glavnom gradu Makedonije, pred njeno ocepljenje nalazilo se čak 150 članova ove tajne islmaske organiacije, uglavnom Jordanaca. Pored Abu Enesa u rukovodstvu su još i Jašin Musa Kuts, student gradjevine, Jakub Abdul Hamis, student medicine i Mensur Makdad, student tehnologije i ujedno i tajni agent jordanske službe. Njihov zadatak je da uključe muslimansko stanovništvo Makedonije, Kosova i Sandžaka u jugoslovenski gradjanski rat. Interesantno je da ni bivša SDB SSUP-a, a ni službe bezbednosti Hrvatske i Makedonije nisu nikada preduzimale oštrije mere protiv ovih medjunarodnih islmaskih ekstremista, jer su očigledno iskorišćeni za razbijanje SFRJ i produbljivanje krize u SRJ.

Prijem u organizaciju se nikada ne obavlja bez prethodne konsultacije sa ogrankom “Muslimanske braće” u zemlji iz koje potiče kandidat. Procedura prijema je vrlo jednostavna. Da bi neko bio primljen u organizaciju treba pre svega da ispunjava sledeće uslove: da je musliman – sunit; da se ponaša u skladu sa islamskim propisima; da se afirmiše kao dobar poznavalac Islama, Kurana i Hadisa, da redovno odlazi u džamiju i obavlja sve verske obrede; da je u sredini u kojoj živi poznat kao dobar vernik musliman i dr. Kandidatu se saopšti da treba da ode u neki veći univerzitetski centar (Sarajevo, Beograd, Skoplje, Priština), gde ga prima rukovodilac grupe i saopštava mu da je postao član organizacije. O samom činu prijema u organizaciju ne ostavlja se nikakav pisani trag. Novoprimljeni članovi se prvom prilikom upućuju u Jordan, Saudijsku Arabiju ili Irak na vojnu obuku. Otuda su se vraćali i posle pet-šest godina.

Obuka za obaveštajce, izvidjače i diverzante 1993. godine, medjutim, vršena je u Iranu i Turskoj, u logorima Ali Abad, Bande Amir i Urla. Prema tvrdenju CIA, tokom 1996. se u jedanest iranskih “terorističkih logora” obučavalo oko 5.000 stranih terorista. Prema ovim podacima pretpostavljalo se da su organizatori bombaškog napada na Amerikance i vojnu bazu u Daranu – saudijske opozicione grupacije “Organizacija za islamsku revoluciju” i “Hizbulah hedžada” – obučeni u “Logoru Imam Ali”, u blizini Teherana. Rad ovih centara nalazio se pod direktnom kontrolom iranske tajne službe VEBAK, dok je glavni kordinator posla bio Ali Reza Bajata, specijalista za Balkan, a kasnije i načelnik iranske vojne obaveštajne službe MOIS. On je bio i tvorac centra za obuku mudžahedina i bosanskih terorista u Fojnici. Uživao je veliko poverenje muslimanske vlade u Sarajevu, čiji su pojedini članovi bili njegovi saradnici. Prvu diverziju Bajatovi specijalci izvršili su 1992. godine napadom na kasarnu JNA u Mostaru. A jednu od poslednjih i to neuspelu, počinili su u Rijeci, kada je izvršen prepad na Fikreta Abdića. Drugi strani instruktor bio je Amer Katebat al Mudžahedin Abu Mali iz Egipta, koji je predvodio odred alahovih ratnika, brigadu “Amer” u sastavu Armije Republike BiH, kako se muslimanska vojska zvanično nazivala. Njegov štab je, posle dolaska iz Egipta bio, prvo u Travniku, a potom u Zenici. Kako tvrdi Jozef Bodanski, sve su to bili ljudi koji su se nalazili na medjunarodnim potrenicama kao špijuni i teroristi. Jedan od njih je, po nalogu CIA, proteran sa teritorije Hrvatske, pre nego što se dokopao Bosne.

Naime, letom hrvatske vazduhoplovne kompanije iz Amsterdama je 14. septembra 1996. u Zagreb stigao, robusni muškarac okruglog lica i guste brade. Bio je to Talat Fuad Kasem, 39- godišnji borac protiv komunizma u Avganistanu, a zatim u Evropu, kako je voleo sebe da predstavlja. Kasem koji je jedan od četvorice najtraženijih ljudi u svetu, jeste ili je bio vodeći pobornik islama i muslimanski revolucionar. On je propovedao nasilno obaranje vlade egipatskog predsednika Hosnija Mubaraka, opisujući je kao neokolonijalističku ispostavu Sjedinjenih Država. Kasem je posle dolaska u Zagreb nestao. Amerikanci su potvrdili da je na tajanstven način vraćen u Egipat, gde je kao osnivač radikalne “Islamske grupe” osudjen 1992. godine na smrt vešanjem zbog pokušaja obaranja režima i uspostavljanja islamske države. Na muslimanske teroriste i stručnjake za specijalna dejstva se i sumnja, kako to tvrde pojedini ruski i neki američki oficiri, da su isplanirali i izveli masakre u redu za hleb, na pijaci Markale, na muslimanskom groblju u Sarajevu, zbog kojih su potom okrivljeni Srbi, što je bio alibi NATO da bombarduje teritoriju Republike Srpske.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

SVI NAŠI ŠPIJUNI

Stvaranjem novih službi tajne policije na srpskim prostorima štićeni su poredak, bezbednost, državne i vojne tajne SRJ, a i Republike Srpske. Ko je devedesetih godina bio u mogućnosti, medjutim, da kupuje jugoslovensku, hrvatsku i bosansku štampu, i dnevnu i periodičnu, a posebno vojnu, mogao je u njoj da nadje dosta iscrpne podatke o političkim prilikama u Srbiji, o stanju u Vojsci Jugoslavije, njenom sastavu i naoružanju, a naročito i o odnosu vlasti i armije. Afere Panić i Panić, slučaj generala Stefanovića i Trifunovića, skandal Opera, dosije Šljivavčannin i mnogi drugi ekscesi koji su poslednjih godina potresali Vojsku Jugoslavije, pružile su priliku domaćoj, ali i stranoj javnosti da se i detaljno upoznaju sa unutrašnjim problemima naše armije, koji su tako preko medija postajali javna tajna. Po mišljenju, sudija Vojnog suda u Beogradu, medjutim, svi ti podaci i činjenice su i dalje bili vojna tajna, a njihovo saopštavanje strancima i krivično delo izdavanja armije, naroda i države. Tokom 1995. KOS Vojske Jugoslavije otkrio je i pred vojne sudove izveo tridesetak špijuna stranih armija, koji su cinkarili SRJ.

Tako se, barem, moglo zaključiti po odluci Vojnog suda iz Beograda da 1995. potpukovnika Lazara Dražića, bivšeg komandanta V.P. 3719 iz Užica osudi na dve godine zatvora, jer je pojedinim slovenačkim policajcima dostavljao poverljive popdatke vojne prirode. Sudija major Rajko Jelušić je, naime, utvrdio da je potpukovnik Lazar Dražić na klasičan način zavrbovan da radi za slovenačku obaveštajnu službu. Da bi obaveštajcima Matijažu Miklavzu, Miranu Barbariću i Branu Prazniku dostavio te vojne podatke potpukovnik Dražić je dva puta odlazio direktno njima na noge u Sloveniju. Pored pomenutih podataka Dražić je slovenačkim agentima dao i broj starešina i vojnika u VJ, broj armijskih oblasti, sastav RV i PVO, informacije o rasporedu Užičkog korpusa i brigadama u Raški i Požegi. Tajni dogovor o saradnji sa slovenačkom službom potpukovnik Lazar Dražić je, kako je utvrdio Vojni sud, postigao krajem oktobra 1991. godine, prilikom povlačenja jedinica JNA iz Slovenije. Prvi sastanak sa agentima Miklavzom i Barbarićem održan je u jednoj kafani na ljubljanskoj pijaci. Tada je Dražić dao samo obećanje da će saradjivati, a tokom naredne 1992. godine je to potvrdio novoj slovenačkoj vezi, agentu Prazniku. Dva meseca kasnije potpukovnik Vojske Jugoslavije počeo je Slovencima da otkriva vojne tajne. Zbog toga je čak dva puta i išao u Ljubljanu. General Dragoljub Ojdanic, komandant Užičkog korpusa i Milomir Jovanović, načelnik KOS-a u Užicu o svemu tome, kako izjaviše kao svedoci na sudu, nisu bili obavešteni, jer je potpukovnik Lazar Dražić tajio svoje kontakte sa agentima iz Ljubljane.

Na Kosovu vojni kontraobaveštajci otkrili su poručnika Eljhama Lugicia i kapetana Azema Muljaja, koji su radili za nepostojeću “Republiku Kosovo”, odnosno za albansku tajnu službu. Oni su odavali tajne podatke o teritorijalnoj odbrani na Kosovu i Metohiji i o jedinicama u kojima su radili.

Da bi uspostavio direktnu vezu sa obavestajcima Hrvatske i vodnik Bela Nadj putovao je iz Meljina, preko Madjarske čak u Split. Njega je na vezi dršao Ivica Budić, inspektor Centra službe za zaštitu ustavnog poretka Hrvatske u Dalmaciji. Obojica su se radi kamuflaže koristili i tajnim imenima. Nadj je bio Beli i Svetozar Stevanović, a Budić se predstavljao kao Krle Krstić. Za razliku od potpukovnika Lazara Dražića koji je odbio da potpiše dogovor o saradnji sa slovenačkom obaveštajnom službom i koji je odbio i ponudu da iz JNA predje u TO Slovenije, vodnik Bela Nadj, rodjen u Vrbasu, je potpisao pristupnicu hrvatskoj tajnoj policiji. Time je pokazao svoju lojalnost Republici Hrvatskoj. Kada se iz Splita vratio u Meljine i Igalo, vodnik Bela Nadj je, kako je utvrdio sudija major Zdravko Petrović iz Vojnog suda u Beogradu, sa svojim, navodnim, drugom Krletom održavao vezu telefonom. Razgovori su vodjeni u stanu Vesne Vukasović ili u pošti Igalo. Tom prilikom je tajni agent Beli svom naredbodavcu Ivici Budiću referisao o statusu Hrvata i Muslimana u VJ, i posebno u RM, o brodovima u lukama Boke Kotorske, naoružanju na njima, starešinama i posebno oficirima bezbednosti. Beli je telefonom ocinkario da Hrvat, potpukovnik Tonči Frlan vodi diverzantsku jedinicu u Boki, da je stariji vodnik Ljubisa Stanković oficir bezbednosti u toj brigadi, a da je potpukovnik Mišo Kovačević odgovoran za vojnu bezbednost u Meljinama. Obavestio je hrvatskog agenta Krleta da Ratna mornarica svake noći isplovljava ka pučini i vrši borbena dejstva. Da se u luci nalaze i grčki brodovi, koji su, takodje, u pripravnosti za pokret. Na posebno postavljeno pitanje o tome ko od starešina ima porodicu još u Hrvatskoj tajni agent Beli je Splitu dostavio imena oficira Djordjevića, Beare, Martinovića, Govedarice, Topića i Perovića.

Veliko interesovanje splitska tajna služba je preko Burića kod Nadja pokazala i za Petra Bilafera, oficira bezbednosti iz Tivta koji je kao potpukovnik ražalovan i izbačen iz KOS-a. A kada je tokom 1993. godine tajni agent Beli dobio zadatak da “snimi” stanje u Kninu, posebno u Nastavnom centru “Alfa”, koji vodi Kapetan Dragan, on se lično uputio u Republiku Srpsku Krajinu. Uzeo je slobodne dane i pod izgovorom da želi da kao dobrovoljac pristupi Vojsci RSK, vodnik Bela Nadj je u pozajmljenoj uniformi svog kuma iz Novog Sada, obišao Knin i Benkovac. Prikupio je podatke o vojnoj snazi i rasporedu Vojske RSK, kao i o kampu Kapetana Dragana, sa kojim se lično i fotografisao za uspomenu. Tom prilikom je načinio i snimke svih vojnih objekata u Kninu i Benkovcu i poslao ih u Split. Vojni sud u Beogradu sudio je vodniku Nadju za odavanje tajni Vojske Jugoslavije i osudio ga na pet godina robije, dok za špijuniranje Vojske RSK treba da mu sudi Knin, ako bude hteo. I tajni agent Bela je dva puta, poput potpukovnika Dražića, ilegalno putovao u “bratsko inostranstvo”. Prilikom povratka iz Hrvatske njegov pasoš je poništen, pa je vodnik Nadj u Budimpešti, kod našeg generalnog konzula morao da traži privremenu putnu ispravu. Pored činjenice da su obojica kao starešine JNA službovali van Srbije, potpukovnik Lazar Dražić i vodnik Bela Nadj imali su još jednu zajedničku karakteristiku. Obojici su supruge i deca ostali u novom inostranstvu, Sloveniji, odnosno Hrvatskoj. Svesni činjenice da su baš zbog nezbrinute porodice podložni i ucenama, obojica su poklekli pritiscima obaveštajaca iz Ljubljane i Splita. Potpukovnik Dražić je to učinio odmah pri napuštanju Slovenije 1991. godine, a Bela Nadj je to učinio godinu dana kasnije. Ali je odavanjem imena oficira Vojske Jugoslavije, koji imaju još članova porodice ili rodjaka u Hrvatskoj, i njih izložio riziku da budu ucenjivani. Pritisci kojima su bili izloženi, medjutim, ih ne opravdavaju, jer oficiri i vojnici na takve neprijatnosti moraju da računaju. Špijuni Lazar Dražić i Bela Nadj, ipak, ispali su naivčine, jer svoje tajne odlaske u Ljubljanu i Split, odnosno veze sa agentima iz Slovenije i Hrvatske nisu uspeli da sakriju. Radili su isuviše otvoreno i direktno da bi mogli dugoročnije da cinkare Vojsku Jugoslavije.

Sva sudjenja špijunima novonastalnih balkanskih država bila su tajna, pa tako nema puno podataka ni o agentima “iz komšiluka”, a ni o njihovim agenturnim podvizima. Vojska Jugoslavije je šturim saopštenjima obavestila, na primer, javnost da su tokom 1995. godine uhapšena trojica oficira iz garnizona u Subotici, Podgorici i Bačkoj Topoli koji su radili za hrvatsku tajnu sluzbu. Zbog krivičnog dela špijunaže iz člana 128 ZKP SRJ, u korist države Hrvatske pred vojne sudije izvodjeni su poručnici Benjamin Zuban i Zoltan Kovač, a potom i kapetan Enver Čavkušić. Početkom 1996. na optuženičkoj klupi Vojnog suda u Beogradu našao se i major Marin Marić, koji je za cinkarenje SRJ i VJ državi Hrvatskoj dobio petnaest godina robije. Ovako visoka kazna zatvora izrečena mu je jer je major Marić uspeo da formira špijunsku mrežu na tlu SRJ, u kojoj su se nalazili, kako je istraga pokazala, i njegova supruga Ljubica Marić, zatim potpukovnik Marijan Spernjak, major Djuro Haraček i izvesni Željko Radanović.

U Nišu je Vojni sud na ukupno deset godina robije osudio pak, drugu grupu hrvatskih špijuna, u kojoj su bili Ankica Brčković, stara 21 godinu, civil na službi u Niškom korpusu, Marijana Copa, penzionisanog kapetana, Željka Medića, autoprevoznika iz Beograda i Josipa Barića, majora iz Niša. Pokazalo se u istrazi da je vodja grupe Ankica Brčković, prikupljala od 1993. do 1995. tajne podatke o niškom vojnom aerodromu i Niškom korpusu specijalnih snaga i slala ih u Nemačku svom ujaku Antonu Pavletiću, obaveštajcu hrvatske tajne službe. Njeni kuriri su bili Željko Medić i Zvonko Blaško, župnik iz Niša.

Najveći uspeh KOS VJ zabeležio je otkrićem tzv. madjarske grupe koja je, takodje, bila formirana radi odavanja vojnih i državnih tajni hrvatskoj vojnoj obaveštajnoj službi i nemačkom BND-u. Špijunsku družinu sačinjavala su petorica oficira Ratnog vazduhoplovstva i protivvazdušne odbrane iz Železnika, Batajnice i Podgorice, njihove supruge kao kuriri, i žena jednog beogradskog advokata, koja je bila centar za sakupljanje i odašiljanje informacija preko Madjarske u Hrvatsku. Operacija hvatanja madjarske grupe izvedena je krajam 1995. godine i to posle dobijenih podataka iz samog Zagreba, da jedna Beogradjanka svakog meseca dolazi kod generala Davora Domazeta, načelika vojne tajne službe. Identifikacijom ovog špijunskog kurira i njegove marsrute, izvršeno je i tajno snimanje svih njenih veza i kontakata u samom Beogradu. Oficirima KOS-a bilo je sumnjivo zašto se ova žena kurir, za koju se pokazalo da je supruga oficira VJ, svake nedelje sastaje sa drugim zenama, takodje, suprugama oficira VJ, kod jednog advokata u ulici Narodnog fronta. I zažto svakog meseca njih petoro putuju za Segedin, odakle jedna ilegalno ulazi u Hrvatsku i Zagreb. Istraka je otkrila da su sve žene oficira VJ bile Hrvatice i da su u toj advokatskoj kancelariji pokušavale da srede papire oko povraćaja svoje imovine u Zagrebu. I da su zbog toga putovale u Hrvatsku, gde su zavrbovane da rade za obaveštajnu službu, uz pristanak svojih muževa Srba i hrvatskih zetova. Po nalozima generala Davora Domazeta petorica oficira Vojske Jugoslavije sakupljali su poverljive podatke o tome da li je SRJ kupila nuklearno oružje od Rusije, kakvi su avioni nabavljeni u Moskvi, da li će VJ odgovoriti na bombardovanje Republike Srpske i pograničnih zona oko Jugoslavije, kakva se instraživanja i koja vrsta proizvodnje obavljaju u vojnim preduzećima i institutima ? Na sva ta pitanja madjarska grupa je ponudila svoje odgovore, ali je Zagreb bio najzadovoljniji kada je dobio frekvencije radio veza Prve armije VJ, koja je prisluškivana preko radara u Madjarskoj.

Madjarska je bila prostor sa koga su u Jugoslaviju, a potom u Republiku Srpsku ušli iz Poljske agenti Vatikana. To se dogodilo februara 1993. godine, kada su na putu za Bosanski Šamac uhapšeni Alina Kamijenskic, Bijata Gracin i Zanijat Darijus, ekonomista, radnice i zidar. Vodja špijunske grupe bila je četrdesetogodišnja Alina Kamijenskic, ćerka poljskog pukovnika, sestra varšavske inspektorke policije, Moskovljanka po udaji, diplomirani ekonomista bez posla. Sa sobom je povela dva švercera, koji su joj bili vodiči po Bosni, gde je Alina sakupljala poverljive podatke o rasporedu i snazi srpske armije na južnim delovima Save prema Hrvatskoj. Prilikom hapšenja kod ovih Poljaka su pronadjeni papiri sa vojnim podacima, a i sami su u istrazi priznali da su u SRJ i Bosnu upućeni po nalogu poglavara Katoličke crkve u Varšavi.

Za razliku od njih kapetan Rizvan Halilović, oficir JNA na službi u Kumanovu, delovao je kao profesionalac. Ovaj oficir rodom iz Bijelog Polja aktivno je radio kao obaveštajac muslimanske vojske, ali i kao tajni agent Pakistana. Halilović je otkriven i uhapšen u Makedoniji, ali mu je sudjeno na Vojnom sudu u Nišu. Sudija potpukovnik Radenko Miladinović za špijuniranje Vojske Jugoslavije izrekao mu je kaznu zatvora od tri godine. Kapetan Rizvan Halilović je službovao u JNA petnaestak godina. Radio je u Kumanovu, zvanično do maja 1992. gdine, a potom se demobilisao. Veran islamskom nacionalizmu učlanio se u SDA i vrlo brzo postao i čelnik ove stranke u Makedoniji. Sa te pozicije bio je u mogućnosti da održava kontakte direktno sa Alijom Izetbegovićem i Harisom Silajdžićem, kao i njegovim bratom Husrefom i sestrom Sadžidom Silajdžić u Istambulu. Tu na Bosforu, kapetan Rizvan Halilović je potpisao pristupnicu Alijinoj vojsci i dobio bosanski pasoš sa ljiljanima, ali i sklopio dogovor sa Husrefom Silajdžićem, agentom pakistanske obaveštajne službe o saradnji. Boravak u Istambulu podrazumevao je i bliske susrete sa turskom tajnom policijom. A i sa Mustafom Bej Karfanjulom, specijalnim savetnikom turskog predsednika za Balkan, koji je, inače, poreklom iz Sjenice. Ovaj Sandžaklija je, ujedno i vlasnik agencije “Sandžak vilajet”. Kao čovek koji vodi SDA u Makedoniji i pokriva muslimanski teren u Sandžaku, na Kosmetu i Srbiji i kao doskorašnji oficir Rizvan Halilović je bio dobro obavešten o političkoj, ali i vojnoj situaciji na ovoj našoj strani Balkana. O tome je iscrpno u Istambulu referisao Sadžidi Silajdžić i Samiru Kazaliću, a potom u Islamabadu pakistanskim obaveštajcima pukovniku Varisu, majoru Selimu, generalu u penziji Ahmetu i “Profesoru”, agentu COS-a u civilu.

Centralna obaveštajna sluzba (COS) Pakistana je samo jedna od četiri službe bezbednosti u ovoj islamskoj državi. Za razliku od Vojne obaveštajne službe koja odgovara za spoljnu bezbednost Pakistana, Federalne istražne agencije koja brine o sigurnosti unutar ove zemlje kao klasična politička policija, COS je služba koja po uzoru i uz pomoc CIA, deluje i van teritorije Pakistana. Kapetan Rizvan Halilović je krajem novembra 1992. godine u Islamabadu baš sa agentima ove službe pravio planove o naoružavanju vojske Alije Izetbegovića u Bosni. Naime, kako je priznao na Vojnom sudu u Nišu, dvostruki agent Halilović je u Pakistanu saznao da jedan bogati Arapin iz Saudijske Arabije želi da za 40 miliona dolara nabavi oružje i opremu bosanskim Muslimanima. Halilović je pakistanskim agentima dao spisak potrebnog naoružanja i municije za 40.000 vojnika Alije Izetbegovića u Bosni. I predložio da se oružje dopremi brodovima preko luka u Rijeci i Pločama. Rok za isporuku je bio mart 1993. godine. Pakistanci su, medjutim, predložili da se oružje transportuje avionima preko Splita, pod znakom Unprofora kao humanitarna pomoć. Ova akcija nazvana je u COS-u “Operacija Kilimandžaro”.

Avgusta 1993. godine dvostruki špijun Rizvan Halilović je u svojstvu lidera SDA za Makedoniju opet otišao u Istambul. Mustafa Bejga je angažovao da učestvuje na savetovanju “Vojna i politčka situacija na Balkanu i u Evropi”, koje je održano u turskom Domu armije. Na ovom skupu, medjutim, opet je uglavnom bilo reči o tajnom naoružavanju Muslimana u Bosni, preko Hrvatske, Madjarske i Slovenije. Dosta vremena je posvećeno iznalaženju mogućnosti da se SRJ uvuče u rat, pa makar i direktnom intervencijom NATO i same Turske. Kao pravci napada pominjani su prostori iz Hrvatske, Madjarske, Albanije, pa čak i Rumunije, Grčke i Bugarske. Kapetan Halilović se tom prilikom opet sreo sa pakistanskim generalom Ahmedom, ali i sa turskim oficirom Mustafom i agentima Nedinom i Mirsadom. Halilović im je tada predao vojne i topografske karte Jugoslavije, posebno Srbije i Sandzaka, koje je nabavio još dok je bio aktivni oficir JNA. Karte su bile namenjene za pravljenje planova za napad. Tome je prisustvovao i Džemo Kolašinac, bivši oficir JNA, takodje, prebeglica i novi muslimanski ataše u Beču. Na Bosforu se Halilović sreo i sa Sulejmanom Ugljaninom, koji mu je naložio da kasnije poseti sedišta SDA u Zagrebu i Beču. Po dogovoru sa Ugljaninom kapetan Rizvan Halilović je u više navrata prevodio muslimanske izbeglice iz Bosne i Jugoslavije u Makedoniju, a potom u Tursku. Radnici SDB su ga, medjutim, otkrili kao špijuna i priveli Vojnom sudu u Nišu. Interesantno je da je Halilović uhapšen na auto-putu kod Kumanova, oko šest sati popodne, dok se vraćao iz Skoplja. Zaustavila ga je saobraćajna milicija zbog navodne kontrole vozila, a onda su se pojavila dva policajca u civilu. Bili su to pripadnici SDB Makedonije. Prebačen je u druga kola, stavljene su mu lisice na ruke i crni povez na oči. Vraćen je natrag u Skoplje gde je saslušavan trideset sati, da bi potom tajno bio predat Resoru drzavne bezbednosti Srbije, odelenje u Vranju.

Svoje prisutvo na bosanskom tlu arapske obaveštajne službe prikrivale su na dva načina – kroz direktan oblik političke i vojne saradnje i kroz organizovanje humanitarne pomoći. Čitav svet je znao da su Iran i Turska finansijski i oružjem pomagali Aliju Izetbegovića i njegovu armiju, a da je arapski svet sakupljao dobrovoljce, mudzahedine, koji su se borili za Alaha na srpskoj zemlji. Prema podacima zapadnih obaveštajnih službi, to se i moglo ocekivati s obzirom da je Alija Izetbegović bio štićenik Irana i član fundamentalističke organizacije “Fida ijan islam”, koja je BiH, još u Titovo vreme smatrala islamskom državom. Prvi i svakako, najopasniji i najteži posao islamskih tajnih službi, a pre svega iranskog VEBAK-a, u Bosni bilo je samo formiranje muslimanske armije pod vidom partijske paramilicije SDA. Taj posao otpočeo je u proleće 1991. godine kada su muslimani u okvirima JNA i TO BiH, odnosno devet vojnih okruga SDA osnovala Glavni štab i regionalne štabove “Patriotske lige naroda”, kako je ta vojska nazvana. Izvan BiH ova paravojska imala je svoje centre u Srbiji – Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prjepolje, Nova Varoš, Priboj i u Crnoj Gori – Bijelo Polje, Pljevlja. U ovim poslovima učestvovala je i nekolicina oficira JNA, prebeglica i špijuna SDA. Neke, poput Farida Mujkanovića i Vahida Karavelića, načelnike centara u Tuzli i Brčkom, kontraobaveštajci Vojske Jugoslavije su otkrili i uhapsili. Karavalić je priznao da je u svojoj agenturnoj mreži imao još nekolicinu bivših oficira JNA. Hamiz Sadić je bio potpukovnik i postao je komandant muslimanskog korpusa u Tuzli, dok je potpukovnik Bajram Sapi nastavio u Alijinoj armiji da se bavi organizacijom vojne obaveštajne službe. Raif Miftari je bio kapetan, a Sead Delić, major, kasnije tajni komandant Opštinskog štaba TO Tuzla. Na listi prebega su i Sefer Halilović, Jovan Divjak, Vehbija Karić. Svi oni dezertirali su iz JNA 1992. godine i sa sobom odneli mnoge vojne tajne. Uhapšeni Mujkanović i Karavalić su svojim dojučerašnjim kolegama iz KOS-a VJ otkrili sve planove i akcije naoružavanja “Patriotske lige naroda”, koji su i sprovodjeni u Tuzli, Brčkom i Sarajevu po nalozima iz Teherana, Istambula i Kaira. Glavni organizator ovog islamskog kanala u Tuzli bio je, kako rekoše, Armin Pohara, zastupnik prvo SDA, pa HDZ-a koji se nakon završenog posla vratio u Zagreb. Tamo je svojevremeno i dao jedan intervju u kome je potvrdio da je još 1992. u Bosnu doveo 180 mudžahedina i tridesetak iranskih instruktora za obaveštajno-izvidjački i diverzantski rad. Bilo je to neposredno posle zvanične posete ajatolaha Ahmeda Janatija Sarajevu i Aliji Izetbegoviću.

Jedna od maski za obaveštajnu pomoć muslimanima bila je, na primer, Agencija za pomoć trećem svetu – TNjRA, kojom je rukovodio sudanski diplomata i lekar dr Elfatah Hasanein. I član “Nacionalnog islamskog fronta” zadužen za kontakte sa muslimanima na Balkanu. Cilj ove humanitarne organizacije bio je da tajnim kanalima u vreme embarga na isporuku oružja snabdeva vojsku SDA puškama, automatima, topovima, minama i municijom. Organizator ovog ilegalnog posla Hasamein je, takodje, bio jugoslovenski djak, jer je studije medicine završio svojevremeno u Beogradu. Govorio je odlično srpski i poznavao je Bosnu, Hrvatsku i Jugoslaviju kao svoj džep. To mu je pomoglo da u Novom Pazaru i Bijelom Polju formira prve svoje agenturne centre u SFRJ. Još sedamdesetih godina Elfatah Hasanein je u Sarajevu upoznao Aliju Izetbegovića, a potom u Prištini i Harisa Silajdžića, sa kojima je početkom devedesetih dogovarao poslove oko pripreme obaveštajaca, oko špijuniranja Srba i naoružavanja muslimanske armije. Drugi punkt preko kog je teklo naoružavanje muslimana bio je Islamski centar “Merhamet” u Zagrebu, koji je pre nekoliko godina bio utočište, tada naših nesvrstanih prijatelja iz organizacije “Muslimanska braća”.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

SMENA NAČELNIKA MUNJE

U medjuvremenu, u Sarajevu je na gnusan način ubijen jedan bivši komandant bataljona Armije RBiH. Posebno se istekao u prvim danima odbrane grada. Borio se i protiv kriminala. Na vrijeme se distancirao od KOS-a i SDB SSUP-a i Arkana. KOS je zbog toga bio ljut na njega, stršno. Neki momenti oko njegovog ubistva su zaista indikativni. Da li je KOS-ova “ruka iz groba” izašla i izvršila osvetu? Pitanje je koja ga je “krtica” uhotila. Pitanje bez odgovora, za sada, nadajmo se – kaže Munir Alibabić i dodaje.

- Imajući u vidu sve izraženiju stramputicu i privatizaciju Službe od strane nekolicine KOS-ovaca dugo sam tih dana razmišljao tome kako se oduprijeti ovoj hidri, da bi se zaštitile vitalne institucije Republike od predsjednika pa nadalje, kako održati njihovo bosansko biće, bosansku orijentaciju, a u skladu sa našom Platformom borbe za jedinstvenu multietničku Bosnu. Ovim što se zbivalo poslije 26. 10. 1993. bilo je nagoviješteno da je prvi čovjek na udaru jednog prevratnčkog staljinističkog tima osrednjih činovnika kojima je ratni haos i čvrst pogled na Beograd i Zagreb omogućio da igraju ulogu lažnih heroja rata i mira. Zaključio sam da su to vrlo teški dani za bosansko vođstvo, a da je sam predsjednik izložen drugom udaru – nasilju staljinista, koji u krajnjem slučaju može imati iste posljedice kao i onaj koji je spriječen 3. 5. 1992. god. kada se preko KOS-ove grupe planiralo njegovo fizičko uklanjanje. Sada su ciljevi bili opkoliti politički, obračunati se sa njegovim najbližim saradnicima, eliminisati ih da bi Prvi čovjek ostao sam sa svojim “vjernim” ljudima iz bezbjednosti, od kojih su se neki možda pridružili odbrani Republike sa ciljem da uglavnom ometu organiziranje otpora fašizmu, kako bi se Bosna pokorila, a pošto to nije bila baš jednostavna stvar, ciljevi KOS-a su promijenjeni, trebalo je ići na njenu podjelu i pripajanje srpskog dijela Srbiji. A za to trebaju i tako opredijeljene rukovodne ekipe i institucije. KOS je rezonovao da treba udariti prvo prema vrhu, oslabiti ga i onda ga usmjeriti u tom pravcu, a poslije će ići lakše. U ovom kontekstu čine se realnim informacije po kojima je Muslimović držao na vezi i usmjeravao, direktno ili posredno sasvim je svjedno grupice ekstremista, stranog porijekla, koje su na volšeban način, u periodu totalne blokade srednjobosanskih gradova, ubačeni preko KOS-ovih i SIS-ovih punktova. Inače, neki od ovih su i bili stari KOS-ovi znanci, sa studija iz Beograda, Zagreba i Rijeke. Prilikom pokušaja hapšenja jedne ovakve trojke, oni su se pozivali na Muslimovića, govoreći da im je on šef. Dakle, naši vidjeniji KOS-ovi su, pored sudjelovanja u produkciji vlastitog ekstremizma, štitili i pothranjivali i onaj sa stranom etiketom. Sigurno je samo jedno, da je sadejstvo KOS-a sa ovim stranim ekstremistima bilo na štetu borbe za Bosnu. To su upavo Grude i Pale, odnosno Zagreb i Beograd rabili i služilo im je kao argumenat da se kod nas stvara islamska, fundamentalistička država. Dakle, KOS je i tu bio u funkciji podjele Bosne.

Službe – Sektor SDB Sarajevo je pretvorena u KOS-ovizirani dio SDB-a, koji je pod političkim patronatom uže stranačke grupe frakcije, koja je generator podjele RbiH i pripreme ostalih organa za tu situaciju. U tom cilju simptomatična je uloga Mujezinovića, koji se sa položaja načelnika SDB-a bavi provjerom podobnosti i smjenama komandanata brigada i za taj posao koristi ključne pozicije KOS-a, angažovane još iz perioda Vasiljevića koje nikom nije prijavio, a ugradjene su čak i u komandu brigade. Dalje je preko svojih pozicija nametnuo rješenje tužioca Vojnog suda, od kojih je jedan radio u predratnom Vojnom sudu u V.B. pod Vasiljevićevom komandom, a iskazao je “principijelnost” na davanju otkaza randicima nesrpske nacionalnosti u Vojnoprivrednom sektoru u početku rata.

Ovaj nemio tok stvari podstiče češća poredjenja sadašnjeg stanja i perioda 1992. i prva polovina 1993., kako u Armiji, tako i u MUP-u. Većina mojih neopterećenih sagovornika se vraća na montirani slučaj “Sefer”. jedan od njih, koji je upoznat sa suštinom problema, tvrdi argumentovano da je u pitanju KOS-ova osveta prema njemu zbog pomoći koju je 1991. g. pružio hrvatskoj vojsci u Đakovu, zbog organizovanja “Patriotske Lige” BiH i odbrane RBiH. Kaže, sada su mu se zbog toga navalili na kosti KOS-ovi vampiri i dodaje da će imati ozbiljnih problema. Pitao sam se kakve su to životinje, ti vampiri. Ovaj mi kasnije kaže – da je u jednoj knjižici pročitao da su to “veliki slijepi miševi, sa dugom izbačenom surlicom, ogromnim ušima i mekanim crvenkastim krznom na ledjima, a žuto smedjim na trbuhu. krila su im dugačka četrdeset, pa i više centimetara”. Pitam ga A kažeš da vampiri sišu krv? Jeste, odgovara ovaj i dodaje da piše da “to čine tako neprimjetno da obično čovjek ništa ne osjeti, zahvaljujuci veoma tankoj sisaljci kojom probiju kožu ne izazivajući bol. Rane koje oni nanesu teško zarastu”.

Sarajevo je sredinom 1994. ponovo u dvostrukoj okupaciji, agresorskoj i ratnih profitera, koji nastoje kontroliasti i “plave puteve”, samo da bi ostvarili materijalni interes. Mnogima je ta komunikacija na slamku pobrkala profitne račune i pitanje je dana kada će sa jedne ili druge strane biti isprovociran razlog za njeno zatvaranje. profiteri sa okupiranog dijela Ilidže vrište, a njihova sabraća ovdje pište. Prebacuju se velika sredstva iz Sarajeva u inostranstvo na ime fiktivnih kupovina robe, radi se o milionima DEM, finansijski moćnici na državnu štetu preuzimaju obaveze i garantiraju u inostranstvu za propale poslove. Već se u Sarajevo vraćaju pojedinci koji bi morali odgovarati za novčane malverzacije, nestanak desetine hiljada komada opreme, skupocjenih vozila MUP-a koja su jednostavno ostavljena u Bugarskoj ili nekoj drugoj zemlji na parkingu, za umiješanosti u neka ubistva, pad Igmana. Ali, dok se pripremaju krivične prijave od strane CSB-a za ta lica u MUP-u ih svečano primaju kao velike donatore, što revnosno bilježi dirigovana štampa, insistira se da se krivično ne goni ovaj ili onaj zbog toga što je kadar Stranke. Umjesto polaganja računa, neki povratnici za nekoliko dana su već bili u užoj pratnji predsjednika, na iznenadjenje javnosti.

Politički moćnici umjesto obaveze da postupaju po propisu, djeluju shodno dnevnim interesima grupe koju predstavljaju. Borba za vlast, amoral i neosnovano pozivanje na “više interese” su prethodnica kriminalu.

Dobijam iznenada poruku usmenu od predsjednika da hitno napišem sve ono što smo razgovarali o kriminalu pojedinaca, sprezi sa stranim službama i da mu to dostavim. Došao njegov pratilac, sapće mi, kaže sugerisano mu je da to ne prenosim telefonom. Da li se već tada znalo da se jedan od nas dvojice kontroliše? Primim to k znanju, uzmem nekoliko primjera ali vidim sve se vrti oko 5-6 lica, ali čelnih, od kojih su tri bivša KOS-ovca, neki su čvrsto pokriće kriminalnim radnjama, zloupotrebama, u njima sudjeluju, a svjestan sam da me javnost smatra dijelom, i to aktivnim, te ekipe. Opet razmišljam da to što sam napisao manje – više zna predsjednik, ima čak i više primjera sa drugih strana. Zašto mu treba, baš ovo u pismenoj formi? Da li je cilj razračunati se sa kriminalom, ili sa onim koji nije u tome, a zna za to, ukazuje, bori se protiv toga?

Što da ja služim kao maska u bilo kom obliku, pogotovo da me neko veže za onakve, a znam sebe? Odlučim da ovu informaciju pošaljem u službenoj formi, protokolišem. Znam da zbog toga, obzirom na odnos snaga, mogu biti popljuvan, zgažen, uništen, da mogu izazvati ljutnju i srdžbu predsjendika, ali ove žrtve u Bosni traže da se stvari zovu pravim imenom, da se za lopovluk kaže lopovluk, za dobro dobro. Dakle, već sam donio odluku i svjestan sam svih posljedica.

Informacija na osam strana se uglavnom odnosi na nedozvoljene radnje i indikativno ponašanje Alispahića, Ugljena, Mujezinovića, Jožića, Varuneka i njihovih pojedinih potčinjenih, kao i aktuelnih i bivših saradnika, a vezano za : prodor stranih službi u naš sistem bezbjednosti i sumnjivo držanje naših aktuelnih bezbjednjaka; kradju povjerljivih dokumenata, njihovo ustupanje stranom faktoru; zloupotrebu dosijea objavljivanjem u štampi, a radi političke kompromitacije pojedinaca oko angažovanja u SDB bivših KOS-ovih i Zgonjaninovih kadrova, kao i lica za koja postoje informacije da su vršili kriminalne radnje; o KOS-ovizaciji SDB-a, odnosno potčinjavanju SDB-a SIS-u, prikrivanju informacija o agresorskim namjerama HVO-, zločinima i dr.; privatizaciji SDB- i prikupljanju informacija za političke i druge obračune; primjeni mjera (neovlašteno) prema članovima Predsjedništva; proizvodnji unutrašnjih protivnika neprijatelja od organizatora otpora agresiji;dekonspiraciji izvora i metoda rada SDB-a, miješanje u nadležnost drugih organa, plasiranje dezinformacija o uspješnim jedinicama i uglednim pojedincima; spasavanju od odgovornosti krivične otkrivenih KOS-ovih pozicija; rasipništvu, sklapanje sumnjivih ugovora u ime MUP-a i dr.; dezinformisanju rukovodstva države o aktuelnom stanju u zemlji i na frontu; izazivanju i produciranju sukoba izmedju predsjednika i premijera;hapšenju, zadržavanju i kompromitaciji nevinih ljudi, a radi zadovoljenja političkih interesa moćnika, odnosno spasavanju ovih od odgovornosti za kriminalne radnje i dr.; blokiranju rada Ministarstva inostranih poslova, o kriminalnim radnjama (šverc, zloupotrebe, preprodaje), čiji su nosioci radnici MUP-a, a koji se odvijaju uz sudjelovanje, znanje i podsticanje Alispahića i dr.,o postojanju indicija da su Alispahić i dr. umiješani (direktno ili indikrektno) u izvršenje ili prikrivanje teških krivičnih djela (droga, ubistva, nestanci i drugo).

Napominjem da je informacija pisana na osnvou mojih tadašnjih saznanja za koje sam naveo samo nekoliko primjera, kojih sam se tog momenta sjetio, a bilo ih je daleko više koje sam izostavio. Smatrao sam da je to dovoljno za primaoca informacije, jer sam se u ranijim razgovorima s njim uvjerio da on o tim licima zna mnogo na osnovu izvještaja drugih saradnika.

Dio moje informacije je pisan u obliku tvrdnji, gdje su postojali čvrsti dokazi, jedan dio u obliku konstatacija i indicija. Informacija je 27. 7. 1994. god. već bila kod predsjednika, poslana preko kurira, uredno protokolisan prijem. I već sutradan, vidim da me vjerno čuvaju ekipe bivših KOS-ovaca, pratnja je tu skoro otvorena, telefoni šušte, sitni provokatori i doušnici traže povoda da me sretnu, zapitkuju. A “doušnici obavljaju više funkcija”. Prva je klasična “Slušaju šta ljudi pričaju i o tome izvještavaju svoje pretpostavljene. Druga je zastrašivanje. Daju nam do znanja da smo u njihovim šakama i žele da se bojimo. Treća njihova funkcija je insceniranje situacija koje će nas kompromitovati”.

Vidim, Mujezinović je Sektor već očistio od nepodobnih, histeriše, vrišti na Srbe i Hrvate, ne daje im zadatke, sumnjiči ih, pospješuje njihov odlazak iz Bosne, daje putne naloge samo da što prije odu. Privatizirana Služba od strane grupice prozvanih u informaciji koju sam poslao. Na brzinu se donosi odluka po kojoj su načelnici CSB-a maltene nenadležni prema sektorima SDB-a, samo da bi meni izbili adut kod insistiranja da Mujezinović radi po propisu. Da li je ta odluka bila u skladu sa Zakonom o unutrašnjim poslovima? Ona je bila više politička nego pravni akt, jer se uglavnom odnosila na mene. I drugi su načelnici CSB-a imali problema zbog odnosa SDB-a prema njima, ali su gutali knedle. U takvoj situaciji očekujem da će me predsjednik zvati u povodu informacija, medjutim, umjesto njega zove me jedno jutro Alispahić u kabinet i s vrata mi saopštava da me smijenio sa mjesta načelnika CSB, da uzmem rješenje i izvršim primopredaju sa novim načelnikom CSB-a, ranijim načelnikom SIB Stari grad. Jedan moj prijatelj, kad je čuo ko dolazi mjesto mene, skoči pa kaže – pa u toj opštini je bilo najviše ubistava, pljačke, Stanica bila okupirana i da te taj čovjek zamjenuje. Šuti, rekoh mu, normalno je da takav čovjek bude Bakirov izbor. Bit će i neko saopćenje u štampi o mom premještaju, eto kadrovsko usaglašavanje, maltene ja unaprijedjen. Rasporedjen sam u Interpol za rukovodioca grupe, znam unaprijed da je to fikcija, mjesto proforme, i da me on uklanja samo da sam dalje od predmeta u koje je umiješan…- kaže tajni agent Munja o svom progonu iz policije Alije Izetbegovića.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

ČETNICI U SARAJEVU

Interesantno je kako je Karadžić mobilisao svoje sljedbenike za četničke rabote, na osjećanju da ih štiti autoritet, kojeg oni poštuju i on ih poziva da ubiju prije nego što budu ubijeni. Kasnije, 1995. god. prilikom napredovanja Armije RBiH prema Doboju, na vijestima čujem da je Milan Simić komandant četničke odbrane Doboja preduzeo sve da linije budu stabilne. Eto, želja mu se, ozrenska, ostvarila. Bože, a hvalio se dugo kako mu je otac bio partizan i pratilac T. Vujasinovića, upravo poginuo od četničke kame na Ozrenu. Ali, tad je ta priča bila unosna.

U ljeto i jesen 1991. god. masovno naoružavanje SDS-a teče preko bivše JNA, a i direktnom nabavkom oružja preko prodavnica i firmi u kojima ključnu ulogu imaju bivši policajci SDB-a i SJB-a, kao što su “Tit”, “Tintor”, “Šnajper”, “Kobra”, a od policajaca Tadić, Joksimović, Petković.

Uglavnom, KOS operativno pokriva sve te radnje i istovremeno i javnost i MUP bombardiraju informacijama o masovnom naoružavanju i švercu oružja od strane Muslimana i Hrvata, SDS nigdje ne spominju. Naprotiv, na sva zvona spominju i hvale njegov odnos prema JNA, odziv na mobilizaciju i slanje dobrovoljaca u Hrvatsku.

Negdje 25. maja 1991. god. hitno me traži Asim Dautbegović i kaže da imamo sve podatke o jednom SDS-ovom kamionu oružja oko Bileće, koji je natovaren u Nikšiću. Šta da radimo? Predlažem mu da ga policija proprati do Mostara, to je predmet iz više nadležnosti, civili i civilno vozilo je u pitanju. I takav nalog se izda i ekipa operativaca čeka u CSB-Mostar. Kad zove uspaničeno Fikret Muslimović, potpukovnik JNA, i hoće s nama da razgovara oko oružja. Odmah napade Asima, a on dade slušalicu meni.

Muslimović mi reče: “Ko vam je dao za pravo da se igrate sa ugledom JNA? Vodite računa, razgovarate sa potpukovnikom JNA.! Smjesta naredjujem da se to ne vozi u Mostar, već da se vrati u Bileću. Eno na putu do Mostara srpski narod postavio barikade i ja ću upotrijebiti vojsku i spriječiti da kamion udje u Mostar, jer je tamošnji CSB antijugoslavenski.” Pokušaj A. Hebiba pomoćnika ministra policije BiH, u junu mjesecu 1991.g., da spriječi transport kamiona oružja iz Srbije u Knin, razljutio je druga Muslimovića, tada prvog KOS-ca u Bosni pa je protiv Hebiba podnio i krivičnu prijavu u Vojnom sudu u Sarajevu. Tvrdio je da je u pitanju vojni transport, a u kamionima su bili civili i izvjesna gospodja Milunka. Boravak Šešelja na Romaniji otvorena podrška SDS-a njegovim aktivnostima, zatim prolazak tenkova JNA kroz Listicu, kada su bili blokirani u mjestu Polog, u kojem je Predsjednik Izetbegović održao čuveni govor, rekavši: “Ja izdati ne znam”, otkrivanje plana RAM, te aktivnosti potpukovnika JNA Muslimovića oko spasavanja kamiona oružja SDS-a, njegova izjava da je CSB Mostar antijugoslavenski, koja korespondira s izjavom trebinjskog gradonačelnika Vučurevića, koji kaže kako istragu ovog slučaja neće prepustiti Mostaru, jer se tamo vjeruje Izetbegoviću i Tudjmanu, i da se u Mostaru neće suditi srpskom narodu, definitivno su skinule maske KOS-a, Beograda i SDS-a.

U oktobru 1991. god., na dan kad je sa skupštinske govornice u Sarajevu Karadžić zaprijetio Muslimanima da će ih nestati, u noćnim satima obavještava me telefonom sa Pala jedan rpijatelj, inače Srbin po nacionalnosti, da se u jednom magacinu na Palama tovare kamioni oružja za Vraca i okolinu da ce u njihovoj pratnji biti i Malko Koroman, načelnik SJB-a sa Pala. Dao mi je sve podatke, od vozača do vozila. Nazovem komandira PS Novo Sarajevo Kažića i dogovorim šta treba poduzeti da se ta vozila sa oružjem oduzmu. I zaista, on i njegov pomoćnik Miletić to izvedu školski, sve dokumentuju do ujutro, vozila na sigurnom. Ali, ujutro se pokrenu mašinerija KOS-a i SDS-a, uz pomoc Delimustafića, preuze se vozila i odvezoše ih do Krtelja – vrate ih JNA, odnosno SDS-u. I, nikom ništa! U povodu toga, odnosno Karadžićeve prijetnje Skupštini, na moju sugestiju, a na zahtjev dvadesetak gradjana, advokat Faruk Balijagić podnese prvu krivičnu prijavu protiv Karadžića, što su prenijela i sredstva informiranja. Predlagao sam i drugim advokatima da to urade, ali nisu htjeli ni da čuju.

S druge strane, naoružavanje i priprema legalnih organa BiH za odbranu uglavnom teče stihijski. Ono što se preko MUP-a podijeli SJB, to operativci KOS-a fotografiraju, dokumentiraju kao da je u pitanju ilegalna nabavka. Imao sam utisak da to tako rade pojedinci iz MUP-a kako bi se dali argumenti KOS-u u ruke. Medjutim, ono što je radio “čovjek broj 3″ i dok je to bilo u njegovim rukama i pod kontrolom njegove ekipe, to je bilo zaštićeno. E, kasnije su i tu šverceri vidjeli interes i našli način da ga ostvare. Takodjer su bila sigurna još dva načina materijalnog opremanja. No, i tu su, nažalost, šverceri pomalo nagrizali stvar, a neki su bili u dosluhu sa KOS-om, pa su mnogi naši gradjani na okupiranim teritorijama to platili glavom.

U takvoj situaciji, rezervisti iz srbije i Crne Gore dolaskom u Hercegovinu pojačavaju agresiju. S druge strane, državna imovina Bosne je na dobošu, masovno se pljačka. Više puta o tome informišem čak i premijera vlade, ministre i očekivao sam sprečavanje toga. Medjutim, i neki ministri su te informacije iskoristili pa i oni ponešto prisvojili. Takodjer, Delimustafić podmićuje i korumpira skoro sve rukovodne ljude, osim predsjednika, Rusmira Mahmutčehajića, Hasana Čengica i još ponekog, poklanja im auta, kupuje poslovne prostore, smjene guvernera Hajre Balorde. Medjutim, udružili se Delimustafić, Boban, Pejić, ne daju je, ona obezbjedjuje devizna prava za banke u kojima oni i njihovi prijatelji imaju upliva, vrši se pljačka kod zamjene starih novčanica. Policija organizuje akcije oduzimanja deviza od preprodavaca i tim sredstvima, koja se deponiraju kod Mandića, pomoćnika ministra u MUP-u, finansira se naoružavanje SDS-a i rad budućeg srpskog MUP-a.

KOS u cijeloj ovoj raboti javno glumi objektivnost, neutralnost, a u suštini bio je to u onoj mjeri koliko je takva i JNA, a znamo šta je bila. Državnom rukovodstvu Jugoslavije pa i RBiH, u formi ucjene, prijetnji dostavlja samo podatke o navodnom muslimanskom i hrvatskom ekstremizmu. Ta jednostranost je bila osnova za prijedloge za zavodjenje vanrednih mjera u Jugoslaviji i BiH. U vezi s tim, Delimustafić i Žepinić prihvataju jednu saveznu inspekciju koja obilazi SJB, one gdje će kasnije biti izvršen najveći pokolji i progoni Bošnjaka i Hrvata. Ta komisija sve evidentira, nacionalni sastav, popunjenost, naoružanje, stanje odnosa i na kraju izvlači generalni zaključak koji upućuje na potrebu zavodjenja vanrednog stanja.

Nakon jednog sastanka izmedju rukovodstva MUP-a RBiH, SSUP-a i KOS-a u Han-Pijesku u CSB će doći na stručnu ispomoć inspektori iz Beograda. U sarajevski je odredjen Vlado Jestratijević, kojeg je načelnik CSB-a Šabović prihvatio, takva je instrukcija, i on svaki dan šalje depešu u Beograd sa Šabovićevog kolegija. I meni se ovaj najavio da se dogovorimo oko njegovog uticaja na rad SDB-a Sarajevo. Primim ga i kažem, u prisustvu svog zamjenika Jožića, da dodje kad god hoće na kafu ili ako mu treba nešto privatno, a da o poslu nemamo šta razgovarati, da nije nadležan. On se ljutnu, kaže da ima ovlaštenje i za javnu i državnu. Žalio se Delimustafiću i Žepiniću, bilo pritisaka, ali je Vlado bio poslovno za mene persona non grate. U ovom me podržava Kvesić, podsekretar SDB, koji mi je rekao: “Ja tim saveznicima ne dam u Livno i Mostar, a ti im ne daj u Sarajevo.”

KOS je bio plasirao jedno uporište agenata, preko Fikreta Abdića, prema državnom vrhu, rukovodstvu PL. Imao je zadatak da prikuplja informacije, ali i da servira neistine kako bi destabilizirao čelne ljude, učinio ih nesigurnim u ličnu sigurnost, vlastite stavove. Zahvaljujući dokumentaciji koju sam prezentirao nadležnim, iz koje se nedvojbeno vidjelo kako prima zadatak od svog nalogodavca, ovaj je eliminisan i kasnije je pobjegao iz Bosne. Interesantno je da i on obilazi područje uz Savu, gdje su porušeni mostovi, a izgovor za putovanje je bila prodaja deterdženta na veliko, koji je zaista tada bio deficitaran.

Zbog popustljivosti prema KOS-u, javnost kritikuje Delimustafića, a on javno odgovara da to što radi nije ništa drugo nego izvršavanje odluka Predsjedništva RBiH o saradnji s organima JNA.

Slijede prve ozbiljnije akcije SDS-a, martovske barikade, organizovane uz pomoć KOS-a i kriminalnog podzemlja, koji su angažovani kao snajperisti. Grad je blokiran i presječen. Podaci o tim namjerama su desetak sati prije dostavljeni rukovodstvu MUP-a, Predsjedništvu. Umjesto njihovog sprečavanja, SDS preko svojih kadrova u MPU-u radi na njihovom postavljanju, naoružavanju. Kritične noći SDS iz jedne kasarne u Lukavici naoružava četu sa Vraca.Bosanci – patriote se obraćaju komandantima i oficirima Bošnjacima iz susjedne kasarne da ih naoružaju, medjutim ovi hoće maltene da ih uhapse, čudno! Ulazim u ozbiljniji konflikt sa kadrovima SDS-a iz MUP-a koji su pokušali zataškati svoje sudjelovanje u blokadi grada. Nakon sastanka zaključimo Jožić i ja da će desetak ovih Mihićevih operativaca završiti u tzv. “srpskom MUP-u”, kojeg SDS već konstituiše i da od njih valja zaštititi dokumentaciju i opremu. Tih dana MUP nabavi nekoliko stotina novih RS (ručnih stanica) i vidim programirane i šalju se u Mostar i CSB Banja Luku, koji je već otkazao poslušnost MUP-u RBiH i djeluje pod komandom Karadžića. Protestujem kod Brune Stojića, pomoćnika ministra za materijalno- finansijske poslove, i tražim da bar trećina mora ostati u Sarajevu, a on mi tada reče: “što ti brineš o tome, kad ne brinu Šabović i Delimustafić, a uostalom vi Muslimani imate pare, kupite sebi”. “Evo za ovaj paraf”, pokazuje pravdanje nekog MTS-a, “Vasovaj Čenga je platio 50.000 DEM”. Kažem mu da ne vjerujem, da ne izmišlja, a on dodaje: “Ovo je Mokin zapis, a pitaj Alispahića koji mi je ovo pravdanje donio, koliko, kome je dao. Pitaj Asima. Sramota, kradu od naroda”, dodade on. Pošto sam iskamčio pet stanica, odem u kancelariju i razmišljam o duelu sa Stojićem i pitam se da li je kriminal postao manir ponašanja? Poslije toga, o tome razgovaram sa Alispahićem, on se kune da je samo posrednik, da je donio novac, uzeo potpis jednog od ove dvojice i to vratio Stojiću. Osudjujemo to obojica kao lopovluk.

Poslije sretnem jednog od ove dvojice i napadam ga unaprijed zbog novca i bruke, a on meni kaže: “što ne pitaš toga što ti je rekao i donio nam novac, koliko je on uzeo i koliko uzima na švercu. Evo imam dokumentaciju da je umiješao prste u jedan PP i da je tamo zakinuo više gradjana za kredite, a novac je otišao njegovim prijateljima, koji te kredite nikad neće vratiti.” Vidim poslije ovoga da se sva trojica zaklinju u Stranku, narod, Bosnu, ali očito neki u prazno. Busaju se da su kadrovi Stranke, a to neki naplaćuju. Neke je Delimustafić već tada bio zakitio poslovnim prostorima, autima, stanovima u Neumu, normalno iz državne kase. Jedan drugi gest Bakirov u vezi s tim “parafom” će podgrijati moju sumnju da ni on baš nije tu kako treba, ali opet više vjerujem njemu nego “plaćenom potpisniku”, jer sam vidio paraf koji je naplatio. Tih dana jedan od čelnih ljudi države će me pitati oko tog plaćenog “parafa”. Rekao sam mu što su mi prenijeli Alispahić i Stojić. On se izjasni i vidim da o tome ima više informacija od mene i spomenu da ga je Bakir upoznao. Uskoro će Mokica odletjeti sa funkcije. Je li mu to “pomoglo”, ne znam.

U MUP-u radi komisija koja utvrdjuje optužbe pojedinih gradjana oko kradje deviza, novca, malverzacije sa oduzetim vozilima i oružjem. Saopštavaju se nalazi komisije koji potvrdjuju indicije, ima elemenata krivične odgovornosti Mandića i drugih. To je saopšteno javnosti. Mandić sa svojom ekipom organizuje 17.3.1992. god. konferenciju za štampu, brani se, proziva sve redom. Traži i moju smjenu, navodeći da se radi o čovjeku koji radi za SDA. Uz Mandića je i Miljenko Čubelić, i on diskutuje, brani ga. Poslije dolazi do smjene Šabovića sa mjesta načelnika CSB-a Sarajevo, zbog sprege sa Mandićem i drugih malverzacija. Predlažem da ga zamijeni Alispahić. Tako i bi. U medjuvremenu, Kvesićeva ekipa bježi u Mostar, sa sobom odvozi više luksuznih auta, odnosi devize iz specijalne kase, te vrlo značajnu dokumentaciju, dio te dokumentacije daje im da ponesu načelnik, iako nije nadležan, a kojem je pretpostavljeni Bakir Alispahić. Haos. SDB Repbulike obezglavljen je kadrovski, materijalno, dokumentacija odnešena. Dolazi mi više prijava o švercu oružja, nabavljenog za odbranu grada, razgovaram i sa Alispahićem. On kaže da ima tih saznanja, a da je njega skoro pokušao podmititi jedan vrlo važan čovjek na tu temu, ali da ga je on naružio. čestitam na principijelnom držanju.

Specijalna jedinica se povlači iz baze Krtelji u Dom milicije. Ima prijedloga da se prebace u namjenski objekat policije – škola MUP-a Vraca. To se odbija. Zašto? Nije li već tada zacrtana podjela Sarajeva? U MUP-u, Risto Bašić, povučen iz SJB-a Visoko, piše po Mandićevom nalogu depešu koju treba da potpišu pomoćnici i da je pošalju CSB-i o podjeli MUP-a. Tu depešu odbija da potpiše pomoćnik Pušina, depeša odlazi u Mandićevo ime sa nalogom da otpočne funkcionirati i CSB “srpskog MUP-a”, već se čuje da će mu sjedište biti na Vracama – škola MUP-a. Delimustafić šalje drugu depešu kojom stornira Mandićevu, ali kasno. Podjela je tu. Na sceni je ponovo Slobo Škipina, okuplja kadrove SDB-a srpske nacionalnosti, ubjedjuju ih da idu u SDB “srpskog MUP-a”. Uz njega su Mihić, Kijac, Milan Šćekić i još desetak inspektora. U tom društvu se vidja i Sredoje Nović, tu je i Nedžad Ugljen, koji je napustio CSB Mostar, tu je Delić, Vlasto Kušmuk. Zovem ih na početku da dodju u Sektor. Sredoje važe hoće-neće, ali sigurno neće ni u “srpski”. Jedan od ove dvojice Bošnjaka izjavljuje kako je bolje ići kod Kukanjca nego kod mene i SDA. Većina rezervnog sastava i penzioniranih radnika SDB-a se javlja. Nakon četničkog osvajanja Vraca, uz pomoć JNA i MUP “srpski” počinje sa radom. Škipina rukovodi SDB-om. Kijač je do njega, tu je i Mihić. Iz mog Sektora tih dana je otišlo desetak inspektora. Odmah primamo nove operativce srpske nacionalnosti. Kandidata napretek. Dogovaram sa ministrom i sa čovjekom “broj dva” da Sektor SDB-a Sarajevo preuzme i funkcije Republičkog SDB-a do izbora podsekretara i kadrovske popune. U medjuvremenu, konsultuje me Delimustafić, kao i Asima, oko postavljanja Muslimovića za podsekretara SDB-a, kaže, traže od njega to Vasiljević i Tomanov, kao i Pero Simović, koji je naslijedio Muslimovića u KOS-u. Protivimo se, ubijedjujemo ga da nisu čista posla oko toga, on tvrdi da je s njima u razlazu, a oni ga nama uvaljuju za prvog čovjeka. Igra KOS-a se širi, gradovi Bosne padaju, genocid na pomolu. Stiže u Sarajevo Aco Vasiljević, s ciljem da upozna predsjednika sa podacima o naoružavanju Muslimana, odnosno orgnaizovanja i opremanja PL i “Zelenih beretki”. Cilj – kompromitirati rukovodstvo Bosne, zaplašiti ga da kapitulira, četnici i JNA su već granatama zasipali Sarajevo i druge gradove.

Tu večer 2/3. maj 1992. god. sve misli su uperene ka Lukavici, gdje je priveden predsjednik. Rješava se njegova sudbina, sudbina Bosne. Najcrnje misli govore da ih KOS može pogubiti. Sutradan (3. 5. 1992.) zove me ministar Delimustafić u kabinet sav nervozan, galami u smislu – hoćemo li zbog Alije Izetbegovića izgubiti Bosnu, šta će naša djeca ako on ostane, bez Fikreta nema spasa, Aliju neće JNA, neće Srbi, neće Hrvati. Pitam ga zbog čega me zvao, a on reče da ga slijedi većina saradnika, osim mene, oko podrške Fikretu. Kažem mu: “To je ludost šta ti radiš, umjesto da štitiš ledja legalno izabranom predsjedniku, ti ga rušiš! Tako se u ovoj situaciji ne spasava Bosna.” Nakon toga ustanem i krenem iz kancelarije. U tom momentu ulazi njegov potparol i nosi neki tekst, viče – Evo ovaj tekst za Fikreta je gotov. Bilo mi je jasno šta se zbiva, vratim se u kancelariju i imam hitnu poruku od načelnika SJB-a i komandira jedne PS. Javim im se, a oni mi rekoše kako ih je zvao minsitar, odvojeno, i naložio da policija otvori vatru na transportere u kojima će biti predsjednik i Kukanjac po izlasku iz komande. Kazem im: “Ni za živu glavu! Predsjednik se mora spasiti!” Tako su i uradili. Opet informišem Mahmut Čehajića o pučističkim namjerama, bit će poslani Pušina i Alispahić da pomognu policiji i TO-u u Dobrovoljačkoj ulici. U Predsjedništvu je prava drama. Neko od KOS-ovih veza je zaključao jednog člana Predsjedništva, da bi ga isključio iz akcije oslobadjanje predsjendika. Otključat će ga Šefer Halilović, a kasnije se ovaj član Predsjedništva na sva usta hvalio oko svoje uloge 2. i 3. 5. 1992. god.

Tog dana bit će zarobljen Slavoljub Belošević Beli, jedan od čelnika KOS-a, kojeg počinju saslušavati operativci Sektora, ali stupa na scenu Muslimović, koji je već u Ministarstvu odbrane, odnosno TO BiH glavni za bezbjednost, moli da ga ustupimo, jer treba da da informacije o planu borbenih aktivnosti agresora. Jak argument, popuštamo, i Belošević se tako spasava iscrpnog rzagovora o mreži i aktivnosti kOS-a, biva razmijenjen pod sumnjivim okolnostima. Neko je oko toga obmanuo Kljuića i Doku. Muslimović uzima od njega minorne podatke i kao stari saradnici razgovor završavaju na evociranju zajedničkih uspomena, čak mu daje nešto maraka za puta, da li državnih? A zašto? Pa ni Muslimović, izmedju ostalog, nikad nije ustupio nadležnim organima kako svoju, tako ni mrežu drugih KOS-ovaca za koju je znao, a što je bilo bitno radi njenog neutraliziranja, onemogućavanja dalje veze sa onim KOS-cima koji su bili na agresorskoj strani, objašnjavajući da to nije etički ispravno?! Pošto je bilo na njega pritisaka, dao je nekolicinu imena marginalaca, koji s obzirom na skromne karakteristike i mogućnosti nikad nisu bili ozbiljan oslonac KOS-u. Prašina u oči! Upravo tih dana neko od mojih inspektora je registrirao zaposlenje u V upravi SDB-a bivšeg Ančevskog. Ustanovljam da Muslimović s njima kontaktira. Po kom osnovu? Da li ga je on tu i ugradio? Insistram da se za kriminalne radnje koje je izvršio na Aerodromu podnese krivična prijava, Muslimović ga pokušava zaštiti, ali to nisam dozvolio. Bilo je indicija da se informacije koje su sa naše strane ustupane usmeno Muslimoviću za TO, a ticale su se najava granatiranja i drugih agresorskih aktivnosti, ne prosledjuju u potpunosti i blagovremeno nadležnim komandantima, zbog čega sam, dok on nije bio smijenjen sa te funkcije, naložio saradnicima da se značajniji podaci ustupaju paralelno i drugim izvršnim nivoima.

U tom periodu bilo je više pokušaja ovladavanja Vracama, Ilidžom i jedinice su poslije uspješnih prodora dobijale naredjenje da se povuku. Od koga? Komentarisalo se da potiče od Delimustafića i predsjednika. Znam da je to predsjednik učinio samo jednom, na molbu stranih novinara, koji su bili ugroženi od unakrsne vatre u hotelu “Srbija” na Ilidži, a za druge slučajeve od njega takve naredbe nisu poticale. Ne vjerujem da su i od Delimustafića. To su odradjivale krtice KOS-a! Tačno je da je Delimustafić simpatisao Vasiljevića. Tumanova i druge, ali ništa više od Muslimovića ili, recimo. Jašarevića, koji je tad rukovodio bezbjednošću u Regionalnom štabu Sarajevo i koji se spočetka aprila malo kolebao, da li da ode ili ostane u Sarajevu, tako mi je govorio Sefer. Ja sam tada mislio da je bolje što je ostao. Ali, kompletna KOS-ova tehnička struktura, predratna, sekretarice i drugi službenici su automatizmom prešli u nove organe bezbjednosti TO i ministarstvo, tako da su generali Vasiljević i Tumanov, dok su radile telefonske linije, imali preko njih dnevne informacije. Sefer Halilović je jednu od sekretarica morao prekinuti kod telefoniranja jer je saopćavala Vasiljeviću, bez ustručavanja zbog Seferova prisustva, da je u Sarajevu sve u redu, padne poneka granata. Haos! Kasnije će te KOS-ve dame biti još bolje rasporedjene i koristit će ih bivši KOS-ci kao izvore, ali ih nigdje nisu zvanično prikazali u mreži KOS-a, služit će im za ličnu promociju, vrlo uspješno.

Ko je sve umiješao prste u katastrofalne poteze oko povlačenja policije sa Ilidže na Stup, čime je ovo naselje prepušteno agresorskoj policiji? Ko je povukao policiju sa Grbavice, Vraca? Jesu li se tada crtale granice podijeljenog Sarajeva? Koliko je Bosanaca poginulo u pokušaju da to vrate pod kontrolu i deblokiraju grad? O tome će jednom reći svoju verziju načelnici Mlivić i Kažić, odnosno njihovi pretpostavljeni Bakir Alispahić i Delimustafić. Dok se odvijala drama oko oslobadjanja predsjednika, ministri tzv. Republike Srpske na Ilidži u hotelu “Srbija” drže konferenciju za štampu i najavljuju da će uskoro proglasiti zločine nad srpskim narodom, medju kojima su G. Milić, Delimustafić i ja. Obrazloženje daju Ostojić, Mandić i Stanišić. Nisu mi oprostili što sam otkrio njihov kriminal i planove za agresiju, od RAMA pa nadalje.

Dana 30. 5. 1993. god. zove me predsjednik Izetbegović i saopštava mi da su se njih četvorica, ne navodi imena, konsultovali i odlučili da mi ponude mjesto minisrtra unutrašnjih poslova. Zaista iznenadjen, zahvalim se, ne navodim razloge, ali predlažem Alispahića, hvalim ga. Predsjednik primjećuje da za njega ima nekih informacija oko kriminala, zloupotreba. Kažem da ima nekih podataka, a da ja o tome zaista nemam ništa konkretno, nisam se time bavio, on mi je pretpostavljeni, a i Služba kriminalaca je u njegovoj ingerenciji. Pita me predsjednik: “Je li to tvoj definitivan stav?” Potvrdih ja. Pita da li bih ja pravio smetnje ako oni odluče drugačije, a ja mu rekoh da ne bi bilo dobro da njega dovodim u nepriliku. Kaže: “Ti si jedini koji je do sada odbio funkciju ministra. Nadji onda Bakira i pošalji ga kod mene. “Tako i bi, nadjem ga i kažem mu da sam se zahvalio na ponudi, ali da je on predložen i da ga predsjednik čeka. Skoči on, vrati se za deset minuta. Kaže: “I prihvatio”, čestitam mu. Poslije razmišljam da ćemo kao ekipa možda dobro saradjivati, a onda njegova, čvrsto uspostavljena veza sa “čovjekom broj 3″ možda je prilika da MUP profunkcionira, da se izbije paralelizam MUP-CSB. To je možda i bilo ključno zbog čega sam odbio ponudu, pomislio sam da će me blokirati kao i Puškinu sa ovim “čovjekom 3″ pa ću se samo iskompromitovati. Pored toga, krenuli su negativni politički procesi iza čega stoji jedna stranačka grupa, mimo platforme Predsjedništva i bit ću progutan. Još uvijek ja ne znam ama baš ništa o predmetima po kriminalitetu, njihovom stanju i ko na njima radi, odnosno ko opstruira. Tek kad sam postavljen za načelnika CSB-a Sarajevo, kad sam to vidio, rekoh sebi: “Došao si gdje treba, još si ga predložio za ministra. Neka si, svaka sjekira sebi malj usiječe.” Tamo, u Službi kriminaliteta, zateknem Mandićevog bližeg saradnika koji je u aprilu i na konferencijama za štampu branio kriminal i kriminalce. Zatim jednog višestrukog povratnika u izvršenju teških djela, kojem je Alispahić dao zadatak da štiti trezore. Kad su inspektori postavili pitanje njegovog angažovanja. Bakir je pred četrdeset ljudi izjavio: “Ja sam ga doveo. Ima li ko šta protiv?”

Za mog nasljednika na mjesto načelnika Sektora SDB-a Sarajevo dolazi Mujezinović, to je verifikovao Bakir, kaže sa predsjednikom. Ja sam mu kao načelnik CSB-a i pretpostavljeni, ali on se veže sa Bakirom direktno. Na Mujezinovićev prijedlog za tužioca u Vojnom sudu dolazi čovjek iz bivše Vasiljevićeve ekipe. Tako će krenuti Muslimovićevo spasavanje, a tim i predmeta Rekić. Muslimović je ponovo prvi bezbjednjak, ali sada ima upliva i na rad SDB-a – tu je Mujezinović. Kakve li će sada informacije iz tih službi kojima ovi rukovode izlaziti, da li će biti potkrijepljene činjenicama ili će pogadjati želje primaoca i njihovog konzumenta, te ih tako prilagodjavati. Da bi se postavili realno, morali bi se najrpije osloboditi zavisti i mržnje prema onima koji pravu ulogu bivšeg ili sadašnjeg KOS-a, svejedno, u tragediji Bosne znaju nešto više.

U oktobru 1993. god., na sjednici IO Okruga Sarajevo, izjavljujem da nas samo organizovano i odlučno suprotstavljanje kriminalu može spasiti od anarhije. Ako do nje dodje, niko je neće moći kontrolisati. Ovim sam i najavio sukob sa kriminalom. Dana 26. 10. 1993. god. kreće akcija “uvojničavanja” pojedinaca po planu “Trebević”, koji su potpisali predsjednik, komandant Delić, ministar Alispahić. Poslije ovog dogadjaja na sceni su ljudi, ekipa u policiji, Armiji, politici, koja je uglavnom manje ili više naklonjena podjeli Bosne. Platforma se više i ne spominje. Zato će i krenuti procesi kako bi se eliminisali oni koji su prepreka tome. Sa konstituisanjem nove Vlade RBiH – 28. 10. 1993. iz igre ispada Rusmir Mahmutčehajić, do tada drugi covjek u državi, po svemu, čvrste orijentacije za cjelovitu Bosnu. Otvara se zatim proces Seferu Halilovću, prvom komandantu Armije RBiH, koji se suprotstavio KOS-u javno, još sredinom 1991. godine. KOS mu to nikako nije oprostio.

Na slučaju Halilović i njegovom procesu praktično je demonstriran kompletan KOS-ov mehanizam, montaža, dezinformisanja, ucjena iz najboljih Vasiljevićevih dana. Njegovi sljedbencii Mujezinović, Jašarević i Muslimović su to sve sada primijenili prema čovjeku na čijoj kompromitaciji dvojica od ovih rade od maja 1992., služeći se i KOS-ovim pamfletom. Ovaj obračun sa Seferom Halilovićem ima svoje korijene još od njegovog bjekstva iz JNA sredinom 1991., kada pristupa PL, organizuje otpor srbijanskim agresorima, o čemu je KOS stvarao dokumentaciju i vrebao priliku da mu se osveti. U tome je imao svjesnu i nesvjesnu podršku najodgovornijih državnih i stranačkih (SDA) faktora kojima su Mujezinović, Jašarević i drugi, obračun, sa Seferom predstavili kao pitanje od interesa za dalju bosansku borbu. Preko Sefera će ovi pokušati da operu ruke za sve svoje propuste i promašaje, činjenja i nečinjenja, ispoljene u gajenju izgrednika sa kojima se obračunalo 26. 10. 1993. tako da će njegov slučaj apsorbirati dosta toga što nije valjalo. Halilović je znao da ni jedan od ovih nije ponudio ostavku, javno se suprotstavio kriminalu – izuzev slanja ponekog internog pisamceta koje im služi kao alibi, a kamoli da su prozvali nekog od stranačkih moćnika ili drugih podstrekača kriminala, jer su kalkulisali da im od ovih zavisi dalje napredovanje i trebalo im se dodvoriti, čak tada politički moćnici, istovremeno tolerišu aktivnost izgrednika i neaktivnost vojnih organa čije nečinjenje su izgrednici uzimali kao osnov za nelegalno odvodjenje gradjana na kopanje rovova, što je za neke bio i posljednji odlazak od kuće.

Zaista čudi kako je Predsjedništvo jednostavno posmatralo ovaj obračun sa Seferom i kako je vjerovalo dezinformacijama koje su im plasirane, a koje su bile veoma providne. Njegovo saslušavanje se vršilo u Sektoru SDB-a Sarajevo, vodile su ga mješovite ekipe Državne i Vojne bezbjednosti, medju kojima je bilo bivših Zgonjaninovih perjanica. Bio sam nemalo iznenadjen kad sam saznao sastav isljednika i da bi me Mujezinović umirio rekao je da su Alispahić i Ugljen tako htjeli, kao, eto, i ovi su mu pretpostavljeni. Ljudi iz politike su, vjerovatno, bili zavedeni, jer ih je dvojac Mujezinović – Muslimović dugo vremena u ime organa Vojne bezbjednosti bombardirao lažnim informacijama o Seferu i drugim slučajevima.

Tokom boravka u Varešu nisam ni znao da je Bakir Alispahić, preko jedne referentice iz Kriminalističke službe CSB-a, ukrao dosje Husrefa Silajdžića, koji je ranije vodjen po kriminalu, iskopirao ga i vratio, iskinuo dvije fotografije sa njegove naslovne strane i on će biti objavljen u listu “Avaz” sa ciljem da se kompromitira premijer. Da se u MUP-u vrši neko spremanje, vrlo ozbiljno, saznadoh u januaru 1994. Naime, bile su u toku radnje zajedničke ekipe MUP-a i Vojne bezbjednosti na području Konjic, Zenice, Gornjeg Vakufa, na dokumentiranju kriminala, akcije “Trebević”. Javnost bruji o tome. Te poslove vodi Ismet Muzurović, penzioner MUP-a, u ratu reaktiviran. Njegov pretpostavljeni Hasib Dazdarević se žali kako Muzurović ima najviše problema sa predmetima u kojima se povlači ime ministra i njegovih prijatelja i logističara, te da takve predmete sklanjaju u stranu. To će izjavljivati i još dvojica inspektora iz te Muzurovićeve ekipe, navodeći da to što se radi nije sprečavanje kriminala, nego spašavanje šefa i njegovih veza i uništavanje dokaza o kriminalu. U januaru 1994. tražim Mujezinovića, pretpostavljeni sam mu, dobijem poruku da je bolestan. Medjutim, jedan načelnik me izvještava da se zaključao i prebire papire SDB-a, traži da li se Alispahić spominje u njima oko slučaja Ahatovići, o čemu je prije bilo govora, oko Pezinog kriminala i drugih predmeta – kaže načelnik Munja.

Prodje nekoliko dana, zove me Bakir Alispashić. Ja kod njega, a on mi pokazao rješenje oko formiranja komisije u sastavu Ugljen, Mujezinović i Varunek, koja treba da utvrdi otkud se on spominje u Pezinom kriminalnom slučaju. Kažem mu da se nije malo “zeletio” s komisijom i da razmisli je li fer sa njegove strane da pokreće postupak bez osnova, te ga podsjećam da sam ga pred rat spasio od ulice, u ratu od čelinih optužbi, a on meni reče: “Ja sam upoznao i predsjednika sa ovim i ovo se mora završiti”. Preneseno mi je da je i predsjednik navodno malo ružio Bakira, što se istrčavao sa Komisijom prema meni. A i ja sam pitao jednom Izetbegovića da li je on odobrio da ovaj krene onako prema meni, on mi je rekao da jeste, ali da je njemu ovaj to predstavio drukčije, uveličao i ne znam još šta. Poslije ovoga na sastanku Kolegija ministra, Bakir u prisustvu svih saopštava da čaršija priča kako će on biti smijenjen, da na njegovo mjesto kandiduju Kemu Ademovića, Dahića, pa i mene, i da on smatra to atakom na njegovu ličnost i da očekuje da će ga štititi SDB kontraobaveštajno, kao što je svojevremeno štitila Zgonjanina. Svi šute, gledaju. Mislim se, gotovo je sa Službom, ona je postala njegov privatni servis.

U proljece 1994. god., u nekoliko navrata, zove me predsjednik i interesuje se za stanje JRM, o SDB-u i njegovoj aktivnosti u gradu, iznosim mu saznanja, ali i probleme. On primjećuje da treba krenuti sa dokumentiranjem i presjecanjem kriminalnih radnji u Sarajevu, navodi da ima opravdanih reakcija gradjana koji traže da se tome stane na put. Upoznajem ga da radimo na prikupljanju dokumentacije i čim to završimo, podnijet ćemo krivične prijave. Pita me za neke podatke o rukovodiocima iz SDB-a, ja se ogradjujem, govorim da mnogo toga meni nije dostupno. Nalaže mi da neke stvari provjerim, jer ima nekih pritužbi iz unutrašnjosti. Htjedoh mu tada reći da je bio u pravu 1993. god. kada mi je ono rekao za Bakira, ali sada je bilo kasno. Tada je bilo dovoljno da sam samo bio bar malo kritičan i ozbiljnije ocijenio ono što sam znao pa da se izjasnim objektivnije, ni da dodajem, ni da ublažavam. A ja ga još predlažem za ministra i kazem da nije provjereno, da ima u tim negativnim opaskama o njemu pretjerivanja. Ali, i tada sam morao znati da se negativno mišljenje desetine ljudi o njemu mora uzeti bar za sumnju. Obećavam ja predsjedniku da ću postupiti po njegovoj sugestiji i informirati ga.

S obzirom da smo bili operativno prikupili podatke za krivično gonjenje jednog broja lica sa područja Starog grada, sačinjen je plan i ja ga pošaljem Alishapiću na upoznavanje i neku vrstu verificiranja. On mi šalje, u povodu toga, svog pomoćnika za kriminalitet – Dizdarevića, da me informiše da se ne slaže sa tom akcijom, da treba sačekati mir, da to vrh države neće podržati i još neke primjedbe. A poslat će mi, kaže ovaj, i pismeno svoj stav. Poslije pritvaranja jednog čelnika spomenute opštine zove Alispahić i ja mu tada rekoh za njegovu neprincipijelnost, za igru sa inspektorima, bezobrazno pozivanje na predsjednika. Kažem mu da me Izetbegović lično zvao oko tog predmeta u prisustvu Dazdarevića. On reče da interveniše šef predsjednikovog kabineta Bakir Izetbegović, da se Gurda pusti iz zatvora, a ne predsjednik. Poslije tog zove me Bakir Izetbegović, traži da se Gurda pusti iz pritvora, savjetuje da odustanem od prijave. Odgovaram mu da to ne dolazi u obzir, a podsjećam ga da mu je pritvor odredio istražni vojni sudija, a ne ja. On reče da će zvati tog sudiju i tužioca. Ubrzo Gurda biva oslobodjen pritvora i kompletan predmet oko “Starog grada” se zaljulja. Vidim ja, uspješe dva Bakira. Razmišljam koliko zloupotrebljavaju i predsjednika i svoje pozicije. Bakir Izetbegović je takodjer intervenirao za jednog prevaranta, koji je dobio nekoliko godina kazne, a koji se njemu dojmio kao dobar čovjek i koji je otvarao Kabinet kad je htio. Ni tu nisam popustio. Mislim se, kamo sreće da interveniše za nekog borca koji je pritvoren zbog konzerve ili druge sitne nevolje, a ovako za prevaranta-možete i hoćete. Ali, kod mene to nije upalilo. Rezonovao sam tražite vi drugog načelnika CSB koji će vam uslišiti takve zahtjeve.

Zaključujem da neki ljudi smatraju moralnim i normalnim kršenje propisa. Tih mjeseci, u okviru sistema zaštite u Bosni, vrlo značajnu ulogu igraju pripadnici “Bisera”, koji se bave poslovima obezbedjivanja predsjednika i Predsjedništva, a ponekad sudjeluju i u borbi. Postavljeni su negdje izmedju MUP-a, Predsjedništva i Armije i valja ih potpuno uklopiti u jednu od institucija. Ima raznih prijedloga, čak i nestručnih i zlonamjernih, šta s njima? Zove me Izetbegović i pita za moj stav. Kažem mu da je jedino rješenje da budu u okviru SDB-a MUP-a i da budu organizirani na nivou principa efikasnosti, operativnosti i jedinstva operativnog i fizičkog obezbjedjenja. Složi se on i bi mu drago što je neko neopterećen pomogao da se taj spor oko statusa pravilno riješi, te naloži da ja to u kbinetu i napišem, što ja i uradih. Tako “Biseri” i formalno zauzeše mijesto koje im je pripadalo i za koje su se izborili. Ali, i ovakav moj stav će od četvorice KOS-oviziranih biti analiziran, prevrtan, sumnjičen.

Dana 24. 3. 1994. god. u listu “Avaz” je objavljen dio dosjea Husrefa Silajdžića, ali u kontekstu koji je usmjeren na kompromitaciju premijera. Dosije je bio pohranjen u Kriminalističkoj službi CSB-a, čiji sam ja načelnik. Nalažem Mujezinoviću da se hitno ustanovi kako je ovaj materijal neovlašteno dospio u ruke novinara. Sutradan me izvještava da su Ugljen i Alispahić naredili da se obustavi rad na tome. Rekli mu da nisu ni premijer ni predsjednik za to “čačkanje” i da treba smiriti javnost. Vidim da su tu igre u pitanju, kakav predsjednik, kakav premijer? Dana 12. 6. 1994. zakazao je predsjednik sastanak predstavnika MUP-a, Ministarstva pravde, suda, tužilaštva, vojne i Državne bezbjednosti. Povod su i neke diskutabilne presude po špijunaži, za ubistva, nerješavanje krivičnih prijava. Javnost uznemirena, pogotovo rodbina ubijenih kad vide da ubice slobodno šetaju po gradu. Uzimajući riječ, Bakir ističe da prema njemu ima prijetnji od strane oslobodjenih, ali da je on i pored toga spreman da ih ponovo pohapsi, pri tom miješajući nadležnosti policije, tužilaštva i suda. To me nije iznenadilo, što ne zna, jer se nije trudio da nauči, ali me iznenadila upadica predsjednika, koji ga je počeo prevoditi u smislu on je htio reći to, mislio je to. Mislim dopunjavajte se koliko hoćete. Uzimajući riječ, i ja se dotaknem neoglašavanja po prijavama, kao primjer uzimam neka lica koja su prijavljena i po 5-6 puta za teška djela, prijave zaprimljene, ali se tužilaštvo ne oglašava, niti se podnosi zahtjev za otvaranje istrage, niti ima javno tužilačke odluke, a kao primjer promašaja svih organa čiji su predstavnici sjedili na sastanku spomenem pad Igmana, gdje smo imali djela izdaje, špijunaže, pljačke, ubistava, a niko još nije izašao sa izvještajem ili krivičnom prijavom u vezi s tim. Kažem da i ovdje ima bivših oficira, iz bivšeg KOS-a, koji još tu mrežu predratnu nisu demaskirali, zaklinju se na vjernost Bosni, a u praksi se ponašaju drukčije. Spomenem jedan predmet po špijunaži i kažem da se nije išlo za tim da se odgovornost tog lica objektivno istraži i presudi nego da se spasavaju od odgovornosti drugi, koji su davali špijunske zadatke, oni koji su odgovorni za prirpemu agresije. ministar pravde protestuje na moje izalganje i on bi da se govori načelno, njegov pomoćnik pokušava nevješto krivicu prebaciti na CSB, jer se tako dogovorio sa Alispahićem, a onda se uhvati prijave protiv Delimustafića za 100.000 DEM i pita zašto nije prijavljen Pezo. Au, Bakir se uzvrpoljio, vidi iskočio iz dogovora. Uključi se i predsednik, i on reče da zna za taj predmet, informisao ga je svojevremeno Pušina, i on reče da je tu trebala ići prijava i protiv Peze. Ja samo rekoh: “Tu je Bakir, on je oko toga upućen”. Daduše mi ostali za pravo, čak i oko demaskiranja mreže KOS-a. Većina prisutnih izvršilaca se zalaže za dosljednu primjenu propisa, jer oni i ništa drugo nemaju, osim toga i golog života, nemaju diplomatskih i političkih ambicija. Ali niko ne reče “car je go”. čak i na pitanje predsjednika upućeno sudijama i tužiocima – da li na njih ko vrši pritisak – neka kažu, pa taman da je i on, oni šute. Mislim se, moj predsjedniče,da znate šta i koliko ih interveniše u vaše ime, a vi ne znate. Zaključak sastanka uopšten, dade se i neko saopštenje za štampu.

Razmišljao sam tada o teškoj ulozi samog predsjednika, koji često mora da donosi odluke i presudjuje bez dovoljno argumenata. ne postoji nikakav mehanizam stručnog praćenja nekih pojava, provodjenja odluka, sve je manje-više improvizacija, počev od Službi bezbjednosti, koje se nisu zaokružile u jedan koherentan sistem, bosanski, nego je to čudna simbioza bivšeg KOS-a, SDB-a, neke nove stranačke Službe, od koje se nije mogla očekivati efikansnost. “Kad se dogadjaji brzo odvijaju, ljudi u centru odlučivanja preplavljeni su izvještajima sazdanim od pretpostavki, saznanja, nade i zabrinutosti. Izvještaje slika; koherentnost slici dogadjaja mora, u neku ruku, dati onaj ko donosi odluku koji prihvaća izazov i obrće ga u priliku, procjenjujući ispravno i okolnosti i granice za realnu akciju”.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

SVI ZGONJANINOVI LJUDI

Negdje sredinom marta 1983. god. saopćeno mi je da sam odredjen za jednog od iseljednika grupi muslimanskih nacionalista, inače intelektualaca, kojoj slijedi hapšenje i ubrzana istraga. S obzirom na zvučna imena, očekivali su se razni pritisci na SDB, bar tako nam je govoreno. Uvodni sastanak su održali Zgonjanin, Bradvica i Musić – prvi ljudi Službe i MUP-a. Tad se sjetih svog susreta sa Zgonjaninom u Jajcu od prije deset godina, ništa se izmijenio nije, radi mnogo, zna policijske poslove – mora se priznati, ali još drskiji i osioniji. Podijeljeni su zadaci, odredjena tri glavna isljednika i tri pomoćnika. Ispade da sam po godinama i iskustvu nekako i prvi isljednik. Tad vidim da su detaljno isplanirane mjere hapšenja, privodjenja i pretresa stanova Izetbegovića i drugih, čime je rukovodio tandem skipina-Delić. Poslije sastanka, uslijedio je kratak period priprema, u kojem je Zgonjanin pitao saradnike što to mene odrediše za isljednika, jer sam svojeglav, na što mu je odgovoreno da od operativaca Muslimana trenutnog boljeg nemaju, a obećali su mu da ću biti pod njihovom kontrolom. U ovu istragu sam ušao čvrsto riješen da kao isljednik uspijem, ali sam sebi dao u zadatak da moje ponašanje mora biti odmjereno i ljudsko, jer sam bio svjestan da će tim ljudima biti teško samim tim što će biti s onu stranu slobode i eventualne grubosti i poniženja će im samo otežati položaj i neće moći biti uspostavljena relacija ni minimalnog povjerenja isljednik-okrivljeni. Pitao sam se da li je stepen državne opasnosti baš toliki kako je stajalo u dokumentaciji, i da li zaslužuju takve obimne policijske mjere. No, nisam mogao odgovoriti, jer sam raspolagao samo jednim dijelom informacija, nije mi bio poznat stav politike, SDB SSUP-a i drugih faktora, koji su verifikovali ovakvu obimnu akciju. Nakon pretresa stana, o čijem toku nisam odmah bio upoznat, ni čak znao ko ga je izvršio, priveden je Alija Izetbegović i ja sam mu se predstavio, iznio o kojim ćemo okolnostima razgovarati. Prve razmijenjene rečenice su bile impresivne i odmah su narušile sliku o njemu, formianu na osnovu dokumenata koje sam pročitao, kao fanatiku, ekstremisti, isključivom intelektualcu. A, zapravo se radilo o jednoj izraženo elokventnoj ličnosti, on je obrazovan, inteligentan, razložan, tolerantan, i ima samo jedan porok, koliko je meni poznato, cigarete i to “morava” bez filtera. Pošto se čula neka vriska i galama u susjednoj prostoriji, na tren sam izašao jer sam pretpostavio da neko od šefova “prosipa silu” i zamolio jednog od glavnih da niko s tim namjerama i ne pokuša ući u moju kancelariju, jer u protivnom neka ne računaju na mene. Tad mi on reče da sada vidi da je drug Duško bio u pravu kad je imao rezervu prema meni, a oni eto opet odlučili da mi pruže šansu i da me afirmišu. Rekao sam mu da će Služba prije postići cilj finim metodama. Dobaci on ponovo da razmislim koliko je takav pristup policijski, da mi ne smijemo tetošiti i solidarisati se sa protivnikom. Ovim mi on navali breme dodatne odgovornosti.
Nakon toga dobijem pismo od upravnika OZ Sarajevo, gdje je Izetbegović u pritvoru, u kojem me pritvoreni obavještava da mu je u pretresu stana od strane operativaca podmetnut ustaški letak i da je to evidentirano u zapisnik kao uredno pronadjeno u njegovom stanu. Iznenadjen ovim pismom, obraćam se načelniku C SDB-Amiru S., izvještavam ga, on se snebiva i upućuje me da pitam Skipinu i Delića, jer su oni pripremili ekipe za pretres. Pitam ovu dvojicu, oni se smješkaju i čude se kako ja mogu nasjesti takvoj Izebegovićevoj dezinformaciji, kažu da je ustaški letak stvarno pronadjen u stanu, da imaju svjedoke pretresa. Ipak mi nisu ubjedljivi. Pošto je i tužilac upoznat s ovim, i on insistira da se utvrde činjenice. Medjutim, ključni dokaz da je montaža u pitanju bit će nestanak ovog (ustaškog letka) iz istražnog spisa, prije njegovog predavanja istražnom sudiji. Spomenuta dvojica u SDB-u su zadnji rukovali spisom i sredjivali ga – pravili popis priloga. I onda letak nestade, a sve regularno, kako su govorili. Dokaz za ovo je i prilog optužnice, koji je bez letka, iako je priložen uz krivičnu prijavu. Strašna stvar, mislio sam i tada. Pod izgovorom sprečavanja antidržavne djelatnosti, vrše se kriminalne radnje, zloupotrebe. U stvari, fabriciraju se i dokazi i neprijatelji. U šta se ta Služba izradja? Da li su Zgonjanin i Bradvica svjesni gdje je vode? Ova dvojica u Sektoru SDB-a Sarajevo to nisu mogli sami uraditi, bez konsultacija sa njima. Kasnije ću pročitati o ovom slučaju i ovo: “Uhapšeni Alija Izetbegović protestuje zbog “Nove Hrvatske” (emigrantske novine), tvrdeći da to nije bilo u stanu: ova novina je “pronadjena” pošto su Aliju odveli u SUP da mu tamo uzmu generalije, a u medjuvremenu u stanu su ostali predstavnici SDB-a da vrše pretres. Oni ga fotografišu s tim novinama i odnose preko stotinu knjiga od kojih mnoge nemaju nikakve veze s islamom”.
Slijedeća nemila scena u istrazi zbila se poslije nekoliko dana, kada je u kancelariju u kojoj sam isljedjivao Hasana Čengića uletio kao furija šef Službe i isprebijao ga, ni kriva ni dužna. Mučna i ponižavajuća situacija i za isljednika. Znao sam da je od stražara više puta tražio da mu donesu “Kuran”, bezuspješno, i na moje insistiranje jedva je pristao da zovnem telefonom njegovu porodicu u Ustikolini kod Foče i prenesem poruku. Pretpostavio sam da mu je do toga jako stalo, ali iz inata uvrijedjenosti nije htio da to ide preko mene. Kasnije će mi šef priznati da je taktika koju sam odabrao jedino moguća, jer se radi o “teškoj materiji”. Zatim uslijediše pripreme za ZOI 83., rukovodim štabom obezbjedjenja na MRTVC-Sarajevo. Na ispomoć dolaze inspektori SDB-a Banja Luke i Mostara. Pozitivno su me dojmili svi, pogotovu Mostarci, druže se, zabavni su, ali i rade. Ko je mogao pretpostaviti da će 1992. ti isti otići na tri strane a dvije izvršiti agresiju na Mostar. Nevjerovatno!
U 1988. god. u četiri navrata putujem u KPD Foča, po zadatku, da izvidim situaciju oko prijedloga za skraćenje kazne ili pomilovanje Izetbegovića. Sjetih se kosntatacije jednog bivšeg kažnjenika: “Na robiji kao na samrti, čovjek se osjeća beznadežno napušten. Ne čini mu se da iko osim policije na njega ozbiljno misli.” Ima nekih inicijativa oko prijedloga pomilovanja, pa treba da i ja, kao inspektor, kažem svoje. Tamo sretnem dvojicu oficira KOS-a, koji se dogovaraju sa bivšim oficirima Albancima, koji su tu izdržavali kaznu i saznajem da su ovi naprasno oslobodjeni i otputovali u Zagreb i Ljubljanu, šta li će tamo, a rodbina im na Kosovu? Nagadjam i ja. Nakon razgovora, napišem zapažanje po kojem treba predložiti da se Izetbegović oslobodi od daljeg izdržavanja kazne, obrazloženje boelst, nezainteresiran za politički angažman, korigovao neke stavove, nastali demokratski procesi i ne znam šta još. Izvijestim da sam, uz Izetbegovićevo posredovanje, preko jedne pisane poruke kontaktirao i sa njegovim sinom i on obećao “kompromis” oko nekih stvari, nema daljeg politiziranja i dr. Urodi taj prijedlog plodom i jedan dan javi mi se Izetbegović telefonom, te popismo kafu. Kaze kako se sad ne snalazi najbolje u ovoj konfuznoj situaciji. Umirujem ga da su to prvi utisci nakon višegodišnjeg robijanja, da to nije baš tako. Opet mi govori kako ga politika ne intersuje. To ce biti tema, usputna, naših povremenih susreta. Izetbegović dobija pasoš i odlazi da obidje neke prijatelje, znam da su ga mnogi istinski cijenili dok se nalazio s onu stranu slobode. Kad se čulo za inicijativu oko formiranja stranke od strane Izetbegovića, onda opet oni moji sumnjićavi šefovi počese prebacivati za moje loše procjene. Kažem im da je teško ko odolio izazovu vlasti i politike, pa eto nisu ni oni. Kažu, a i ja sam se složio s njima svi su 1983. god. govorili, ne borimo se za vlast, a vidi sada. Opet zaključujemo da su se promijenile okolnosti, da su ovo nova vremena i novi običaji, da je ovo borba političkim sredstvima. Svi smo pretpostavljali da će nam se, ako pobijede, vrlo okrutno revanširati za sve, i dobro i loše.
U 1990. god. po potrebi Službe bivam rasporedjen na drugo radno mjesto, na nižu funkciju. Presedan, protestiram kod Novića, novog šefa Službe, kaže da su mi to “spakovali” Skipina i Delić, da bi na moje mjesto doveli nekog svog pulena, da on u tome nije sudjelovao. Žalim se zbog obmana i novom ministru Bešiću i on pokazuje puno razumijevanje, i kaže da će insistirati da se izvrše korekcije, da zadržim isti status. Slaže se on, princip je u pitanju. Ali, ipak ništa. Angažujem se na zadacima sredjivanja dosjea, vidim, bivša Duškova ekipa isposlovala pravo sredjivanja i rukovanja tzv. specijalnih dosjea. koliko je tada vrijedne državne dokumentacije završilo u Beogradu, SDB-u i u KOS-u, a možda i u Zagrebu. Vrijeme će pokazati, a moguće i neke istrage koliko je naša državna arhivska gradja tada osiromašena, pokradena.
Nakon objavljenih rezultata prvih višestranačkih izbora, bivša Zgonjaninova ekipa se izenada konsolidirala, vidim Varunek se počeo dodvoravati Kljuiću i kandidira se za šefa SDB- a, Nović Plavšićki i pronose se glasine da će svi ostati na funkcijama, pa čak i ministar Bešić. Medjutim, biva izabran Delimustafić i dodje sasvim nova rukovodna ekipa pomoćnika. Dobijam rješenje u martu 1991. god. za mjesto načelnika Sektora SDB-a Sarajevo, na kojem je tada bio Delić. On me prilikom smjene uvrijedjeno upita: “Boga ti, hoćeš li mi reći kada si postao član SDA? “Odgovorim mu da nisam i da me ne pita za privatne stvari. Otišao je ni s kim se nije pozdravio, osim s Dragišom Mihićem, koji je već tada uveliko radio za KOS i otići će medju prvima u četničku službu.
Kad su se konstituirale uprave SDB-a, predložim ga podsekretaru SDB-a Brani Kvesiću za šefa analitike. Ovaj se nećka, kaže anonimus, imam neke loše podatke o njemu. Medjutim, ja ga ubijedim i on biva postavljen za šefa. Iza toga ga upoznajem i preporučujem trojici prvih ljudi u Republici i protežiram a u smislu da na njega treba računati kao na kadrovsko riješenje. Hvalim ga, a i on odradjuje sa mnom neke zadatke oko priprema odbrane Republike, sasvim korektno. Medjutim, imam i drugih signala, ali ja ih tumačim kao zlobni pokušaj remećenja naše korektne saradnje.
I ja zaokružujem solidnu rukovodnu ekipu Sektora SDB-a Sarajevo, s kojom ću raditi sve do juna 1993. god. Samo će jedan načelnik u aprilu 1992. god. otići na stranu agresora. Trećeg aprila 1991. god. obavještava me Asim Dautbašić, pomoćnik podsekretara za SDB-a, da mu se najavio na službeni razgovor Marić, bivši inspektor SDB-a Sarajevo i da ovaj insistira da i ja budem prisutan. Marić nas tada zvanično upoznaje sa organizovanom pljačkom katoličkog objekta na Obali Sarajevo, iznoseći detalje o tome. Po njemu, nalog za ovu kriminalnu radnju je došao direktno od Zgonjanina, neposredno je akcijom rukovodio Skipina i o njenom toku upoznat je Delić, a tadašnji načelnik Centra Amir je bio odsutan. Navodno je Skipina lično i ulazio u objekat, kada su devize i odnesene. Fratar Marko je ovo bio prijavio kao kradju i lično se obraćao za pomoć Mariću. Ovaj je obećao da će, preko Skipine i Delića, intervenisati da nadležna kriminalistička služba ubrza rad na tom slučaju. Zaista je Marić molio ovu dvojicu za pomoć i Skipina je to obežao. Medjutim, ostalo je na obećanju iz razumljivih razloga. U svemu tome osumnjičen je u internom svećeničkom krugu jedan svećenik starije dobi, kome je mogao biti dostupan ključ devizne kase, čovjek se pravdao i u tim danima umro. Da li od nanesene tuge, uvrede? Marić nam je objasnio da ga je ova smrt teško dojmila, pogotovo kada je pohvatao konce ilegalnog upada u ovaj bojekat. Kad su, kako kaže, Skipina i drugi saznali da je spoznao istinu o toj “akciji”, onda su iskoristili neki nesporazum Marića sa paljanskom policijom i izbacili ga na ulicu.
Da, sjetih se da mi je dio ove priče iznio i 1985. god. kada me je posjetio na RTV Sarajevo, tražeci uhljebljenje. Poslije ove
zaprimljene prijave, Asim je preko dva operativca – sudionika ove akcije provjerio Marićeve navode i pokazalo se da je njegova prijava istinita. Otalo je da se pronadju dokazi o količini ukradenih sredstava. Ja sam provjeravao u SJB Stari grad i SUP Grada šta je preduzeto po fra Markovim prijavima…
Medjutim, taj slučaj nije nigdje evidentiran u sačuvanim knjigama iz tog perioda. Zaista je Skipinina intervencija urodila plodom, ali u suprotnom smjeru. Kasnije, u 1993. god. moj nasljednik Mujezinović će o istoj temi obaviti razgovor sa jednom operativkom – svjedokom te akcije, koja će potvrditi Marićeve navode. Ostalo je da se zatraži pojašnjenje kod Delića, a Skipina je već bio na četničkoj strani. Slučaj karakterističan u smislu potvrde zloupotrebe ovlaštenja, kriminaliziranja Službe i postojanja službe u službi. Možda će neko to rasvijetliti jednog dana…
Nagovještaj agresije na BiH uslijedio je već u prvim danima maja 1991. god. Na Romaniju, sa četničkom pratnjomi ikonografijom stiže Šešelj, drže govor on i Karadžić na Novakovoj pećini na djurdjevdan. Tom prilikom huška na rat, hvali se da je formirao četnicki korpus u Bosni, posjećuje sjedište SDS-a u Sarajevu. Na putu do Sarajeva i nazad prema Beogradu, zadržava se u više mjesta, poziva Srbe na rat protiv Muslimana i Hrvata. Uzavrelo stanje. Za njim je raspisana potjernica RSUP-a Hrvatske, zbog izvršenih krivičnih djela oružanog napada u Borovom Selu i Lici. Predlažem i pripremam njegovo hapšenje, što podržava ministar Delimustafić, ali treba da na kraju verifikuju ljudi iz politike. Držimo ga pod kontrolom sve do Zvornika i meni se naredjuje da se iz političkih razloga odustane od hapšenja. Kojih?

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”
Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

ISPOVEST ALIJINOG AGENTA

Munir Alibabić Munja je rodjen 17. 10. 1950. godine u Srbljanima – Bihać. Osnovnu školu pohadjao je u Srbljanima, Jezeru Bihać i Ostrošcu kod Cazina, Učiteljsku školu završio u Bihaću, a FPN odsjek sociologije u Sarajevu. Bio zaposlen u SDB i MUP R BiH od 01. 03. 1973. godine do 01. 02. 1996. godine. U ratu obavljao funkciju načelnika sektora SDB i načelnika CSB Sarajevo. Nosilac je Zlatne policijske značke iz 1992. godine. Svojevremeno kao inspektor SDB BiH isledjivao je Aliju Izetbegovića, a od 1993. kao policajac radio je u muslimanskoj tajnoj službi, odakle ga je i isterao baš Alija Izetbegović. Ovo je njegova ispovest :

- Dolaskom u Sarajevo, sredinom 1975. dobivam resor liberalizma i anarholiberalizma, i tu se, kroz mjere Službe, posredno-operativno, sretoh sa Rajkom Nogom, Radovanom Karadžićem, Gojkom Djogom, Dobricom Ćosićem… Interesantno je da su upravo oni sumnjali da Karadžić radi za KOS, jer su nadležni blagovremeno saznavali za detalje razgovora njegovih prijatelja s njim, vodjenih u četiri oka. Prijatelji su imali silne peripetije, a on nikad nije pozivan, privodjen i hapšen zbog verbalnog delikta, koristio je pogodnosti specijaliziranja na Zapadu, mimo svih kriterija. Nije se nikad znalo da li specijalizira kao psihijatar, književnik ili sportista! Koristio je sve, imao neobjašnjive prednosti, privilegije na radnom mjestu, medju prvima privatno ordinirao, sjedio na klupi FK “Sarajevo”, opljačkao firmu “Gradjenje”, pušten – oslobodjen odgovornosti. Vodila ga i spasavala nevidljiva ruka.

Tokom boravka u Beogradu, a u povodu sudjelovanja na jednom od kongresa književnika, Nogo i kompanija su, u to sam se uvjerio, stalno kukali kolegama iz Srbije, o svojoj navodnoj nacionalnoj ugroženosti, ponižavajućem položaju u Bosni. Izjavljivali su da je lako biti Srbin u Srbiji, ali teško u Bosni, tražili zaposlenje u Beogradu, hvalili JNA, govoreći da jedino njoj vjeruju, napadali SKBiH, a hvalili SK Srbije. Provjeravali smo, zaista su svi imali briljantne karakteristike iz JNA…Da li su ih pisali oficiri Vojne bezbjednosti – KOS-a?

Od 1976. radim na problematici birokratsko-dogmatskoj, i sa strukturom IB-ovaca, rukovodićevaca, IB emigranata se susrećem, sve do 1983. god. Preko njih su se uglavnom prelamali “odnosi SFRJ-SSSR”. Svaki zastoj, konflikt medju emigrantima, sve do 1983. Jedno od pitanja koje je ostalo otvoreno glasi: Zašto 1948. god. nisu hapšeni agenti NKVD-a? Ovi su imali instrukciju da verbalno osude Rezoluciju IB-a. Interesantno je da su iseljednici upravo na Golom otoku natjerali mnoge IB-ovce da izmisle i da priznaju da su radili za NKDV, za GESTAPO, specijalnu policiju, talijansku OVRU, UNS-u.Svaki je izabrao za sebe odgovarajućeg špijunskog gazdu. Poneko i dvojicu. Mogao je čovjek raditi za GESTAPO i NKVD uzastopce.” A kakav je bio taj isljednik?” Bio je preglup, čak i za svoj posao. Sam, izlučen iz čvrstog stada najboljih sinova naše Partije, preambiciozan, udario je stranputicom i ponašao se kao da je Berijin sinovac. Tražio je špijune, i špijune i špijune. I razumljivo, nalazio ih”.

U tom periodu je, u januaru 1977. god., na misteriozan način, u avionskoj nesreci poginuo predsjednik SIV-a Džemal Bijedić, sa suprugom i saradnicima. U saopćenje o tome, u “Oslobodjenju” od 19.1.1977. god., nije rečeno ništa konkretno, čak ni indicija uzroka nesreće. Istragu su vodile službe SDB RSUP-a, SSUP- i KOS-a, s tim da je veći dio istražnih radnji izvodio dio ekipe iz 1991. god. kod sredjivanja dokumentacije imao “specijalni status”, tako da ga niko nije mogao koristiti bez saglasnosti ministra, šta li se krilo iza tih “specijalnih” pozicija? Najvjerovatnije je da su mnoga dokumenta prenesena u Beograd, na sigurnije mjesto, u KOS i SDB SSUP-a. Ova pogibija je bila veliki gubitak za Jugoslaviju i, naročito, Bosnu. Ovom i kasnijom Titovom smrću stavljena je tačka na jedan period djelovanja i razvoja službe SDB RBiH u postplenumskom razdoblju, dakle od 1966-1980. god. koji je specifičan. osnovna karakteristika je da se SDB uspjela u tom periodu kadrovski obnoviti, nacionalno izbalansirati približno strukturi stanovništva sa izuzetkom rukovodnog sastava, da je bila orijentirana uglavnom na prevenciju, sa izuzetkom IB-ovštine i ekstremne emigracije. Dakle, kategorija unutrašnjeg neprijatelja je rijetko krivično gonjena, korištene su mjere upozorenja, razgovora. Vodilo se računa o ravnoteži nacinalnoj, tretiranih slučajeva, tako da su poslije primjene mjera prema, recimo, jednom imamu, slijedile iste ili slične prema svećeniku i svešteniku. Odnos SDB-a i KOS-a bio je rivalski, istina, razmjenjivali su se podaci, ali se strogo vodilo računa o razgraničenju nadležnosti. Ako se desilo da starješina iz SUP-a bez dogovora, neovlašteno, ustupi podatke KOS-u, bio je izložen oštrim sankcijama; gubljenju funkcija, ponekad mu je odredjivan pritovr i dr. Rad SDB je kontrolirala Partija, i ova (SDB) se ponašala kao njen istureni odred, najsavjesniji dio. Zbog toga su se za primjenu mjera SDB protiv članova Partije trebala posebna komitetska odobrenja i ona su bila rijetka, čime su nečlanovi SK dovodjeni u neravnopravan položaj i odnos prema njima u osnovi je bio drskiji, oštriji, bez mnogo obzira. Rukovodstvo SDB-a je cijeli ovaj period nosilo hipoteku Ranković i bilo ubijedjeno da, što više Partija bude utjecala na rad SDB-a, bit će manje propusta, a samim tim i kritika.

Duško Zgonjanin, faktički prvi čovjek RSUP-a, već 1981. god. formira ekipu ljudi koji će, sa izvesnim odstupanjima i dopunama 1986. i 1987. god., vedriti i oblačiti cijelih deset godina. Posebno je forsirao tandeme koji su u napredovanju pratili jedan drugog, kao na sportskim takmičenjima. Opredijelio se za slijedeće: Slobodan Skipina Borisa Delić SDB Sarajevo, Todor Panjković, Milan Ljubojević SDB Bihać, Mile Mandić , Djuro Savić Banja Luka, Bogdan Nikolić Doboj, Mehmed Bajrić Budimir Nikolić Tuzla, Slobodan Šarenac Mostar, Tanović Radoš Goražde, a na republičkom nivou Resid Musić Boris Tankosić, Željko Varunek Dragan Kijac, Ristu Basića, Ranka Pejanovića, Jerku Bradvicu, Brunu Socea, Sredoju Novića i Jovu Tadića. Druga kategorija rukovodilaca se teško uklapala u ovu ekipu izabranih, koji su bili neka vrsta službe u službi, neprikosnoveni, nepogrešivi i kao takvi su u strukturi izvršilaca vezali za sebe “pouzdanije i povjerljivije operativce”, koji su odradjivali specijalne zadatke, pogotovo one na ivici propisa i ovlaštenja. Ti su morali izvršiti i šutjeti, ali su za to bili i specijalno nagradjivani. U osnovi, bili su to loši ljudi i operativci i kolektiv ih je, zbog povlaštenog položaja, sitnog denunciranja i laskanja, prezirao. Uz ovu Zgonjaninovu ekipu, u KOS-u u BiH su od 1980-1990. god., pored Mileta Babića, “harali” Aleksandar Vasiljević, Simeun Tomanov, Fikret Muslimović, negdje 1984. i 1985. god., pojavio se jedan poručničić Enver Mujezinović, čulo se za Jusufa Jašarevića, Seju Ćudića, Šaćira Arnautovića i druge, i sadašnje i bivše kosovce. Zgonjanin i Vasiljević, naravno uz podršku na saveznom nivou, na terenu Bosne provode simbiozu SDB i KOS-a, u kojoj KOS ipak dominira. Tako se organiziraju zajedničke akcije praćenja aktivnosti nacionalista i kleronacionalista, provjerava se i pokriva svećenički podmladak, kategorija studenata teologije u Jugoslaviji i vani, organiziraju se zajedničke vježbe na terenu, od Bihaća do Zvornika i Gacka, rukovodni kadar milicije pohadja vojne kurseve u Bileći, preko tzv. odbrambenih priprema dobar dio aktivnosti SDB-a se utapa u KOS, kadrovi se preko toga upućuju na dnevne kontakte, organiziraju se zajedničke akcije obezbjedjenja, provode se zajedničke mjere suzbijanja “kontrarevolucije” na Kosovu. Rezervni sastav SDB-a i milicije bira se uz pomoć KOS-a. U takvim okolnostima, KOS preko svojih organizacionih jedinica u trupama, komandama, Ministarstvu odbrane, TO-u, vojnoprivrednom sektoru i “rezervnog sastava”, koji regrutira iz strukture zaposlenih u sredstvima informisanja, obrazovanju, velikim privrednim sistemima, strukturi vjerskih službenika, civila na radu uArmiji i klasičnih agenata i njihovih veza operativno pokriva cijelo područje BiH, njene ključne državne organe. Rezultat toga su i usaglašene procjene SDB-a i KOS-a oko stanja na terenu, u masama, čime se odredjivao rad drugih državnih organa, pa i SK u cjelini, koji je pretendirao na rukovodnu ulogu u sistemu i pokušao izvesti demokratske promjene. No, čelni kadrovi Partije, sa malim iznimkama, uklopili su se i bili počašćeni što im čelnici SDB-a i KOS-a vjeruju, te su se prema njima odnosili kao prema svojim zaštitnicima, pa su propuste Službe i KOS-a često predstavljali kao kolosalne uspjehe.

Prioritetan interes SDB i KOS-a bile su kategorije albanskih, zatim hrvatskih i muslimanskih nacionalista, a ostale su bile ipak sporadičnije, ravnoteže radi i za nastup pred javnošću. Možda će u vezi sa ovim biti interesantan slučaj jednog bivšeg vojnika iz Zagreba, koji je 1981. god. u VP u Čapljini vrbovan za saradnju, a onda upućen na zadatak, o čemu je zapisano: “Lončarević (Mišo KOS-vac kojeg smo sretali u Sarajevu 1992. i 1993. god. p. aut.) mu je uoči odlaska dobacio onako u prolaze E, sad ćeš ti Marku Veselici ofarbati jaja. čim je doputovao u Sarajevo, javio se potpukovniku Vasiljeviću, koji ga je odveo na ručak u tamošnji Dom JNA u samom središtu grada. Tad je upitao Vasiljevića: Zašto vam je Marko toliko interesantan? A ovaj odgovorio: E, pa vidi! Da, zapravo ja ne znam sasvim precizno kakve su trenutno prilike u Zagrebu, ali valjda i sam vidiš da situacija u čitavoj Jugoslaviji nije baš stabilna. Na Kosovu su izbili veliki neredi! Tito je umro! Marko je, pretpostavljam, vrlo opasna osoba koja bi u takvim okolnostima mogla da izazove velike ekscese! Zato je najbolje da ga maknemo!”

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

IZMEDjU TRI VATRE

Kako su se 1991. godine muslimanski nacionalisti na izborima dokopali vlasti u Bosni i Hercegovini, odmah je smenjen Avdo Hebib, načelnik milicije MUP-a BiH, a na njegovo mesto Alija Izetbegović je doveo drugog muslimana Jusufa Pušinu, nekadašnjeg direktora Milicijske škole. Ovo kadrovsko i nacionalno pomeranje u bosanskoj policiji deo je taktičke igre SDA da od MUP-a BiH napravi muslimansku miliciju, koja bi vremenom, prerasla u pravu stranačku vojsku. To Avdo Hebib nije uspeo da uradi, pa je zamenjen tvrdjim čovekom. Ujedno, to je i najava novih kadrovskih promena. Očekivalo se da će Alija Izetbegović i kao predsednik republike, ali i kao lider ove stranke, smeniti suviše mekanog i jugoslovenski orijentisanog ministra unutrašnjih poslova Aliju Delimustafića. Velike kadrovske promene unutar MUP-a BiH počele su odmah posle višestranačkih izbora, koji su završeni triplim nerešenim rezultatom. Partija koja se domogla presedničkog kabineta, SDA, za ministra policije postavila je Aliju Delimustafića. HDZ je za ministra odbrane imenovao Jerka Doka. Dok je SDS dobio resore kontrole ovih bezbednosnih institucija, u kojima su Biljana Plavšić i dr Miodrag Simović. A to je za SDA značilo pravo da u MUP-u BiH sva najvažnija mesta dodeli Muslimanima. Tada je u Sarajevu izbegnuto i imenovanje načelnika SDB MUP BiH, pa i načelnika SDB SSUP-a, jer je po nacionalnom ključu to trebalo da bude Srbin. Naime, prvi put posle rata dogodilo se da je u Službenom listu SFRJ objavljeno imenovanje Sredoja Novića iz MUP BiH za šefa savezne Službe državne bezbednosti, a da do njega nikada nije došlo, jer to nije bilo po volji vladajućoj muslimanskoj struji u BiH. Srbi su postavljenje Alije Delimustafića prihvatali, jer im je izgledao kao politički umerenjak. Alija Delimustafić je rodjen januara 1954. godine u Olovu. Završio je prava i neko vreme radio u SUP-u Sarajevo, potom u Domu JNA, trgovinskom preduzeću ” Voćar “, a bio je i direktor ” Geneksa “. Posao prvog policajca BiH, kažu njegovi poznavaoci, prihvatio je kao profesionalac, zato mu je i smetalo neprestano politizovanje MUP-a BiH, pa je jednom prilikom ogorčen javno izjavio:

Uslovi za očuvanje javnog reda, mira i bezbednosti u BiH nikada nisu bili gori nego početkom devedesetih godinu, jer su medjunacionalni odnosi i u ovoj republici bili dovedeni do ivice gradjanskog rata. U takvoj situaciji ministar unutrašnjih poslova Alija Delimustafić odlučio se za reorganizaciju MUP-a BiH. Formalno-pravne promene, medjutim, nisu dovele do bitnijih poboljšanja stanja u policijskim stanicama. Dr Miodrag Simović, potpresednik vlade za oblast unutrašnjih poslova javno rekao da je služba bezbednosti BiH praktično dovedena u situaciju da ne može da ostavaruje svoju funkciju. U MUP-u 41,8 odsto radnika je bez stana. U miliciji trinaest odsto radnih mesta nije popunjeno. A uskladjivanje nacionalne strukture radnika MUP-a sa nacionalnom strukturom stanovništva predstavlja, takodje, veliki problem, s obzirom da dosadašnji nacionalni sastav u stanicama javne bezbednosti neodgovara u potpunosti nacionalnom sastavu stanovništva ! A to u politici znaci, da su u mestima, gde Srbi čine većinu, načelnici, pa i milicionari, uglavnom, Muslimani, što u ovim vrućim vremenima ne daje garancije za miran i bezbedan život.

Čovek koji je prvi uspostavio vezu izmedju Zagreba i Sarajeva, odnosno HDZ-a i SDA, bio je bivši milicioner i obaveštajac SSUP-a Nurif Rizvanović. Neki sumnjaju da radi za nemačku obaveštajnu službu i da je on rukovodio akcijom dovodjenja članova IRE u redove Zbora narodne garde. Kako bilo da bilo, Nurif Rizvanović je 1991. bio glavni zagovornik stvaranja muslimanske milicije, makar i u saradnji sa bosanskim HDZ-om. Pretpostavlja se da je Rizvanović pomagao i Miru Kovaču, predsedniku opštine Posušje, da preko svoje braće Ante i Ljube Kovača iz Nemačke prošvercuju oružje, radio-stanice i lekove za ” svoju vojsku “. Ministar policije Alija Delimustafić pokušao je da se suprostavi ovoj nacionalizaciji MUP-a BiH, ali u tome nije uspeo, jer je bio neprestano okružen, uglavnom, muslimanskim kadrovima. Ti isti ljudi su 1991. godine u poverljivoj septembarskoj informaciji o bezbednosnom stanju u BiH, otkrili postojanje paravojnih formacija, ali, uglavnom, u srpskim krajevima: na Ozrenu, u Bosanskoj Gradiški, na Romaniji, na Baniji. A kada je trebalo te iste krajeve braniti od ustaških napada iz Hrvatske, MUP BiH je zakazao. Nije to bio jedini neuspeh MUP-a BiH da zaštiti srpsko stanovništvo u ovoj republici. Batinaši koji su prebili ministra za informacije Velibora Ostojića ni do danas nisu pronadjeni. U Banja Luci zu izvršena četiri atentata na srpske lidere i predsednika opštine. Napadači nisu nikada identifikovani. Zbog nepružanja pomoci Krajišnicima, Srbi u BiH su u više navrata javno izjavljivali da nemaju poverenje u MUP BiH. A to je i generalni stav dr Radovana Karadžića i Srpske demokratske stranke. Sve to ukazivalo je na mogućnost zaoštravanja situacije u BiH, pa je ministar unutrašnjih poslova Alija Delimustafić inicirao sastanak sa Petrom Gračaninom, ministrom federalne policije i generalom Aleksandrom Vasiljevićem, tada načelnikom Uprave bezbednosti SSNO. Na ovom skupu u Milićima dogovoreno je da SSUP i JNA pomognu MUP BiH tehnički i kadrovski da se suprostavi delovanju paravojski, terorista i kriminalaca. A to znači da je Alija Delimustafić i tada definitivno odbio ideju o stvaranju muslimanske milicije i hrvatske vojske, pod pokroviteljstvom SDA tj. HDZ. Time je doveo u pitanje i svoj opastanak u MUP-u BiH. Jer, ako je Avdo Hebib “pomeren” samo zato što miliciju nije obukao u muslimansku uniformu šivenu u Sanskom Brodu, onda se logično očekivalo da će i Alija Delimustafić platiti ceh zbog svoje stranačke i nacionalne nediscipline.

U BiH, državi sa tri entiteta, sa tri kantona, tri policije i armije, stvorene su i tri (kontra)obaveštajne službe. Sa starim kadrovima SDB SSUP-a i KOS-a JNA, i takodje, na organizacionim ostacima Službe državne bezbednosti BiH u Sarajevu, i njenim odelenjima u Mostaru i Banjaluci. Kako je to izgledalo priča Petko Pele Budiša, prvi čovek Službe bezbednosti Semberskog okruga, bivši glavni inspektor Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srpske, i prvi saradnik od početka rata bivšeg ministra policije Tome Kovača :

- Rodjen sam pre 35 godina u Mrkonjić Gradu, mada sam od 1977. u Sarajevu gde sam završio školu unutrašnjih poslova na Vračama kao najbolji maturant u sarajevskoj opštini. Odmah po završetku školovanja primljen sam u Službu državne bezbednosti i verovatno sam bio najmladji operativac DB-a u tadašnjoj Jugoslaviji. Bosanska SDB je bila pretežno muslimanska, bilo je i dosta i Hrvata. Srbi su naravno bili u manjini. Medjutim, do prave katastrofe je došlo kada je na mesto nacelnika SDB-a početkom ’80. godina došao Resid Musić, koji će kasnije postati jedan od osnivača SDA, a danas je siva eminencija svega što se dešava u njegovoj rodnoj Tuzli. Kada je postao načelnik SDB-a Resid Musić je tolerisao da se službenici pozdravljaju sa “merhaba” i maltene smo se i mi, Srbi trebali izuvati kada bismo ulazili u njegov kabinet… Užasno me je sve to nerviralo, ali sam radio svoj posao sve dok nisam 1984. godine gotovo isteran iz službe. Te godine su se u Mostaru pojavili grafiti “živela Velika Srbija”, “Dole crvena buržoazija”. A neposredno pred rat se ispostavilo da iza njih stoji jedan od osnivača HDZ-a i HVO-a, bivši pripadnik službe Jerko Kostić. Bila je to njihova akcija dezinformacija. U Mostaru sam proveo neko vreme i kada sam se vratio optužili su me za kontakte sa srpskim nacionalistima i za nekakve “malogradjanske sklonosti”, lično me je isledjivao Musić. Zabranjen mi je kontakt sa kolegama, dolazak na posao…

Rat je počeo. Kovačev školski kolega sa Više škole SUP-a u Zemunu, Jusuf Pušina, čiji kumovi žive u Beogradu i čija je supruga na početku rata uživala veliko gostoprimstvo u Srbiji, je organizovao zajedno sa Ejupom Ganićem “zelene beretke”, najčešće od grupice predratnih huligana. Na kolegijumu u Ministarstvu unutrašnjih poslova Branko Kresić, načelnik, Hrvat u lice je skresao Muslimanima da znaju kakve su akcije prisluškivanja i praćenja pa čak i postojanja spiskova za likvidaciju čelnika SDS-a i vidjenih Srba provodjene, i da se to isto verovatno sprema i Hrvatima i napustio je sastanak, tako da su u ratnom Sarajevu ostali samo muslimanski policajci. Medjutim, Hrvati su odneli sa sobom i mnogo municije, vozila, naoružanja, prebacili sve to u Hercegovinu i znatno ojačali HVO. Naime, postoji uvreženo mišljenje da su nakon povlačenja dr Karadžića na Pale sa najbližim saradnicima i srpski policajci napustili MUP. Jesmo doduše, i to u velikoj meri. Momo Mandić je bio pomoćnik ministra policije Alije Delimustafića i mada o njemu neki krugovi pričaju svašta mogu da vam kažem da sam lično u nekoliko navrata bio svedok kada je na Delimustafićeve oči Mandić cepao njegova rešenja o premeštaju srpskih kadrova na lošija radna mesta. Tu je još od srpskih kadrova značajnu ulogu od SDS-ovaca igrao i Mićo Stanišić koji je posle izbora postao načelnik sarajevske policije, a priključio nam se i Tomo Kovač, u to vreme načelnik stanice policije na Ilidži. Mićo, Tomo i ja bili smo tada nekako, frontmeni srpskog otpora u policiji, no imali smo i mnogo naših poverljivih ljudi u ilegali. Zbog mojih aktivnosti normalno je i da je moja porodica trpela. I supruga mi je bila zaposlena u DB-u, pa ju je Asim Dautbašić, tada načelnik, proglasio tehnološkim viškom. Tek kada sam im žestoko pripretio, pa čak i fizičkim obračunom jer sam majstor džudoa, a ako to ne upali i bombom, smirli su se i istog dana moja žena je dobila unapredjenje. Ali, moram da napomenem da su i Delimustafić, Dautbašić, Hebib Avdo, Juka, Caco, Ćelo i ostali bili samo figure u rukama Omera Behmana, današnjeg ambasadora Alijine Bosne u Teheranu. Pa, čak mogu slobodno da tvrdim da je i Alija bio prema njemu u podredjenom položaju.

Sve do 1994. godine muslimanska tajna policija je i funkcionisala kao bivši SDB, a onda je pod uticajem, pre svega, Irana i njegove vlade formirana Agencija za istraživanje i dokumentaciju – AID. Njen prvi načelnik bio je Bakir Alispahić, čovek blizak iranskoj tajnoj službi VEBAK, bivši ministar unutrašnjih poslova muslimanske vlade u Sarajevu. AID ima pet odelenja : obaveštajno, kontraobaveštajno, za tajne operacije, obezbedjenje rukovodstva i za tehniku. Okrivljen za tesnu saradnju sa islamskim teroristima, koje su Amerika i CIA proglasili za svoje neprijatelje broj jedan, Bakir Alispahić je smenjen, a njegovo mesto preuzeo je aprila 1995. godine Kemal Ademović, tada komandant specijalnih snaga muslimanskog MUP-a.

Ove (kontra)obaveštajne službe novih jugoslovenskih komšija nisu bile brojčano velike. Imale su od dve stotine, kao na primer, Makedonija, do hiljadu zaposlenih u Hrvatskoj. Ali su zato na raznim pozicijama, u dubini Jugoslavije imale svoje saradnike, krtice, doušnike, agente i špijune. Jedno od tih zagonetnih mesta, na kome su se strani obaveštajci okupljali bila je, na primer, Banja Koviljača, pa Subotica, Zvornik, i naravno i Beograd. Na suprotnoj strani ovim tajnim sluzbama, nalazile su se tajne policije i kontraobaveštajci Republike Srpske, Srbije, Crne Gore i Vojske Jugoslavije, koji su ih uspešno razotkrivali i hapsili. General policije Tomo Kovač je muslimanske špijune počeo da juri još po Ilidži i Sarajevu :

- Na početku rata imali smo dosta uspeha u hvatanju kojekakvih ubačenih muslimanskih špijunskih grupa, jer smo otkrivali razne strane obaveštajce koji su se predstavljali kao novinari. Kasnije smo taj posao nekako batalili zbog važnijih zadataka koje smo imali, a i zbog nerazumevanja u Vladi. Kako da kontrolišemo špijune kada je u RS bilo dozvoljeno da svako, na iole značajnijoj funkciji, može da razgovara sa strancima bukvalno o svemu. Tako, na primer, sa gradonačelnikom Banjaluke stranci razgovaraju o Mrkonjiću i Šipovu, a on nije svestan toga da je taj stranac došao sa zadatkom da baš njega podigne na nivo ovlašćenog pregovarača, da poništi RS kao državu i da se Republika Srpska kantonizuje. Ili kad ti strani medijatori dodju u Bijeljinu, pa sa tamošnjim gradonačelnikom razgovaraju o Majevici, na primer. Imali smo u Sarajevu predsednike opština koji su u trans pali kada su se rukovali sa Klintonom, jer su valjda mislili da su jako važni ljudi…Kada sam posle izbora u BiH preuzeo stanicu milicije na Ilidži provalio sam muslimanske prislušne centre. Unutar službe oni su vodili samo četvoricu ljudi koje su prisluškivali, potpuno nebitnih. To je meni nešto smrdelo. Ubrzo smo im otkrili potcentar koji je radio isključivo za SDA i u njemu prave spiskove ljudi koje su pratili i prisluškivali. Na njima je bilo oko 60 čelnika SDS-a. I mene su pratili, uvek po trojica muslimana. Oni su bili organizovani preko taksi službe. Na mom spratu je stanovao Musliman Ramiz Delalić, koji je ubio onog našeg svata Gardovića na Baščaršiji. Ja sam svako jutro ostavljao porodicu sa zebnjom da li će im se nešto dogoditi ili ne. Muslimani su pokušali tri puta da mi kidnapuju familiju. Moja supruga i deca su poslednjim avionom napustili Sarajevo. Vozili su se u gepeku aviona, pa su od mraza imali užasne posledice. Hvala bogu, sada je sve u redu. Odnedavno sam, pošto sam navikao da živim u velikom gradu žitelj Beograda, upisujem decu u školu…

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

KO CINKARI SRJ

Kada su 1991. godine zaratile dojučerašnje bratske republike SFRJ, javno su zaratile i njihove tajne službe, koje su, doduše već bile u sukobu. Svaka od novonastalih država odmah je i pre zvaničnog priznavanja počela da stvara svoje obaveštajne i kontraobaveštajne direkcije na temeljima dojučerašnje Službe državne bezbednosti. Zato se i dogadjalo da su nekadašnje kolege iz federalne i republičke tajne policije, preko noći postajali jedan drugome neprijatelji i strani špijuni. Ti procesi formiranja novih službi su negde bili kratki, kao na primer u Makedoniji koja je jednostavno podržavila svoj bivši SDB RSUP-a, a negde poduži, kao na primer, u Hrvatskoj koja je dve – tri godina, prvo čistila svoju tajnu policiju od jugoslovenskih kadrova, a potom je reorganizovala da bi je podredila direktnoj komandi i kontroli dr Franji Tudjmanu. Na isteku 1996. godine Hrvatska je imala šest tajnih službi smeštenih u policiji i vojsci Hrvatske. Tri obaveštajne : Sigurnosna izveštajna služba – SIS u Ministarstvu odbrane, Obaveštajna služba hrvatske vojske – OSHV pri Generalštabu i Diplomatska informativna služba – DIS u Ministarstvu vanjskih poslova. Dve kontraobaveštajne : Ured za nacionalnu sigurnost – UNS MUP-a Hrvatske i KOS Hrvatske vojske. I jednu kordinatorsku : Hrvatska izvještajna služba – HIS. Obaveštajnim službama hrvatske armije nove temelje je udario general Martin Špegelj. Jedan od njihovih šefova je general-bojnik Markica Rebić. Josip Manolić i Josip Boljkovac su radili na formiranju tajne policije pri MUP-u Hrvatske, koja se u početku zvala Služba za zaštitu ustavnog poretka, pa Ured za zaštitu ustavnog poretka i sada UNS. Hrvatska tajna policija u MUP-u ima šest uprava – za unutrašnju bezbednost, za bezbednost predsednika i rukovodstva, za kontraobaveštajni rad, za specijalne akcije i operacije, za informacije i dokumentaciju i za tehniku tj. za tajno praćenje i snimanje. Na njegovom čelu je Luka Bebić, stari i iskusni policiajac, doskorašnji predsednik Odbora za unutrašnju politiku i nacionalnu sigurnost u hrvatskom Saboru. Na čelu HIS-a kao kordinator svih tajnih službi Hrvatske nalazi se Miroslav Tudjman, sin predsednika dr Franje Tudjmana.

Dotadašnji načelnik Službe državne bezbednosti Jugoslavije i drugi čovek SSUP-a, Zdravko Mustač, svojevremeni organizator hapšenja maspokovaca i dr Franje Tudjmana medju njima, postao je 1990. godine specijalni savetnik dr Franje Tudjmana za bezbednost. U prvi mah takva vest da je Zdravko Mustač postao i član hrvatskog Ureda za zaštitu ustavnog poretka zvučala je apsurdno. Mnogi Mustačevi saradnici i kolege nisu verovali u takvu mogućnost, jer su znali da je Mustač 1971. godine, kao načelnik SDB Zagreb, organizovao hapšenje i saslušavanje dr Tudjmana i ostalih maspokovaca. Posle toga Zdravko Mustač je, kako svedoči osječki advokat Ivan Vekić po kazni prebačen u SSUP. Tu naredbu je izrekao Mika Špiljak, kada se osamdesetih opet dočepao vlasti u Hrvatskoj. Mustač je tokom svog mandata u SDB SSUP- slovio kao veliki Jugosloven, komunista i vrhunski policajac. Prelazak u redove jednonacionalne policije i u tzv. krizni štab Vrhovništva zato je prihvaćen u Beogradu, a i čitavoj Jugoslaviji, medju policajcima kao profesionalno dezerterstvo. Mustačeve kolege nisu mogli da nadju nijedan valjan razlog za ovakav potez, do tada, kako sami rekoše, sigurno, najboljeg policajca u zemlji.

Ljudi se prisećaju da je Zdravko Mustač pred penzionisanje, pocetkom ove godine, bio iskreno zabrinut za svoju buducnost. Trebalo je da se kao penzioner vrati u Zagreb, ženi koja radi u “INI” i dvojici sinova koji idu u srednju školu. A da ne ostane bez velikog stana i federalne penzije. Jer je 1990. godine Vrhovništvo mnogim bivšim policajcima i tajnim agentima SSUP- i RSUP-a iz Hrvatske oduzele stanove i prepolovilo penzije. Zato se pretpostavlja da je ovaj četrdesetpetogodišnji policajac, obaveštajac i kontraobaveštajac skupo ” prodao kožu ” i svesno stao na stranu onih koje je godinama progonio. Bilo je mišljenja da je dr Franjo Tudjman, znajući za afere koje je Zdravko Mustač zataškao u Hrvatskoj, ucenio ovog bivšeg načelnika tajne policije Jugoslavije. Tvrdilo se i da je Mustač, kao dobar kontraobaveštajac, otkrivao veze dr Tudjmana sa tajnim službama Nemačke i SAD, ucenio ga, postao njegov savetnik i tako spasao glavu. A možda se, poput mnogih vrhunskih obaveštajaca, jednostavno prodao onome ko više plaća. Ima ljudi iz SDB Jugoslavije koji svedoče da je Mustač bio taj koji je preobratio Bogića Bogičevića, člana Predsedništva SFRJ da glasa za raspad SFRJ. Naime, Mustač je od Leke Lončara iz SID-a dobio fotografije Bogicevića u neprijatnim pozama i scenama. Zapretio mu je da ce ih sve objaviti u novinama i na televiziji “Džutel”, ukoliko ne da svoj glas za neprincipijelnu koaliciju. Uhvaćen u sopstvenoj zamci Srbin kog sami Srbi nisu mnogo cenili popustio je pred ucenom. Da li je to tacno ili ne, ne zna se, ali je sigurno poznato da je Bogic Bogicevic glasao za razbijanje SFRJ.

Zdravko Mustač je diplomirani ekonomista, koji je sa najvišim ocenama završio mnoge kurseve naše tajne policije. Svoju karijeru u Službi državne bezbednosti započeo je kao načelnik ” analitike ” u zagrebačkoj upravi. Potom je bio načelnik SDB Zagreb, pa kod ministra hrvatske policije Pavla Gažija podsekretar za SDB Hrvatske. Sa tog mesta došao je u SSUP, u prvoj polovini osamdesetih godina, dok je na čelu SDBJ bio Srdan Andrejevic. Punih šest meseci Mustač je u saveznoj policiji radio na poslovima pomoćnika sekretara za informisanje. Čim je Andrejević otišao u penziju, on je zauzeo njegovo mesto i tu ostao za ministarskog mandata Dobroslava Ćulafića i Petra Gračanina. Svo vreme bio je samac u Beogradu. Stan u Sarajevskoj napuštao je samo vikendom kada je odlazio porodici – u Zagreb. Supruga mu je Srpkinja. Ima dva sina koje je dobio u kasnijim godinama. U glavnom gradu SFRJ družio se sa Antom Markovićem, Zoranom Miškovićem, Zdravkom Pošćićem, Budimirom – Lekom Lončarom, Brankom Tintorom i porodicom Šainović. Voleo je ozbiljnu muziku, posebno operu i literaturu o motorima. Najveći prijatelj u Rijeci mu je bio Ragib Mendžarić, profesor na Pomorskoj akademiji, obaveštajac za Mustačevu vezu sa Mikom Špiljkom i čelnim ljudima iz ” INE”. Zagrebački prijatelji su mu bili, opet Mika Špiljak, ali i njegov sin Vanja Špiljak, Miša Broz i Josip Vrhovec, koje je, kažu, svojevremeno zaštitio od provale. Tako je i nastao slučaj Gaži. O Zdravku Mustaču niko u SSUP-u nije rekao nijednu ružnu reč. Poznanici i kolege su ga cenili i kao čoveka i kao profesionalca. Dobar deo njih ga se i bojao, jer kažu da je pored dvojice ministara policije koji su vodili politiku SSUP-a, Mustač kao podsekretar i načelnik SDBJ, faktički bio prvi policajac SFRJ. Ujedno i koordinator sva četiri sistema bezbednosti u zemlji. Njemu su na noge dolazili i Branko Tintor, načelnik SDB u SSIP-u, i Marko Negovanović, načelnik Uprave bezbednosti JNA i republički tj. pokrajinski šefovi tajne policije. U toj ulozi Mustač je imao obavezu da o bezbednosnoj situaciji u zemlji i svetu redovno informiše Staneta Dolanca tj. Bogića Bogićevića, predsednike Saveznog saveta za zaštitu ustavnog poretka. Zdravko Mustač je, dakle, privatno i službeno u Beogradu, Zagrebu i SFRJ bio moćan čovek.

Na početku svog rada u SDBJ načelnik Mustač je gurao jugoslovensku opciju, ali je vremenom sve češće zagovarao stavove antisrpske koalicije. To se posebno osećalo u njegovim ocenama srpskog nacionalizma, koji je prvo izjednačavao sa albanskim, a potom ga proglašavao isključivim krivcem za loše stanje na Kosovu. Mustač je ostao zapamćen i po insistiranju na blokadi, pa i hapšenju srpskih lidera od Koste Bulatovica do Miroslava Šolevića. Ova naredjenja izdavao mu je direktno Stane Dolanc. Federalna policija je hapsila Bulatovića i Šolevića, a srpska ih je oslobodjala. Veliku nepravdu Mustač i Dolanc naneli su srpskom narodu na Kosmetu neprestanim insistiranjima da je slučaj Djordja Martinovića montiran, odnosno da se kod ovog čoveka radilo o samopovredjivanju, a ne o fizičkom zlostavljanju i povredjivanju. O tome postoje dva “strogo poverljiva” dokumenta SDB Jugoslavije. U prvom, ” Informacija o postupanju organa unutrašnjih poslova povodom slučaja samopovredjivanja Djordja Martinovića”, se još u naslovu odredjuje stav SSUP-a i SDB SFRJ prema ovom dogadjaju na Kosmetu. A u drugom , ” Informacija o aktivnosti nacionalista povodom slučaja Djordja Martinovića” se čak nalazi i lista Srba koji tvrde da je reč o nasilju Šiptara iz neprijateljskih pobuda : prvi Dobrica Ćosić, Vuk Drašković, Milan Komnenić, Antonije Isaković, Danko Popović, Rajko Djurdjević, Velimir Cvetić, Dušan Bogavac, Bogoljub Pejčić, Bogdan Mrvoš, Dragan Barjaktarević, Miloš Marković, Antonije Djurić i drugi. Ovaj dokument je nastao 25. decembra 1988. godine. Ja sam u razgovorima sa saveznim javnim tužiocem Milošem Bakićem, koji je pretio čitav ovaj slucaj, od njega saznao da je Djordje Martinović napadnut od trojice Šiptara. Ali, da su SDB Jugoslavije i KOS JNA učinili sve da ometu istragu nad ovim slučajem, kako srpski nacionalisti ne bi dobili argumente i duhovnu snagu za svoje nove političke akcije. Kao javni tužilac Miloš bakić nije smeo nigde javno to i da kaže, a meni je branio da pišem u novinama kako sam tu istinu saznao u Saveznom javnom tužilaštvu.

Zdravko Mustač se kao vispren kontraobaveštajac bavio i dezinformacijama, opet, na štetu Srba. U više navrata menjao tekstove informacija analitičke službe SDBJ namenjene saveznim funkcionerima i organima, jer nije bio zadovoljan ocenom i osudom srpskog nacionalizma. Neprestano je vodio računa o političkoj simetriji medju političkim delikventima. Protivio se, na primer, da davno penzionisani policiajac Vojin Lukić, koji je u Boliviji imao sina, dobije u SDB Srbije pasoš, sve dok se takva putna isprava ne da i Vladimiru Šeksu u SDB Hrvatske. Ovakav stav Zdravka Mustača, prvog čoveka političke policije SFRJ, mogao se tumačiti i činjenicom da je u to vreme SSUP tj. Sluzba državne bezbednosti Jugoslavije održavao direktnu vezu sa SDB Hrvatske, kao i sa PSUP-om Kosova, preskačući RSUP i SDB Srbije. Mustač je u Prištini bio na vezi sa Jusufom Karakušijem, Memetom Ljumom, Selimom Brošajem i onim ljudima koji su kasnije prešli na stranu albanskih nacionalista i HDZ. Time je Mustač stavljao u podredjenu ulogu SDB Srbije, a i produbljivao stari sukob izmedju federalne i ove republicke tajne policije. A na drugoj strani stopirao aktivnost SDB SFRJ protiv albanskih nacionalista i špijuna, što se vidi i iz tajnog izveštaja Uprave za emigraciju :

“…U realizaciji usvojene programske orijentacije i programskih zadataka u kontraobaveštajnom suprostavljanju obaveštajnoj i drugoj antijugoslovenskoj delatnosti NSR Albanije i ofanzivnom nastupu prema Albaniji, SDB Jugoslavije je ispoljila sledeće slabosti. Naš ofanzivni-obaveštajni rad prema Albaniji, koji je potenciran i prihvatan gotovo na svim sastancima i radnim dogovorima, posle sedamdesetih godina, nije praktično uopšte zaživeo. Nemamo izraženih strateških i drugih pozicija u Albaniji preko kojih bi se moglo kontinuirano dolaziti do saznanja, narocito u odredjenim kriznim i drugim situacijama, od znacaja za procenu situacije i mogućih kretanja u ovoj zemlji, njenim stavovima prema iredenti, albanskoj emigraciji na Zapadu, ponašanju i aktivnosti naše IB i druge emigracije u Albaniji, obimu prisustva stranog faktora na tlu Albanije i drugim aktivnostima od značaja za bezbednost Jugoslavije u datoj situaciji. Tome je svakako doprineo i pesimizam u Službi, jer je duže vreme prisutno misljenje da se na tlu Albanije ne mogu stvarati saradničke pozicije. To je dovelo do odredjene demobilizacije i većoj orijentaciji SDB prema centrima Albanske obaveštajne službe u trećim zemljama, kao i do promene stava političkog vrha u SAP Kosovo, koga su akceptirali i preneli na Službu bivši rukovodioci PSUP-a. U SDB su, naime, preneti sa Kosova stavovi o ” dobrim odnosima” sa Albanijom, te da zbog toga prema njoj ne treba raditi ofanzivno, niti je bilo kako iritirati. Ovakvi stavovi su obrazlagani da je njima u SAP Kosovo dodeljena uloga da grade nove odnose sa Albanijom, odnosno da su oni most preko koga treba da se grade odnosi Jugoslavija – Albanija. U tom kontekstu i teku otpori prema incijativama u SDB za ofanzivan rad prema Albaniji, što se posebno manifestovalo na sastanku rukovodilaca SDB na Bledu i na Brezovici. “

Načelnik savezne tajne službe Zdravko Mustač, sa ministrom federalne policije Torom Ćulafićem bio je čovek koji je naredio policijski obračun sa Srbima na Kosmetu, ali i u Crnoj Gori. Odobrio je izveštaj o Žutoj gredi, u kome su Srbi proglašeni za glavne organizatore dogadjanja naroda u Crnoj Gori. Dokaze za to sam našao u dokumentu SDB SSUP-a od 16. januara 1989. godine koji nosi naziv ” Neke karakteristike sadašnje i procene mogućeg razvoja bezbednosne situacije u Crnoj Gori” – strogo poverljivo. Ove ocene stanja Službe državne bezbednosti Jugoslavije o srpskom i crnogorskom narodu date su na osnovu podataka dobijenih u tajnoj službi SFRJ, SDB Crne Gore, kao i neposrednog razgovora funkcionera SSUP-a Jove Vučkovića i Krste Kijca sa čelnicima RSUP-a Crne Gore obavljenog, samo dan ranije, petnaestog januara.

Kada se zna da je Zdravko Mustač potajno radio za HDZ, postaje jasno da je zastupao stavove hrvatskih čelnika, čiji je bio zaštitnik usred Beograda. Načelnik SDBJ je krajem osamdesetih godina uzeo iz Arhiva SDB dosije dr Franje Tudjmana, da bi ga “očistio” od nepotrebnih i suvišnih beleški i dokumenata. Zapravo, Mustač je taj kompletan dosije prosledio u Zagreb, tajnoj policiji Hrvatske, da ga ona ” očisti”, a u Beogradu, kod SDB Jugoslavije i SDB Srbije ostala je samo njegova kopija. Djura Pešut, tadašnji načelnik hrvatske tajne službe bio je za to da se na taj način orginalni policijski dosije dr Franje Tudjmana sklanja, odnosno uništava. Metar i po visok dosije dr Franje Tudjmana je spaljen u Zagrebu. Kada je MUP Srbije 1993. preuzeo SSUP i arhivu SDB Jugoslavije i taj “kontrolni dosije”, odnosno mikrofilmovani dokument o dr Franji Tudjmanu došao je definitivno u posed srpske tajne službe. Mustač je bio poznat i po tome što je godinama štitio “INU”, prvo kao ekspozituru jugoslovenske tajne policije, a potom i kao budjelar za sve hrvatske funkcionere koji su iz nje izvlačili pare, takodje, pod izgovorom da je ona punkt naše tajne službe u svetu. Pod izgovorom da unapredjuje vredne Srbe, Mustač je iz hrvatske tajne službe prebacivao one najsposobnije u Beograd i tako čistio teren za Josipa Perkovića da lakše zagrebačku policiju pretvori u paravojsku. Takvu sudbinu je doživeo načelnik Ratko Majstorović iz Osijeka, koji je prebačen krajem osmadesetih godina u SSUP, samo zato jer je mnogo znao i o Mustaču i o HDZ-eu. Mada se često ističe da je Zdravko Mustač bio ” sjajan profesionalac “, ipak treba se podsetiti da su se u njegovo vreme dogodile afere Satri, Lakonić, Arkan, Špegelj, koje su osramotile federalnu policiju i posebno Službu državne bezbednosti SFRJ. Ljudi u Beogradu opravdano smatraju da je Zdravko Mustač bio jedan od glavnih “razbijača” ove službe i njen “poslednji načelnik”.

Umesto službi državne bezbednosti u Sloveniji i Hrvatskoj koje su svedene na mizerna odelenja, u Ljubljani i Zagrebu su, po ugledu na Nemačku, formirani Uredi za zaštitu ustavnog poretka. To je njihova nova tajna policija, koja za razliku od Nemačke ne saradjuje sa federalnom. U takvom uredu, čiji je zadatak da štiti ” mladu demokraciju “, Zdravko Mustač je specijalni savetnik za bezbednost. i član tzv. Kriznog štaba, u kome su se nalazila još dvojica njegovih komšija i kolega iz komunističkog mandata. To su bili Josip Perković i Franjo Vugrinec. Takodje, bivši ” goniči ” dr Franje Tudjmana iz 1971. godine. Dok je bio radnik hrvatske Udbe, Josip Perković je slovio kao stručnjak za ustašku emigraciju i antiterorizam, a Vugrinec kao ekspert za unutrašnje neprijatelje. Josip Perković je do 1991. bio šef vrhovnikove tajne policije pri MUP-u Hrvatske, a od tada radi u Ministarstvu odbrane na kontrašpijunaži. On je posle osnivanja Ureda, marta 1992. godine, prebacio u svoje odelenje dvadeset i petoricu Boljkovčevih tajnih agenata. Perković je svojevremeno orgnaizovao prisluškivanje dr Jovana Raškovića, a potom i ilegalni šverc oružja kroz BiH. Franjo Vugrinec je postao specijalni savetnik Ureda za delovanje u SAO Krajina. Jurio je ” unutrašnjeg neprijatelja ” HDZ-a , dok je Mustač, korišćen kao analitičar i planer svih akcija tajne policije Hrvatske protiv Srba. Ne samo u ovoj republici već i u SRJ, a i u inostranstvu. Ima mišljenja da nekadašnji načelnik SDBJ i koordinator službi bezbednosti u Jugoslaviji, jako dobro zna beogradsku mrežu obaveštajnih i kontraobaveštajnih službi, veze i saradnike, šifre, agente i njihove “informatore”. I da postoji mogućnost da ih je ” prodao ” HDZ-u i tako provalio. Kao što je to, na primer, svojevremeno učinio general Martin Špegelj. A to je značilo da su i neki pripadnici tajne policije Jugoslavije i republičkih i pokrajinskih službi stradali, ne samo u Hvatskoj i Sloveniji već i u inostranstvu. Jedan od bliskih saradnika Zdravka Mustača mi, medjutim, reče da bivši načelnik to nije učinio, jer je, ipak, pravi profesionalac. Uloga Zdravka Mustača u Hrvatskoj 1992/93. godine bila je da poveže konce razbijenog MUP-a, razjarene hadezeovske armade i tek rodjene hrvatske vojske pod firmom rezervne policije. Praštajući tim bivšim jugoslovenskim agentima progone iz 1971. godine dr Franjo Tudjman je pozvao u pomoć profesionalne policajce, jer je shvatio da Boljkovac i Degoricija nisu sposobni da rukovode MUP-om. Bilo je čak reči da će Mustač biti i novi ministar policije Hrvatske, ali se to nije dogodilo, pa je Zdravko Mustač penzionisan. O tome sta je Mustač mogao da odnese sa sobom iz SDB Jugoslavije dr Adreja Savić kaže :

- Koliko je i šta odneto iz SDB Jugoslavije, ne znam. Mogu reći da su se ti kadrovi iz Hrvatske i Slovenije vrlo brzo uključili u bezbednosne strukture secesionističkih republika. Mustač je po povratku iz Beograda direktno uključen u sam vrh Ureda za nacionalnu sigurnost. Sigurno je da čovek kao Mustač u glavi ima mnogo toga. Ili, Slovenac Boris Zore. Vodio je, kako se stručno kaže, osetljive kombinacije prema inostranstvu. To je zbog njegove izdaje sve palo u vodu.

Zbog bekstva Slovenaca , Hrvata, Muslimana, Makedonaca i bojkota 1992. godine čitava policijska aktivnost SSUP-a svedena samo na poslove obezbedjivanja saveznih i stranih diplomatskih predstavnika, kontrolu stranaca i medjunarodni kriminal. Mada i tu ima problema, jer je i svaki nas član Predsedništva SFRJ, na primer, dovodio sa sobom svoje obezbedjenje. Dešavalo se da SDB SSUP-a nije ni znala gde se članovi Predsedništva SFRJ kreću po Beogradu, a niti su smeli da to znaju. Na proslavi Dana bezbednosti general Veljko Kadijević je konstatovao da je sistem bezbednosti u SFRJ razbijen. Tada, 1991. godine u našoj zemlji su delovale četiri vrste službi bezbednosti, reklo bi se svaka za sebe: Vojna, koju je predvodio načelnik Marko Negovanović, Savezna, čiji je vršilac dužnosti bio Pjer Mišović, Saveznog sekretarijata za inostrane poslove, čiji je šef bio Branko Tintor, i republičke tj. pokrajinske službe. U BiH načelnik SDB je bio Branko Kvesić, u Hrvatskoj je Josip Vukas, inače predsednik Ureda za zaštitu ustavnog poretka, u Crnoj Gori je bio pukovnik JNA Lazar Boričić, u Makedoniji je bio Stevan Pavlevski. A u Sloveniji Miha Brejc, u Srbiji je bio Zoran Janaćković, a na Kosovu je Radosav Lukić. I u Vojvodini načelnik tajne policije je bio Ratko Sikimić. Kada je Dobrica Ćosić postao predsednik Jugoslavije lično je insistirao, po dogovoru sa generalom Petrom Gračaninom, da njegov šef kabineta Dragiša Ristivojević preuzme vodjenje federalne Službe državne bezbednosti. U to vreme kao zamenik ministra Ristivojević se pojavljivao u Saveznoj skupštini na raspravama oko policijskih izveštaja. Ristivojević je bio srpski kadar. Radio je u beogradskoj Upravi SDB, u vreme Dušana Stupara, kao načelnik kontraobaveštajnog sektora za Istok i albansku emigraciju pre nego što je krajem osamdesetih prešao u SSUP. Za Ćosićevog mandata Dragiša Ristivojević je samo neko vreme bio v. d. načelnika federalne tajne policije, dok 1992. nije otišao u penziju. Tada je savezna vlada na mesto ministrovog pomoćnika postavila Mihalja Kertesa, koji je nezvanično vodio i SDB Jugoslavije. Sa njim je, medjutim, država SRJ imala druge probleme.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIZNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

KAKO SRPSKE KRAVE DAJU MLEKO

Andjelka Stefanov je kao supruga Slavka Stefanova iz Diseldorfa septembra 1992. stupila u kontakt sa Nemačkom obaveštajnom službom BND i radila uz novčanu nadoknadu koja se kretala od 500 do 3.000 nemačkih maraka, sve do hapšenja maja 1994. godine. Za te pare Andjelka, koja je završila samo šest razreda osnovne škole prikupljala je podatke o: političkim, vojnim i ekonomskim prilikama u zemlji: Šešelju, Arkanu, Vuku Draškoviću; načinu sprovodjenja embarga protiv Jugoslavije; tome da li Srbija pomaže Srbima u Bosni; tome da li se u Srbiji vrši mobilizacija i na koji način; odnosu Srbije prema Makedoniji i ima li šanse za stvaranje konfederacije sa Makedonijom. Nemcima su, prema mišljenju tužioca, bili naročito interesantni podaci o položaju Hrvata u Nišu, srpskoj dominaciji prema Madjarima u Vojvodini. A posebno ih je interesovalo da li vojni komandanti vrše pritisak na političare, šta se radi na vojnom aerodromu, kakav je raspored kasarni u Nišu i kakav je precizan položaj zgrade MUP-a u Nišu. Andjelka Stefanov je, na svoju nesreću, prikupljala podatke o snabdevenosti Niša osnovnim životnim namirnicama, standardu, o otkupnoj ceni mleka, pa je tako sve te podatke više puta odnosila u Nemačku. Sa sobom je u SRJ donosila spisak sa pitanjima na koje treba da odgovori, ali kako je bila “loša na olovci” u svemu tome su joj pomogli zet i sestra. Verovatno najtajnovitiji podatak koji je Andjelka prenela u Nemačku je onaj o bivšem Domu JNA. U jednoj svojoj belešci, na istom papiru sa receptima za kolače napisala je: Dom JNA se sada zove Dom Vojske Jugoslavije. Optužena je priznala izvršenje krivičnog dela, jer je izjavila da ju je muž upoznao sa izvesnim Egonom Klajnom, pripadnikom Nemačke obaveštajne službe, sa kojim je ona pristala da radi, iako nikada sa njim nije razgovarala. Andjelka ne zna ni reč nemačkog. Andjelka Stefanov je sve prikupljene podatke nosila u običnoj ženskoj tašni. A jednom prilikom dobila je tašnu sa duplim dnom i obećanje, od agenta Klajna, da će je on spasti ukoliko bude imala problema na granicama sa Nemačkom i Austrijom, tvrdi optužnica. Njen advokat je bio Nikola Cvetković magistar pravnih nauka, a njegov magistarski rad odbranjen kod dr Obrena Djordjevića na Univerzitetu u Nišu, još za vreme dok je Cvetković bio zamenik načelnika DB-a za čitav okrug ima naslov: Krivično delo špijunaže i legalno prikupljanje podataka.
- Sve do pre tri godine sam radio kao kontraobaveštajac i kada mi se sve smučilo prešao sam u advokate – kaže Cvetković. Dvadeset pet godina sam jurio špijune i nijednog nisam uspeo da uhvatim. Kada sam video slučaj Andjelke Stefanov, shvatio sam to kao veliki izazov i jedinstvenu priliku u životu da branim špijuna. U celom njenom slučaju nema dela, kako mi pravnici kažemo. Ni “š” od špijunaže. Nisu u tužilaštvu imali preča posla, pa se navrzli na neobrazovanu ženu koja ne zna ni da se potpiše kako treba. Tužilac i sudija nemaju pojma o špijunaži, kaže Cvetković.Bundest Nahtrihtendinst, takozvana BND ili Nemačka obaveštajna služba je posle CIA najjača u svetu. Oni koriste proverene metode. I posebno vode računa o licima koje vrbuju. Oni traže kvalitet, ljude na položajima, perspektivne. Šta će njima Andjelka koja nema ni osnovnu školu koja je radila u jednom hotelu kao čistačica i koja ne zna da kaže na nemačkom ni dobar dan?
Oni koriste najsavremenija naučna dostignuća za čifrovanje poruka, tajnopise, mikro tačke, radio veze, veze preko satelita. Smešno je i pomisliti da će njihov agent nositi podatke u ženskoj tašnici. Najsmešnije je što Andjelku povezuju sa izvesnim Klajnom kojeg je ova videla jednom u životu i za koga je od supruga Slavka čula da je foto-reporter. Optužba ni sa čim nije dokazala da je on zaista pripadnik BND-a i da je Andjelka bila sa njim u stalnoj vezi. Pretpostavljam da je njen muž Slavko bio u kontaktu sa nekom od naših službi bezbednosti, verovatno sa Službom informisanja i dokumentacije (SID) koji radi pri SMIP-u, ali da je u isto vreme radio i za BND. On se svojoj ženi uvek predstavljao kao veliki patriota i Srbin i upoznao je sa nekim ljudima iz našeg konzulata u Minhenu (izvesni Jovanović), a i predstavnicima naše crkve u dijaspori. Upoznala je lično nekog popa Radovića koji je u kontaktu sa Momčilom Djujićem. I oni su tražili od nje da ih obaveštava o situaciji u našoj zemlji kako bi Srbi u dijaspori znali šta se u zemlji dešava. Našim novinama koje su retko stizale, nisu mnogo verovali. Tako je Slavko Stefanov svoju suprugu Andjelku držao u stvarnoj i neotklonjivoj zabludi da radi za “našu” stvar.
Andjelka je rodjena u Beogradu 1952. godine i tu živela do majčine smrti 1958. Otac joj je bio u zarobljeništvu za vreme rata i u Dahau ostao invalid. Sa prvom ženom je izrodio još jednu kćer, Zoricu, i posle ženine smrti otišao u svoj rodni Niš. Tu se oženio drugi put sa Andjelkinom maćehom, inače katolkinjom, sa kojom je dobio jos jednog sina. Kao u priči o Pepeljuzi, maćeha o pocerkama nije mnogo vodila računa već je forsirala samo sina. Starija Andjelka je rano morala početi da radi i tako završila samo šest razreda osnovne škole. Zorica je uspela da maturira i kako nije uspela da ostvari svoju želju ” studije jezika ” udala se za Milojković Dragana iz Niške Banje sa kojim i danas živi. Andjelka se prvi put zaljubila u Momčila Nikolića koji je u to vreme važio za popularnog mangupa u Nišu i sa njim nevenčano živela više od deset godina. Bila je tiha i vredna, nigde nije izlazila, pa je to Nikolića nerviralo i došlo je do raspada vanbračne zajednice.
Posle raspada braka, Andjelka se udaje drugi put i to na oglas nekog penzionisanog potpukovnika iz Niša. On je živeo samo godinu i po dana i Andjelka ponovo ostaje sama, ali sa stanom koji je nasledila. Tako je ponovo počela da prati oglase i počela da se dopisuje sa Slavkom Stefanovim, zaposlenim u Nemačkoj. Tako je i otišla za Nemačku. Tamo se zaposlila kao čistačica sa malom platom koju je uzimao Slavko, a njoj kupovao jeftinu odeću i hranio je. Pošto je bila osobenjak i volela životinje, kupila je šest kanarinaca i dva pekinezera i oni postaju ceo njen svet. Ako je i po nečijem mišljenju špijunirala ovu zemlju, radila je to samo da bi od Slavka dobila novac da obilazi bolesnog oca, i sa mšslju da šalje informacije Srbima u dijaspori. Andjelka je u Jugoslaviju dolazila tri puta izmedju januara i maja 1994. godine. I to je ono zašta je teretila optužba. Potpuno je nejasno kako su naši organi saznali da ona u svojoj torbici nosi takve podatke i kako su je na izlazu iz Niša kod motela “Nais” izveli iz autobusa i odveli u zatvor. Muž Slavko je javio za Andjelku nekome od svojih prijatelja iz DB-a sa kojima je nekada radio. Najverovatnije izvesnom Goranu Živadinoviću iz niškog DB-a i tako Andjelku, u koju ni najpronicljiviji ne bi posumnjao, hapse na izlasku iz Niša. Na sudjenju Andjelkina sestra Zorica i zet Dragan nisu osporavali da su joj pomagali pri skupljanju podataka koje je Slavko tražio. Kako je Andjelka bila polupismena i kako je teško čitala novine, Zorica je to radila umesto nje i beležila podatke. Zet Dragan, inače taksista, a samim tim i odličan poznavalac grada, davao im je pa i sam beležio podatke o kasarnama, o tome gde se koja jedinica nalazi. Kada je čuo od Andjelke da joj je to potrebno za Srbe u dijaspori, hteo je da pomogne. Sestra Zorica i zet Dragan su sve to radili kako bi pomogli Andjelki i kako bi koliko-toliko zadovoljili neke Slavkove želje. Zbog “niške špijunske afere” nije lako ni Andjelkinim braoniocima Nikoli Cvetkoviću i Momčilu Iliću. Ceo Niš ih je prozivao kao antidržavne elemente.
Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”
Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

USPOMENE AGENTA “270″

Bivši oficir JNA i medjunarodni špijun Nurif Rizvanović poginuo je u ovom ratu negde u Bosni pod misterioznim okolnostima, bio je jedan od ključnih ljudi u naoružavanju Muslimana. Imao je nekoliko imena: “Šifra 270″, “Majonez”, “Čeda”. Novinarka Svetlana Vasović koja ga je jedina upoznala nazvala ga je “Crveni Džems Bond” jer je uz znanje jugoslovenskog SDB-a saradjivao sa više stranih obaveštajnih službi. Za nemački BND likvidirao je nemačke teroriste u Iraku, a istovremeno je za jugoslovensku SDB i italijanski SISMI lovio mafijaše i falsifikatore američkih dolara po Italiji i sprovodio misteriozne “operacije” po Nemačkoj. I sam je bio iznenadjen činjenicom da ga je nemačka BND izgurala tako visoko u hijerarhiji – do čina majora i zamenika šefa sektora za Balkan!

Kad je postao opasan za SFRJ Vojni sud u Ljubljani sudio je Nurifu Rizvanoviću kao špijunu nemačke obaveštajne službe (BND) i italijanske SISMI. Najviše su ga teretila svedočenja mladjeg Igora Dolanca, slovenačkog policajca i sina velikog tate Staneta Dolanca. Ukratko, zbog velike špijunske afere Nurifa Rizvanovića bilo je zatvoreno devedeset i pet ljudi – 59 civila i 36 oficira JNA. Rizvanoviću je isprva pretila smrtna kazna, potom dvadeset godina zatvora. Proces vodjen “protiv klike špijuna” proglašen je tajnim. Nurif Rizvanović je osudjen na sedam godina, da bi mu kazna kasnije bila smanjena na polovinu.

Rodjen je u Bosni, 7. juna 1949. godine, u Glogovom kod Bratunca. Završio je Srednju vojnu školu u Sarajevu, Višu tehničku školu u Zagrebu i postao oficir JNA. Tik pred ovaj rat 1990. Nurif Rizvanović je krenuo u privatan biznis otvorivši detektivsku agenciju “Laufer”. Kao agent Alije Izetbegovića postao je jedan od prvih organizatora i snabdevača oružjem “Patriotske lige naroda”, udarne pesnice muslimanske SDA, poznate pod imenom “zelene beretke”. Slovenačka policija ga je uhapsila prilikom rutinske kontrole na drumu, otkrivši da vozi auto pun oružja. Medjutim, ubrzo je pušten iz pritvora i otada mu se gubi svaki trag. Vidjen je u Sarajevu, pa u Bratuncu i na kraju je tu negde i nestao u borbama. Po rečima njegove supruge Dragice, ona je dobila samo zvanično obaveštenje da je Nurif ubijen u blizini svog rodnog kraja. Pao je još 1992. godine, sa činom pukovnika, zamenika komandanta podrinske regije. Najverovatnije kao žrtva komandanta Srebrenice Nasera Orića.

- Jednog dana, bilo je to 1982. godine, javila mi se nepoznata osoba, koja mi se predstavila kao Ljubiša Vasić. Pozvao me je da dodjem u Rim i predložio mi zanimljiv posao. Istovremeno sam o tom poslu obavestio i policiju, jer sam se plašio da je to samo provokacija KOS-a. U Rimu sam predstavljen gospodinu Umbertu Marsiji. Pokazao mi je 700 miliona lira i još jednu kutiju prepunu lažnih dolara. Falsifikat je zaista bio veoma kvalitetan… Ponudili su mi da pokrivam jugoslovensko tržište, a zauzvrat su mi obećali veoma visoku proviziju. Uzeo sam i sakrio samo novčanicu od sto dolara. Po povratku u Jugoslaviju podneo sam, naravno, izveštaj. Tako sam se opet upetljao u obaveštajni rad. Naši su tražili od mene da vodim “igru”. Ubrzo su u Ljubljani zaista uhvatili kurira Vasića sa 59 000 falsifikovanih dolara, pa još 1 250 000 falsifikovanih dolara.

Tako je zvanično Rizvanović 13. novembra 1982. godine pristao da saradjuje sa SDB-om. A onda su se zaredjale akcije u Milanu, Hamburgu, Visbadenu, Frankfurtu. Primljen je u Republički sekretarijat Slovenije, a da niko ne zna. Posle toga, pronašao je, kako je rekao Svetlani Vasović, 350 automobila, kao i nešto oružja, čime je razbijen lanac čvercera na relaciji Nemačka – Bliski Istok. Ali tokom boravka u Nemačkoj, 16. aprila 1985. godine iznenadila ga konkretna ponuda da postane obaveštajac, za nemačku stranu. Po povratku u zemlju, Rizvanović je nadredjene uredno obavestio o šansi koju je dobio. General Aca Vasiljević priča da je Rizvanović zavrbovan tako što je ucenjen jer je uhvaćen u švaleraciji sa ženom svog “klasića”. A potom su mu poturene neke vojne knjige, da bi ispalo kako ih iznosi preko granice stranim špijunima. I na te dve priče Nurif Rizvanović je “pao” i počeo da radi i za KOS JNA.

- Zato, kada je pukovnik Mutić zatražio objašnjenje zašto odbijam “igru” sa Nemcima, odgovorio sam da nemam poverenja u SDB – kazao je Nurif Rizvanović – Obavestili su me da je odlučeno da saopštim BND-u da “prihvatam igru”. Uveravali su me da će posao, bez nesuglasica, voditi SDB Jugoslavije, odnosno Slovenije. Sa BND-ovcima je trebalo da ugovaram sastanke, ako je moguće, u Beogradu, Doboju, Kopru, Ljubljani ili Gorici, pošto tamo postoje lokali, u kojima je moguće tajno snimati razgovore za stolovima. I ja sam se mesec dana kasnije, na sastanku u Beču, infiltrirao u BND, odnosno, oni su mi ponudili ulazak u GSG9, što je odeljenje za borbu protiv terorizma. Ostalo je nejasno da li su me primili u BND kao radnika, spoljnog saradnika ili špijuna. Medjutim, plaćali su pošteno. Normalna tarifa, za agenta, je od 150 do 200 hiljada maraka, godišnje. Na putu za Irak, navratio sam, u Beograd. Znao sam da sam dobro obavio povereni zadatak, uspeo sam da udjem ne samo u nemačko Antiterorističko odeljenje već i u srce samog BND-a. Smatrao sam da moje starešine u Beogradu, imaju mnogo razloga da budu zadovoljni sa mnom. Otišao sam direktno u Generalštab, u Nemanjinu 9. Otišao sam kod pukovnika Djordjića. Još od ranije sam znao da je on doajen obaveštajne službe. Zašto da pišem još jedan izveštaj, kad sam jedan već uputio mom šefu iz SDB-a. Polako mi je svitalo da SDB i vojska nemaju baš najbolji sistem medjusobnog obaveštavanja. Djordjić nije imao pojma da jedan izveštaj već postoji. Onda je u Bagdadu došlo do paradoksalne situacije. Upoznao sam jednog našeg čoveka, pukovnika Branka Panjaka. Sprijateljili smo se, kad, jednog dana me taj fini gospodin zavrbuje da u Bagdadu obavim jedan poslić za našu stranu, za KOS. Ta ponuda me je iznenadila, mislio sam da je posredi nekakva provokacija. Odjednom mi se činilo da oko mene vlada strašna zbrka, da sam upao u haos. Smatrao sam da jugoslovenska strana sebi jednostavno ne sme da dozvoli takve gafove, od onog trenutka od kada me je ubacila u BND!

Tako je Nurif Rizvanović postao neka vrsta specijalnog kurira u nadigravanju SDB-a i BND-a. Po dolasku u Jugoslaviju, prvo i najvažnije je bilo da napiše detaljan izveštaj šta Nemci žele. Onda bi se skupio vrh mozgova SDB-a, razmotrio zahtev i Rizvanoviću omogućio sve uslove da i taj zadatak uspešno izvrši, na veselje BND-a. Ali kada su ga naredne godine Italijani uhapsili, shvativši da ga je SDB SFRJ ostavila na cedilu, počeo je da radi i za tajnu službu SISMI. Vrativši se u Ljubljanu, Rizvanović je predao izveštaj SDB-u, pun gorčine i optužbi. Zakazan je hitan sastanak u hotelu “Slon”, gde je SDB imao svoju bazu u apartmanu 310.

Glavešine SDB-a su nekako uspele da ubede agenta Rizvanovića da pati od preteranih halucinacija, razbile mu sve sumnje da je bio lovina postavljena za odstrel i pohvalile ga što je uspostavio kontakt i sa SISMI-jem. što se tiče diplomatskog pasoša, rečeno mu je da to nije moguće jer bi to značilo direktnu kompromitaciju države. Rizvanoviću nije preostalo ništa drugo nego da spakuje torbu, pa na put. U Italiji je bio Muhamed, za Nemce Majer, za SDB “agent 270″ ili “Majonez”. Imao je i dva pasoša. Jedan za putovanja u države na severu, drugi za carinsku policiju na jugu. Otišao je u Nemačku. Svestan da već dosta rizikuje, Rizvanović je odbio “molbu” SDB-a da u Nemačkoj poradi I na, za Jugoslaviju, onda bolnom pitanju političke emigracije. To mu je bio minus u očima poslodavaca, pre svega u Generalštabu JNA.

- Tačnije, opis mog posla bi glasio: agentura političkih, ekonomskih i vojnih podataka. Polako ali sigurno, napredovao sam u hijerarhiji BND-a, da bih uskoro dobio ovlašćenja da pokrivam ceo Balkan, sve balkanske zemlje. To znači da sam morao da sakupljam podatke i kakvo je stanje u Rumuniji, da li je nestalo elektrike, da li hara glad… Pomagali su mi naši, skupljanjem informacija, radio sam i samostalno, dovoljno je bilo samo citati štampu. Na sastanku obaveštajaca u Nemačkoj, 1985. godine, rečeno je da će Veljko Kadijević biti šef odbrane Jugoslavije. Iako sam bio oficir, pojma nisam imao ko je taj Veljko Kadijević, jer je bilo oko dve-tri hiljade generala u Armiji. Onda su mi otvorili datoteku: Kadijević je 1973. godine bio u poseti NATO paktu, u pratnji delegacije u Vašingtonu, bio je u jednom komandnom centru, itd. Memorirao sam sve to. Onda moj šef otvori karte Veljko Kadijević je iz Imotskog, nabroji jednog, pa drugog školskog druga, da njegov brat ima mesaru, da je bio u američkoj vojnoj akademiji; imao sam pune ruke posla dok nisam napisao iscrpan izveštaj svojoj matičnoj službi, u domovini. Medjutim, dešavalo se da u poslu naletim i na ljude koji su zauzimali ključna mesta i vodili ovu državu. Od Vrhoveca, preko Dolanca do Kadijevića. Pred neslavan kraj moje karijere sve češće sam u Ljubljani izveštaje predavao nekom bucmastom čoveku, koji se predstavljao nekad kao Boris, nekad kao Borut. Tako sam mu jednog dana uručio i izveštaj o Stanetu Dolancu, pošto sam slučajno naleteo na neke podatke u BND-u. Izmedju ostalog, tu je bio i onaj kompromitujući podatak o delikatnom poznanstvu sa Palestincem koga ceo svet traži, Abu Nidalom. Bila je tu informacija kada je tačno imao susret s njim, radi dogovora o otvaranju palestinskog predstavništva u Beogradu. Pored toga, imao sam dokaze da Dolanc raspolaže fabrikama u Belgiji, Italiji, Švajcarskoj i Austriji. Svi ti ljudi su strahovito poharali Jugoslaviju. Tada nisam ni slutio da sam taj škakljivi materijal predao direktno u ruke Dolancu junioru, Dolančevom sinu, koji je takodje bio zverka u slovenačkom SDB-u?! Potrefilo se da sam izveštaj o njegovom ocu dao u ‘prave’ ruke. Verujem da je to bio i glavni razlog za moje uklanjanje. I onda je iznenada usledilo – hapšenje 23. maja 1987. godine na graničnom prelazu u Gornjoj Radgoni. Preko moje kože su odlučili da dokažu kako i Nemci špijuniraju i vršljaju po Jugoslaviji. Žrtvovanjem mene, Jugoslavija je Nemačkoj rekla: “Stop! Vi radite na našoj teritoriji. Angažovali ste Rizvanovića, a on je animirao 36 oficira i 59 civila da rade za vašu službu. Vi nama činite haos u zemlji, rušite našu stabilnost.” Moje hapšenje je imalo funkciju da ih sve uzdrma, pa da na njihovo mesto dodju drugi jahači. Izmedju ostalog, savezni vrh je hteo da kompromituje slovenačku državnu bezbednost, da pokaže kako je ona samo odeljenje BND-a, da je kao takva primala telegrame, šifrirala ih, pisala pisma, radila na razbijanju zemlje. Tako sam ja postao žrtva njihovog nadmudrivanja.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

ULOGA ERNESTA BAUERA

Dr Ernest Bauer je bio visoko rangirani pripadnik Nemačke obaveštajne službe BND. Taj rodjeni Zagrebčanin vratio se tek 1994. u svoj Zagreb, posle skoro pola veka izgnanstva. On je špijun, ali i doktor filozofije i političkih nauka, još pre Drugog svetskog rata intelektualac NDH, portparol dr Ante Pavelića i konzul Nezavisne države Hrvatske. O svom špijunskom životu Bauer je govorio zagrebačkim novinarima :

-Na putu prema Pragu, gde je trebalo da budem veleposednik u Salcburgu, zatekla me “pobeda saveznika”, bilo je to u maju 1945. godine. Ostali smo u Salcburgu, tamo su ubrzo stigli Amerikanci. Skrivao sam se kod nekih ljudi, a jedno vreme sam bio i u logoru. U logoru sam bio i one fatalne noći kad se pojavila “Crna maska”. To je bio jedan od naših bližih saradnika koji se stavio u službu Amerikanaca. Tako je stradao Zdenko Blažeković, zapovednik Ustaške mladeži, M. Ozanić i mnogi drugi. Ja sam imao sreću da me nije prepoznao. Kasnije su me pronašli Englezi i odveli su me u jedan logor gde me ispitivala tzv. Jugoslovenska komisija za ratne zločince. Ispitivali su me, ali se nikako nismo “razumeli”! Oni su me Englezi povuklu u nemačku državnu službu. Ponudjeno mi je državno nameštenje i čin koji po prilici odgovara činu majora. Ko to ne bi prihvatio. Ja sam morao misliti i na prehranjivanje svoje petočlane porodice.

Tako sam počeo da radim za nemačku tajnu službu. Kasnije sam otkrio da je to bila BND, jer oni su, naravno, nastupili pod drugim imenom. U toj službi sam dosta napredovao, došao sam do čina pukovnika. Postoje klase od 1 do 12, 1 je najviša, 12 najniža. Ja sam bio jedan! Osim toga postoji jedna druga skala za tzv. izvanredne službe, specijalne službe, a ta je išla do samih vrhova. Tamo sam radio sve do mirovine. Za BND sam radio sve, jedino me nisu koristili za pitanja u vezi s domovinom, jer misle da onda izostaje objektivnost. Služba BND je bila sastavljena od tri odseka. Jedan je sakupljao vesti, drugi ih je klasifikovao, a treći ocenjivao i slao dalje. Ja sam bio prvo u tom aktivnom odseku koji je bio čisto analitički, gde bi se recimo svakog dana napravilo stanje u kojem se Jugoslavija nalazila. To je svakog dana moralo biti prosledjeno na odredjena mesta. Do informacija se dolazilo na razne načine, javni izvori, novine i razni drugi pouzdani i nepouzdani izvori.

Ja sam čitavo vreme bio aktivan u radu i organizovanju naše emigracije. Hrvati koje sam poznavao znali su gde radim, posebno oni iz “Hrvatskog narodnog veća”. Tu prvenstveno mislim na dr Branka Jelića, njegova brata i još neke. Znali su mi reći da je bolje da sam ja tamo nego neko drugi. Puno Hrvata ih je odlazilo u Nemačku i dalje, u druge države. Mnogi su otišli u Južnu Ameriku. Poglavnik dr Ante Pavelić je jednostavno pobegao u Ameriku, ostavivši i narod i vojsku! Unatoč svemu, ja sam s njegovom porodicom i danas dobar i oni me smatraju poverljivom osobom, dobar sam s poglavnikovim zetom Srećkom Pšeničnikom.

Vodio sam računa da me Udba ne pronadje, pa sam se preselio na jedno selo u okolini Minhena. No, bio sam otkriven, otkrio me zagrebački “Start” i objavio o meni jednu celu seriju članaka. Tekstove o meni je napisao Miroslav Lazanjski, nikad me nije video, nikad nije sa mnom razgovarao, sve je napisao koristeći se Udbinom arhivom. Puno toga su znali o meni, mojoj porodici, ali je bilo i velikih rupa, praznina, bilo je i puno toga što nisu znali o meni. Znali su puno o mojoj porodici, čak su znali i kad su se moji sinovi rodili. U kraću posetu Hrvatskoj došao sam tek 1990. godine bez straha od Udbe. Dolazak u Hrvatsku mi je omogućio Josip Manolić. Poznavali smo se “po službenoj dužnosti” jer je BND jedno vreme bio u vrlo dobrim odnosima s Udbom. I Ivan Stevo Krajačić imao je stalne “poslovne” kontakte s nemačkom Saveznom obaveštajnom službom?

Jedan od Krajačićevih kadrova za saradnju sa BND, tvrdi diplomata Milan Trešnjić, bio je i Budimir Leka Lončar, diplomatski obaveštajac i ministar spoljnih poslova SFRJ. Njemu je bila namenjena uloga kurira izmedju Josipa Broza i Vilija Branta u vreme stvaranja “brionske formule za podelu ratne štete”. Da je to tačno govorio je svojevremeno i Egon Bar, pomoćnik Vilija Branta, nemački Kisindžer, čovek koji je imao ne samo diplomatski već i obaveštajni zadatak da spaja političke interese Bona i Moskve, BND-a i KGB-a prvo oko ujedinjavanja Nemačke, a potom i oko Hrvatske i Jugoslavije. Bar čak smatra da su te veze, koje potiču još iz 1969. godine, kada je Vili Brant napisao pismo sovjetskom premijeru Kosiginu i zamolio ga za saradnju preko KGB-a, baš zato bile sigurne i pouzdane. Onda kada je trebalo Bar je lično odlazio u Moskvu i sastajao se sa visokim oficirima Komiteta gosudarstvene bezopasnosti, koji su, nekoliko godina kasnije postali i generali sovjetske tajne službe. Egon Bar je, kako se jednom pohvalio Milomiru Mariću, imao čast da ga lično Leonid Brežnjev uvede u Kremlj. Istorija je pokazala da su Bon i Moskva, odnosno BND i KGB svoj posao dobro obavili. Nemačka se ujedinila, a Jugoslavija se raspala. A nemački saveznici Hrvatska i Slovenija su dobile svoje države.

Onako kako je saradjivala sa Hrvatskom nemačka tajna služba je “pokrivala” i Sloveniju, prvo preko njene emigracije, a potom direktno preko nacionalnih lidera koji su planirali odvajanja od SFRJ. Glavna veza u emigraciji za BND bio je Jože Pučnik, bivši komunista koji je 1958. zbog “udruživanja protiv naroda” u Ljubljani osudjen na deset godina robije. I posle izlaska na slobodu dr Pučnik je nastavio svoj nacionalistički rad, pa je i 1964. dobio još dve godine zatvora. Rodjen je 1933. u Slovenskoj Bistrici, završio je gimnaziju u Mariboru, a studije filozofije, i potom književnosti u Ljubljani. Emigrirao je krajem šezdesetih u Nemačku, gde je dobio politički azil i posao univerzitetskog profesora u Linbergu. Aktivno se družio sa Hansom Peterom Rulmanom, kog je snabdevao podacima o političkim zbivanjima i tadašnjim liderima u Sloveniji. Kada se 1989. godine vratio u Ljubljanu profesor Pučnik se odmah angažovao kao zastupnik DEMOS-a na političkom preuredjenju i odvajanju dežele od Jugoslavije. Dr Petar Knežević i Milovan Drecun, autori studije o špijunima koji su potresali Jugoslaviju, na osnovu podataka KOS-a JNA tvrde da je i Lojze Peterle, takodje, kao nemački profesor, ali i nemački zet radio za BND. On i Jozef Pučnik bili su specijalni ljubljanski emisari za tajne pregovore sa Nemcima. Kako je dobro završio posao, na prvim višestranačkim izborima u Sloveniji profesor Lojze Peterle je dobio nagradu od Milana Kučana, koji ga je postavio sa premijera Slovenije.

Uticaj BND-a bio je jak i na novu slovenačku tajnu policiju VIS, u kojoj je bilo dosta ljudi iz bivše SDB, pa je Milan Kučan odlučio da za šefa postavi anonimnog čoveka Mihu Brejca. U svojim memoarima, Brejc, medjutim, objašnjava šta se sve dešavalo u obaveštajnim strukturama dežele :

- Pre mog dolaska u SDB Igor Bavčar je sam pokušao da izvede nekoliko korenitih mera u SDB-u. Nije baš ništa pokušao u rukavicama, nego baš onako sekirom po sredini. U SDB-u je najbolje odjeknulo njegovo pismo, koje je napisao 27. juna 1990. tadašnjem načelniku SDB-a Stefanu Tepešu i u kojem je zahtevao da Tepeš do 2. jula 1990. pripremi odgovarajuće odredbe kojima se svim radnicima SDB-a, osim IV odeljenja, oduzimaju policijska ovlašćenja i službeno oružje. Bavčar je u tom pismu dalje zahtevao da SDB mora da sve naoružanje preda u skladište RSUP-a i da preda prostorije koje ima u stanicama i u odeljenjima milicije, da se čitav rezervni sastav SDB-a prerasporedi u rezervu milicije, da uprava popiše SDB-u sva tehnička sredstva, pokretna i nekretnine. A da posebna komisija, sastavljena od predstavnika drugih uprava RSUP-a, tu opremu i prostorije delom preraspodeli za upotrebu ostalim delovima RSUP-a Slovenije. To pismo je Tepeš preuzeo kod dežurnog milicajca na ulazu zgrade u stefanovoj ulici u 19 časova, a sat kasnije već je bio sastanak užeg kolegijuma SDB-a, na kome je Tepeš najavio svoju ostavku. Pismo je bilo poslato i načelniku Saveznog SDB-a Zdravku Mustaču, saveznom sekretaru za unutrašnje poslove Petru Gračaninu, njegovom zameniku Ivanu Erženu i Borisu Zoreu u Saveznom SDB-u. Osim Tepeševe ostavke i dalje pasivizacije SDB-a ništa se nije promenilo.

Kad sam preuzeo VIS vec pre agresije na Sloveniju, uspostavio sam neposrednu saradnju sa tajnim službama Hrvatske, Italije, Nemačke i Austrije. Iz razgovora sa Italijanima, Nemcima i Austrijancima saznao sam da tajne službe u Evropi i svetu sve više saradjuju i pomažu, naročito u borbi protiv terorizma i drugim pojavama nasilnog rušenje ustavnog uredjenja države. Šefovi kontraobaveštajnih službi država evropske dvanaestorice se čak redovno susreću i dogovaraju o zajedničkim akcijama. Interesovanje za zajedničko delovanje tih službi zasnivalo se na spoznaji da ni jedna pojedina služba više nije bila sposobna da dovoljno brzo raspoznaje sve promene u brzomenjajućoj političkoj mapi Istočne Evrope i Balkana, kao i aktivnosti ciljnih grupa. Dr Alfred Ajnvag iz Nemačke pomenuo je da su u arhivama Stazija našli 200 kilometara filmova i na desetine kilometara papirnih dokumenata, na kojima su bili podaci o šest miliona Nemaca i 400 do 500 hiljada saradnika. Prema arhivama tajne službe u Nemačkoj su imali isti stav kao i kod nas u tajnoj službi VIS. Samo žrtve mogu da pogledaju svoj dosije i samo je odredjenim javnim ličnostima dozvoljen pristup delu tog materijala. Objavljivanje imena i prezimena je stvar štampe, a ne službeni stav.

U Sloveniji, čije je rukovodstvo, od predsednika Milana Kučana do vojnog ministra Janeza Janše, dugo patilo od sindroma beogradske Udbe, proces formiranja tajnih službi tekao je dosta burno. Prvo je po nalogu predsednika Milana Kučana stari SDB raspušten i umesto njega formirana je pri policiji Varnostna informativna služba – VIS. Njen prvi načelnik bio je totalni amater, profesor Miha Bajc. U Ministarstvu odbrane, medjutim, osnovana je Vojna obaveštajna služba – VOMO, takodje, pod kontrolom Milana Kučana, odnosno dežele. Po direktivi Janeza Janše kao pandam ovim agenturama stvorena je SOVA, civilna obaveštajna služba, kojom rukovodi Drago Fers. Kako je to izgledalo posvedočio je bivši kontraobaveštajac Roman Ljeljak :

- Radio sam na osnivanju slovenačke tajne službe. Ja sam bio u tajnoj bezbednosnoj službi, i radio sam u Sloveniji sa jedinicama. Imao sam zadatak da štitim jedinice od spoljašnjeg neprijatelja, unutrašnjeg neprijatelja ekstremne emigracije. Na jednom tajnom sastanku tadašnjeg Predsedništva Jugoslavije bilo je zaključeno da se u Sloveniji vodi specijalni rat, i da tim ratom diriguje američka CIA, preko italijanske obaveštajne službe SISMI, uticajem na omladinsku organizaciju u Sloveniji i da ta omladinska organizacija Slovenije ima zadatak da razbije Jugoslaviju. Ja sam tada imao zadatak da radim na tome. To se zvalo “Operativna akcija Mladost”. Tako je bila šifra toj tajnoj vojnoj akciji na kojoj sam ja radio. Tada Slovenija nije bila pripremljena za bilo kakvu akciju odvajanja od SFRJ. Kada je došlo do odvajanja Slovenija je tada već uživala relativno veliku zaštitu u Evropi i svetu. Mislim da je tada za vojsku bio mudar potez što se odlučila na povlačenje. Za mene se, medjutim, to preokrenulo, ja sam bio tri meseca zatvoren u onom poznatom slučaju “Janša i drugi”. Optužba je bila da sam zloupotrebljavao metode rada tajnih službi. To je tajno prisluškivanje, tajni pretres stana… Javnost je bila isključena iz tog procesa i ja sam bio osudjen na 14 meseci zatvora. Mislim da su me stavili u zatvor čisto da bi se zaštitili. Posle su me pustili na slobodu, Predsedništvo Slovenije i Janez Stanovnik.

I Roman Leljak, danas poznati slovenački biznismen, čovek koji sa svoja tri preduzeća važi za jednog od najbogatijih Slovenaca, bio je svojevremeno dvostruki, i srpski, i slovenački špijun. Rodjen u Celju 1964. Tamo je završio osnovnu školu a onda nastavio školovanje u srednjoj vojnoj školi u Sarajevu a potom u vojnoj školi na Banjici u Beogradu. U Ljubljani je započeo vojnu karijeru kao podoficir, a i nastavio studijama novinarstva na Fakultetu političkih nauka. Krajem osamdesetih, kako se to dešavalo sa poslednjim generacijama jugoslovenskih inspektora bezbednosti i Leljak izašao iz te službe i postao novinar slovenačke “Mladine”. Kasnije sam osnovao svoje preduzeće. I tako, jednom prilikom kada je 1995. kao biznismen opet došao u Beograd, ispovedao se novinarima magazina “Intervju” :

- Za vreme onih dogadjaja u Sloveniji ja sam bio u samom vrhu i bio sam na strani Slovenije. Jedno vreme sam radio u Ministarstvu za odbranu, odnosno u KOS-u. Mi smo imali tri osnovna zadatka: otkrivanje delovanja unutrašnjeg neprijatelja, zatim nacionalizmi i ekstremna emigracija, i strane obaveštajne službe. Dosta smo govorili o tim ekstremnim emigracijama, mada evo sada svi ti političari koji su bili vani po svim republikama su vodje stranaka, ili predsednici kao Franjo Tudjman, na primer. Ja sam u jednoj svojoj knjizi govorio o tome kako smo Tudjmana obradjivali kao čoveka koji ekstremno deluje protiv Jugoslavije i deluje na razbijanju Jugoslavije. On je tad živeo vani, mi smo ga obradjivali, tražili njegove saradnike i tako… a on je posle tri-četiri godine postao predsednik Hrvatske. Nešto slično je bilo i sa Vukom Draškovićem kad je radio van…Što se tiče stranih obaveštajnih službi, naš rad na njima značio je suprotstaviti im se. To su razne službe – CIA, SISMI, nemačke službe i tako dalje. Svaka država ima bar pet-šest takvih službi. Upotrebljavali smo različite metode. To su bili razni razgovori, prisluškivanja telefonom, tajni pretresi i tako…

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

TAJNI AGENT BOLJKOVAC

Nekadašnji austrijski generalni konzul u Zagrebu doktor Dengler, veliki prijatelj progonjenih hrvatskih nacionalista, posle svega se nadao da će biti i bogato nagradjen, ne samo ekonomskim koncesijama austrijskim firmama u budućoj hrvatskoj privredi već i na drugi način. Ne čekajući varljivu i neizvesnu budućnost, Dengleru se Vrhovništvo Hrvatske delimično odužilo već u oktobru 1990. godine. Njemu je vlada Republike Hrvatske, sa potpisom tadašnjeg ministra “inozemnih poslova” dr Zdravka Mršića, izdala “potvrdu” kojom je dr Dengler “autorizovan u ime hrvatske vlade da stvara kontakte u Austriji u cilju kooperacije izmedju Austrije i Hrvatske”. Zbog uspešnih posredovanja izmedju Hrvatske i velikog broja medjunarodnih faktora, Tudjman je dr Dengleru nakon sastanka 10. decembra 1990. produžio akreditaciju do marta 1991. godine.

Ma koliko je inostrani savetnik novouspostavljene hadezovske vlasti u Hrvatskoj želeo da se razbijanje Jugoslavije i otcepljenje Hrvatske izvede postepeno i bez sukoba, ta vlast je ubrzo pokazala svu svoju satelitsku i fašistoidnu prirodu, koja nije mogla bez nasilja i krvoprolića. Na jednom od kolegijuma ministra unutrašnjih poslova Hrvatske potvrdjene su, izmedju ostalih, i dve do tada nepoznate činjenice: prva, da je BND glavni inostrani faktor koji je pomagao dolazak HDZ-a na vlast u Hrvatskoj, i drugi, da se Hrvatska uz svestranu pomoć iz inostranstva (Nemačka, Austrija, Madjarska) priprema za rat protiv JNA i srpskog naroda, odnosno za terorizam velikih razmera, uz neposrednu stručnu asistenciju nemačkih instruktora. Operativnim putem, organi bezbednosti JNA pribavili su saznanja o toku sastanka sa čelnim rukovodstvom Službe državne sigurnosti Hrvatske kod tadašnjeg ministra unutrašnjih poslova, Josipa Boljkovca.

Prema verodostojnom fonosnimku, ovaj sastanak je održan 6. marta 1991. godine, a na njemu je, pored ostalog, rečeno:

“Nama je BND pomogla u obaranju stare vlasti, ali sta ona sada misli i da li samo preko nas hoće da utiče na daljnje odnose u Jugoslaviji, to ja ne znam. Uzmite samo primjer moga dosadašnjeg zamjenika, Perice Jurića, koji je po liniji BND-a došao u MUP, završio je obavještajnu školu u Baden-Badenu, čudno se ponašao i čudne je propuste i greške činio. Vrtoglavo je išao linijom smjenjivanja starih kadrova i instaliranja novih. Praktično je odmah pristupio instaliranju paralelne službe u službi. Kada smo išli detaljnije to gledati, vidjeli smo da je najveći dio njih iz “Hrvatskog državotvornog pokreta”. Ne bih htio kao baba da nagadjam, ali možda je sve to smišljeni sistem da se ubrza proces kojim bi se neke pretenzije stranih zemalja prema Jugoslaviji brzo ostvarile. Tu je najinteresantnija za njih Hrvatska, radi Jadrana, gdje juriša Madjarska. Oni nas pomažu i pomoću, to ste vidjeli sa oružjem, ali ne smijemo državu prodati kao Pavelić, da nam ostanu samo mrvice od raspada Jugoslavije. Neki, ovi iz emigracije, koji sada rade u Hrvatskoj i koje smo morali dovesti u zemlju jer su nas njihove gazde finansirale, očito po nalogu njihovih gazda, i dalje moraju raditi kako im gazde narede, a nisu oni pod nama… Mi tu moramo biti obazrivi, jer koliko su god oni veliki Hrvati, a nisu direktno pod nama, oni mogu raditi protiv Hrvatske i Hrvata.

Josip Boljkovac, prvi hrvatski ministar policije, danas je samo jedan od malobrojnih članova Mesićeva HND-a i zastupnik u Županijskom domu Sabora.

Medjutim, još 1941. bio sam ilegalac u Zagrebu. Iz njega sam pobegao, pod imenom Ivan Moskun, jer za mnom je bila raspisana tjeralica: prepoznat sam kad su stradali Josip Kraš u Karlovcu i potom Nada Dimić. Ona je tijekom istrage tek mogla reći da sam ja “mali s dva zlatna zuba, izgleda da se zove Joža. Počeli su potragu za mnom, ali ja sam, na osnovi ranijeg rasporeda, bio u Črnomercu u Zagrebu na vezi. Potom sam preko Karlovca stigao u Vukovu Goricu, pa u Ponikve, i na Kordun. Bio sam 1943. tek politički rukovodilac hrvatskoga bataljuna u ovom području. Tada sam sreo generala Rukavinu. Tek tada smo ustanovili tko je tko, jer njegovo konspirativno ime bilo Vladić, a moje Mali. U to je doba prijetila opasnost od savezničkog iskrcavanja na naš dio jadranske obale. S njima su, pretpostavljalo se, trebali doći i predstavnici jugoslavenske izbjegličke Vlade u Londonu, koje bi dočekao “ministar vojni” Draža Mihailović. Prijetila je obnova stare Jugoslavije! Tada je rukovodstvo KPH, na čelu s Andrijom Hebrangom i mojim prijateljima Rukavinom, Holjevcem i Krajačićem, sudjelovao u razgovorima sa ustašama. U ime Lorkovića i Vokića, pregovore su vodili haesesovci Pavao Pocrnić i Božidar Magovac. Predlagali su stapanje hrvatskih domobrana i partizana u jednu vojsku! U Hitlerovoj Europi, dakle bez Rusije, Hrvatska bi s domobranima i partizanima – imala najjaču vojsku.

Sa dr Franjom Tudjmanom sam se upoznao potkraj 1963. u prisustvu Rukavine, mog mentora i našega najpametnijeg generala, i Holjevca, tadašnjeg ministra prosvjete. Našli smo se u Holjevcevoj kancelariji u Saboru. Tada smo pokrenuli inicijativu, koja je podržana od strane Zakonodavne komisije Sabora, da Zagreb postane glavnim gradom Hrvatske. Po Ustavu iz 1963., Zagreb je, naime, bio tek glavni grad uže i šire njegove okolice. Izišao sam za saborsku govornicu i to predložio. Podržao me Stipe Mesić. Bilo je to potkraj 1964. ili početkom 1965… Kad sam čuo da se zove Mesić, pomislio sam: “Taj je Hrvat iz Like”. Od tada se znamo i nikad se nismo razdvojili. Holjevac i ja često smo odlazili kod Tudjmana u Institut za radnički pokret Hrvatske. U njemu smo upoznali i Bruna Busića. Holjevac i ja nagovorili smo ga da ne ide u inozemstvo, jer tamo neće ništa napraviti. I Tudjman se, štoviše, zalagao za to da Bruno ne emigrira. Bruno je bio drag čovjek, bio je odlučan, ali nije shvaćao da se iz inozemstva ništa ne može napraviti. Nismo htjeli da takav čovjek ode, htjeli smo da ostane u zemlji. Posle obaranja Maspoka ja sam 1971. ostao bez posla. Hranio sam svinje, obradjivao vinograd i voćnjak, i primao njemačke ministre i agente, s kojima sam uspostavio dobre odnose još od 1965. S njima sam stupio u kontakt u vrijeme Treće vatrogasne olimpijade, pod općim pokroviteljstvom Konrada Adenauera. Karlovac je, usprkos konkurencije mnogih gradova, zahvaljujući mojim sposobnostima, dobio tu Olimpijadu, pod pokroviteljstvom Josipa Broza. Ta je veza odigrala svoju povijesnu ulogu, i to Tudjman zna. Današnji njemački kancelar Helmut Kol bio je predsjednik pokrajine u kojoj se, medju ostalima, nalazi i grad Majnhajm. Odlučili smo s njim uspostaviti vezu. Susreo sam se s Mikom Tripalom i dogovorili smo se na koji način osigurati zbližavanje Njemačke i Hrvatske, planirajući, u tom sklopu, INU vezati za njemački kapital. Jasno se sjećam, na Kolovim vratima dočekao me visok, korpulentan gospodin. Na sebi je imao radnički kombinezon i rukavice, jer je, s još dvojicom radnika, kopao temelje za kuću. I to je bio predsjednik pokrajine! Njegov mentor, središnji tajnik CDU-a Bruno Hek, došapuno mi je: “To je budući kancelar”. Dakle, poznajem kancelara Kola još iz doba kad je bio tek predsjednik jedne pokrajine s približno četiri milijuna stanovnika. Zbog toga sam mogao ići u Njemačku kad god sam to htio. često su kod mene u gostima bili središnji tajnik CDU-a, njemački ministar za obitelj i mladež, te državni tajnik dr Dil. Godine 1966. upoznao sam pukovnika Manfreda Njernera, kasnije tajnika NATO-pakta, a dosta dobro poznajem i Mihaela Štajnera.

Ovdje smo se sastajali, u ovom restoranu. To možete pitati i Antu Todorića, oca Ivice Todorića.

U vrijeme priprema obrambenog rata 1991. ovdje sam imao svoj stožer, jer ga nisam mogao imati u Karlovcu pokraj garnizona JNA. U podrumu ovoga restorana primao sam Hrvate iz jugovojske. Ti su oficiri uvečer u civilu dolazili na sastanak, a ujutro bi pukove vodili na vježbu. Za neke se od njih još ne zna, a neki su još u Beogradu. Jednoga sam čak predao i Martinu Špegelju. Vlasnik onoga restorana, nije uopće znao kakvoj se opasnosti izlaže. Budući da nismo bili pri novcu, on nas je sve častio. Još 1989. predsjednik Tudjman me molio da preuzmem na sebe formiranje oružanih formacija. Govorio sam da s time ne prenagljujemo. Tudjman je govorio: “Već sada moramo raditi na organizaciji”. Josip Manolić me pitao, u dogovoru s Tudjmanom, imam li ja nekoga u Beogradu i bih li se usudio tamo otići. To je bilo dosta opasno jer sam zbog svoga prohrvatskog angažmana 1971. bio u egzilu, oduzet mi je čin pukovnika i bio sam po vojnim i civilnim sudovima. Ali, mnogi ne znaju da sam imao zaštitu preporučenu u Jugoslavenskom veleposlanstvu u Njemačkoj. Jugo-poslanik je bio kod Nijemaca na večeri, i oni su mu rekli da sam ja njihov prijatelj, da sam pridonosio uspostavi odnosa izmedju Nijemaca na večeri, da sam pridonosio uspostavi odnosa izmedju Njemačke i Jugoslavije, da sam čestit čovjek i da me često posjećuju. Moja veza bila je u Komandi grada Beograda. Zapravo, htjeli smo provjeriti što JNA namjerava učiniti u povodu naših odluka u Zagrebu, kako ne bismo doživjeli sudbinu Madjarske 1956. i i Češke 1968. U komandi su sjedila dva potpukovnika. Lukavo sam pred njima telefonirao: “Rodjo, ja sam na proputovanju za Homoljske planine i želio bih te vidjeti, dugo se nismo vidjeli”. On je rekao da će prekinuti sjednicu i da dodjem u Generalštab. A sve je već bilo dogovoreno. Tako smo razgovarali jer se sve snimalo. Sastali smo se u zgradi nasuprot Generalštaba, i pošli smo na Savski Venac. Moj prijatelj “Rodjo” bio je u civilu, a pridružili su nam se još neki ljudi, takodjer u civilu. Na putu do Savskog Venca pitao sam spremaju li se napasti Hrvatsku. Rekli su da nas neće napasti. Dogovorili su da će podržavati Ustav iz 1974. i konfederativnu opciju. Ali, nitko od njih nije znao da sam bio u Beogradu. Tudjman me pitao kad ću u Beograd, a ja sam rekao: “Otvorite bocu viskija, upravo sam se vratio iz Beograda. Situacija je za nas povoljna”.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

SVADJA OKO CRVENE FRAKCIJE

Zapadnonemačka obaveštajna služba u inostranstvu nastojala je da u borbi protiv frakcije Crvene armije RAF uspostavi saradnju i u kontroli medjunarodne trgovine oružjem dobije i na drugim linijima podršku jugoslovenske službe. Na dan 11. maja 1978. u Jugoslaviji su uhapšeni Brigite Monhaut, Peter Jirgen Bok, Ziglinde Hofman i Rolf Klemenc Vagner. Ukazivanje na mesto boravka četvoro terorista frakcije Crvene armije RAF Beograd je dobio od BND vest: istražni organi iz Visbadena naredili su hapšenje petog teroriste Stefana Višnjevskog, koji je trebalo iz Pariza da drogu prenese u Zagreb narkomanu Boku. Hapšenje je izvršeno 11. maja na aerodromu Orli. Ipak, nemačke teroriste, čiji su pravi komandanti bili KGB i Moskva, – kako u svojoj knjizi o “RAF – Stasi – Connecction” pišu Mihael Miler i Andreas Kanoneberg – jugoslovenske vlasti nisu izručile BND-u. Vlasti SFRJ su ih oslobodile u novembru 1972. i oni su otputovali u Jemen”. Šta se u medjuvremenu sedam meseci izmedju hapšenja u maju i odlaska iz Jugoslavije 17. novembra dogadjalo na vezi Bon-Beograd, sve dosad nije razjašnjeno. Udba je uprkos zvaničnim kontaktima sa zapadnonemačkim organima bezbednosti nastavila proganjanja ustaških emigranata u Saveznoj Republici Nemačkoj sa nesmanjenom žestinom. Stjepan Bilandžić je bio pod prismotrom zbog toga što se sumnjalo da je učestvovao u terorističkim akcijama protiv jugoslovenskog konzulata u SR Nemačkoj. Posle neuspelog atentata na njega, Bilandžić je u Nemačkoj bio u istražnom zatvoru. Zahtev Beograda za izručenjem nemačke vlasti su odlučno uvek odbijale. Bila je to osveta za puštanje članova Crvene armije. Hapšenjem terorista frakcije Crvene armije RAF, Beograd je verovao da može obaviti razmenu terorista: Monhaopt, Bok, Vagner i Hofman u zamenu za Bilandžića i Tomislava Micića. Za Nemce terorista nije bio jednak teroristi. Oni su odbili predloženu razmenu četvoro članova za vodju ustaša, jer su dvojica Hrvata bili agenti BND, odnosno veza visokog ranga Savezne obaveštajne službe. Oni su upotrebljeni u pokeru oko preuredjenja Jugoslavije posle Titove smrti. Da bi učinili izručenje Beogradu koliko- toliko ukusnim, Nemci su ponudili 20 miliona nemačkih maraka, uz mogućnost da se suma poveća. Ipak, Beograd nije mogao ući u ovaj posao i opredelio se za dovoljno opasno – oslobadjanje pripadnika RAF.

Da im ne bi promaklo bekstvo četiri nemačka terorista iz Beograda od koga su inače strahovali, dr Dengler je mobilisao sve što je moglo da se u Beogradu angažuje u vidu agenata i špijuna. Sve njegove obaveštajne veze, ali i nemački poslovni ljudi koji su delovali u Beogradu, imali su nalog da registruju eventualno bekstvo preko beogradskog aerodroma. Rizik u koji je pri tom ušao bio je prevelik jer je jugoslovenska kontraobaveštajne služba tako mogla da utvrdi ko drži otvorenim oči i uši za nemačku Saveznu obaveštajnu službu. Četvoro terorista su ipak mogli neprimećeno noću da avionom odlete iz glavnog grada Jugoslavije. Dengler i njegovi brojni pomoćnici prespavali su njihovo bekstvo. Ipak, agentima BND je pošlo za rukom da saznaju kuda su članovi RAF otišli. Doduše, njihovi izvori u Beogradu nisu bili zato dovoljni, ali su imali dobre veze u logoru za obuku Palestinaca u Libiji preko jednog čoveka za vezu izraelske obaveštajne službe Mosad. Tako je Derne mogao da javi u Bulah da su teroristi RAF isčezli u Gadafijevom carstvu.

Medjutim, pre nego što je Dengler mogao da uknjiži uspeh, Savezno ministarstvo za unutrašnje poslove je saznalo od SSUP-a Jugoslavije kuda su traženi teroristi otišli. Jugoslovenski ministar unutrašnjih poslova general Franjo Herljević tražio je od nemačkog ambasadora Jesko fon Butkamer, ubrzo posle oslobadjanja pripadnika RAF-a, da Bon pošalje visoku policijsku ličnost u Beograd. Kancelar Helmut Šmit je uskratio svom ministru unutrašnjih poslova Gerhartu Baumu posetu glavnom gradu Jugoslavije. Medjutim, šef odeljenja Saveznog ministarstva unutrašnjih poslova Gerhard fon Levenic doputovao je 24. novembra 1978. u Beograd da bi dobio informacije o četvoro terorista RAF. Medjutim, to je bilo uzaludno. Predstavnik Ministarstva inostranih poslova u Beogradu saopštio je 25. novembra 1978. da mu nije poznat cilj putovanja terorista. Pored ključnog pitanja o boravku, Bon je želeo bar da dobije detaljne informacije pre svega podatke o odeći, otiske prstiju kao i informacije o tome da li su pasoši kojima su raspolagali iz Perua, Linhtenštajna i Švedske. Beograd je dao detaljne informacije, ali pošto nisu bile dovoljne da se zaključi mesto boravka terorista, u Bonu je vladalo nezadovoljstvo i nemački ambasador je demonstrativno ostao u glavnom gradu SR Nemačke da bi na taj način pokazao stepen nemačkog nezadovoljstva.

Ministar Baum je mogao četvoro terorista RAF lako da zameni za dvojicu ustaških vodja, ali operativni centar BND davao je krajem 70-tih godina sve veći značaj hrvatskoj emigrantskoj organizaciji. Dok Bilančić danas živi u Kelnu, Micić pravi obaveštajnu karijeru.

U fazi izmirenja ustaša i nacionalkomunista u Zagrebu početkom 1979. Klaus Kinkel je bio predsednik nemačke Savezne obaveštajne službe. Dok je specijalan štab koji je Kinkel formirao u slučaju Pekinga i Moskve dugo razmišljao ko će u tamošnjim ambasadama preuzeti teške zadatke jednog tajnog opunomoćenika obaveštajne službe koji deluje u drugoj, zapadnoj državi, u tamošnjim ambasadama, izbor za Zagreb nije bio težak. Dr Jozef Dengler se već dokazao kao dobar akter za takve funkcije na Balkanu koji rado preuzima rizike i nije već duže vreme bio nepoznat svojim obaveštajnim protivnicima u Beogradu. Tako je upravo njemu i povereno vodjstvo sedišta tajnih opunomoćenih obaveštajnih službi koje deluju u ovom području sa “referatom 12″ u Bulahu. Sedište se nalazilo u Beču.

U Denglerove ljude za najviše kontakte već se ubrajao Bruno Busić, koji je za hrvatsku stvar i stvaranje velike Hrvatske već izradio manifest: izmirenje svih hrvatskih snaga bez obzira na njihovu političku boju i prošlost sve dok se bore za nezavisnu Hrvatsku. Busić je još u detinjstvu održavao kontakte sa tajnim ustaškim organizacijama u Imotskom, zatim je, zbog čega je i izbačen iz škole, ali je slične kontakte nastavio i kasnije kada je prešao na studije ekonomskih nauka u Zagrebu. Kao poznati secesionista njega je doduše povremeno proganjala Udba, koja je pratila njegovu aktivnost, ali su ga mnoge hrvatske instance uzimale kao nacionalno svesnog Hrvata u zaštitu. On je krstario uzduž i popreko Evropom i uspostavljao operativne veze sa ustaškim emigrantima i udruženjima. U Zagrebu je pokretao listove i organizovao nastupe a zatim je počeo da radi i za sovjetsku službu KGB, jer je i on bio zainteresovan za cepanje SFRJ i stvaranje nove hrvatske države. Veran svojoj ideji Busić je u uspotavljanju obaveštajnih veza izmedju istočnih i zapadnih agenata medju hrvatskim emigrantima sa nacionalkomunistima bio uspešan. Njegovu operativnu aktivnost uskladjivao je Ernest Bauer, nekadašnji oficir UNS, tajne službe fašističke Hrvatske u Drugom svetskom ratu, koji je u medjuvremenu postao čovek za vezu nemačke Savezne obaveštajne službe za Balkan, kao i sa ustaškom veličinom u Nemačkoj Brankom Jelićem koji je istovremeno radio i za KGB. U jednom dokumentu SID-a SMIP iz 1986. godine o ustaškim teroristima, koji je radjen na engleskom jeziku, za Ernesta Bauera piše da je bio ” agent Gestapoa” i ” saradnik nemačke obaveštajne službe”, “ima pasoš Savezne Republike Nemačke”.

Pošto je u Hrvatskoj nedostajala jedna takva energična i delotvorna u javnosti figura kakav je bio Busić, Krajačić kao šef KGB-a u SFRJ je sredio njegov povratak u Jugoslaviju. Zajedno sa kasnijim veličinama secesionističkog pokreta iz 1990. Ivanom Zvonimirom Čičkom, Draženom Budišom i Ante Paradžikom, Busić je organizovao otvorene studentske pobune. Sa Brunom Busićem agent dr Dengler je imao od sredine 70-tih godina tesne veze. Jedan novinar engleske televizije predstavio je Busića kao šefa odeljenja za obuku terorističke grupe u blizini Šarbrikena i šest meseci kasnije 1979. Busić je ubijen u Parizu. Dengler i njegov predsednik Klaus Kinkel procenjivali su ga kao jednog od glavnih budućih vodja u Hrvatskoj i žalili su zbog njegovog gubitka. Svi su tipovali na Udbu kao izvršioca.

Smrću Bruna Busića bio je otvoren put Franji Tudjmanu za preuzimanje vodjstva u hrvatskoj stvari. U to vreme Josip Broz Tito je politički reagovao na sve jače izražene separatističke težnje u SFRJ. Medjutim, pokazalo se da nije bio dobro obavešten, jer je, kako tvrdi BND, Tito informacije o tome šta se zapravo valjalo u Hrvatskoj dobio je tek iz druge ruke. Savim slučajno saznao je za vreme posete Rumuniji da rukovodstvo hrvatske komunističke partije održava kontakte sa Brankom Jelićem, poznatim i traženim ustaškim emigrantskim vodjom koji je živeo u Berlinu. On je od Rumuna čuo takodje da je hrvatsko rukovodstvo istovremeno obigravalo u istočnoevropskim zemljama kao što su Čehoslovačka, Madjarska i Rumunija, da se preko Sovjetskog Saveza založe za slučaj da uspe planirano otcepljenje od Jugoslavije. Po Titovom povratku usledila je “burna” sednica rukovodećeg štaba u poljoprivrednom dobru Karadjordjevo, na kojoj je doneta odluka o korenitom čišćenju hrvatskog partijskog i političkog rukovodstva kao i kadrova u armiji. Medjutim, i ovo čišćenje imalo je svoje granice. Još je bilo instanci koje su uživale Titovo poverenje a koje su se pobrinule zato da mnoge glave Maspoka ili ne odlete, ili dobiju samo simbolične kazne zbog pobune. Krajačić se pre svega zalagao za svoje stare kadrove ukoliko se nisu preterano javno eksponirali. Tako je mogao da spase svog najbližeg prijatelja i saradnika tadašnjeg predsednika hrvatskog parlamenta Josipa Manolića tako što ga je poslao u penziju, dok Franju Tudjmana koji je već bio veoma poznat po svojim spisima nije mogao spasiti zatvorske kazne.

Posle toga Stevo Krajačić je na svoju ruku, mimo Tita krenuo u akciju odvajanja Hrvatske i njene tajne policije od Beograda. Specijalno Krajačićevo odeljenje u SDB Hrvatske je krajem 70-tih pripremilo 150 jugoslovenskih pasoša. Kratko vreme posle toga u Bonu u prisustvu zagrebačkog predstavnika Udbe, jednog predstavnika nemačke Savezne obaveštajne službe i uticajnog ustaškog lidera koji je živeo u Berlinu Branka Jelića odlučeno je koji članovi fašističke emigracije treba da dobiju ove pasoše. Neki od ovih pasoša dospeli su čak do Australije gde postoji jaka ustaška organizacija. Ova akcija omogućila je da se nesmetano u Hrvatsku vrate čak i ratni zločinci i kriminalci za kojima je raspisana poternica i uspostave kontakte sa krugovima oko Krajačića u Zagrebu. Osim toga, ova akcija predstavljala je demonstraciju dobre volje KGB-a i BND-a. Nemačka tajna služba je aktivirala svoje postaje na Balkanu posebno u Zagrebu, Ljubljani i u Beogradu. Kao legalni stanovnik, iako obaveštajac BND-a dr Johan Jozef Dengler je imao pristupa SSUP-u u Beogradu i tamo mogao da – iako veoma ograničeno – razmenjuje informacije sa političkim organima i organima bezbednosti Jugoslavije. U samom Bulahu centralnu ulogu u saradnji sa Udbom igrao je Stamberger koga je Kinkel postavio na čelo referata za specijalne operacije. Ti “partnerski obaveštajni odnosi” nisu medjutim smetali Saveznoj obaveštajnoj službi Nemačke da nastupa agresivnije u Jugoslaviji. Stare veze su reaktivirane, a tamo gde je bilo potrebno stariji saradnici su zamenjeni mladjima. Prema saznanjima jugoslovenske kontraobaveštajne službe, Savezna obaveštajna služba Nemačke je 70-tih i 80-tih godina imala sastav od oko stotinu agenata u Jugoslaviji i njihov identitet i vodja za vezu sa SDB bio je poznat.

U to vreme partnerstvo hrvatskih secesionista sa BND-om dobijalo je sve čvršće forme. Od trenutka neposredno pred Titovu smrt, 1979. godine u Zagrebu su sve odluke u strateškim i personalnim pitanjima donošene samo u dogovoru sa centrom oko Krajačića sa nadležnim instancama BND i ustaškim predstavnicima. Nemačka tajna služba je tako postala aktivan činilac u oblikovanju balkanske politike. I sovjetska služba je tada intenzivirala svoje napore oko dr Franje Tudjmana kao naslednika Maspoka. Zahvaljujuci jednom zajedničkom projektu u oblasti publikovanja jedne zagrebačke i jedne ruske izdavačke kuće, koje su želele da objave biografiju Lenjina na oba jezika, prokrijumčareni su agenti u Zagreb koji su uspostavili niz kontakata sa Krajačićevim centrom i okolinom Franje Tudjmana. Godinu dana posle Titove smrti, medjutim, Tudjman je 1981. ponovo bio u zatvoru. Ovoga puta zbog “neprijateljske propagande protiv SFRJ”. Tudjman je u drugoj instanci osudjen na dve godine zatvora. U okviru delegacije Nemačkog crvenog krsta dr Derne je posetio Tudjmana u zatvoru Gradiška. U SR Nemačkoj jedan Hrvat, agent BND je pomogao da se organizuje medijska kampanja u korist Tudjmana. Publicisti poput Hansa Petera Rulmana, Karl Gustav Sterm, Viktor Majer, kao Rajsmiler, urednik i sam list “Frankfurter Algemajne cajtung” zalagali su se iz petnih žila za Franju Tudjmana.

Savezna obaveštajna sluzba nije u Hrvatskoj održavala dobre odnose samo sa Krajačićevim krugom. Ona je raspolagala tradicionalnim mrežama agenata koje je prema potrebi uključivala, podmladjivala i širila. Agente BND-a u Zagrebu od završetka Drugog svetskog rata vodi čovek čije je šifrovano ime Vlado. Pod ovim imenom pojavljuje se i čovek za vezu u Zagrebu koji uskladjuje operativne snage u Zagrebu. To je bio skoro 80-godišnjak Milivoj Huber. On je bio novinar šef privrednog “Vjesnika” a BND ga je angažovala kao “stručnjaka za procenu”. To znači da je pored sirovih podataka dostavljao i podatke i materijale o izvesnim problematičnim situacijama ili odredjenim ličnostima. Kao novinar on je imao uticaja na javno mnjenje a mogao je po želji nalagodavca da učestvuje u oblikovanju javnog mnjenja. Ovaj agent je takodje vrbovao nove saradnike za nemačku obaveštajnu službu. Tako je na primer zavrbovao Vladu koji je vodjen pod šifrovanim imenom Ali. U stvari, radilo se o tadašnjem tehničkom direktoru zagrebačkog dnevnog lista “Kurir” Anti Živkoviću koji je posle dolaska Tudjmana na vlast napravio karijeru. Osamdesetih godina zavrbovan je preko Vlade i tadašnji direktor “Privrednog vjesnika” Ante Gavranović. On je 1991. postao predsednik Saveza novinara Hrvatske. Njega su na vezi držali dr Dengler i dr Bauer. Johan Jozef dr Dengler je bio agilan diplomata i obaveštajac. Službovao je u Zagrebu, Budimpešti i Helsinkiju kao konzul, odnosno ambasador Austrije i u administraciji KEBS-a. Tokom rata bio je poručnik Vermahta, odakle je i angažovan za BND. Bio je veliki prijatelj pape Vojtile, koji ga je odlikovao za pomoć Vatikanu. Dengler je koristio Jugoslaviju kao tranzitnu zemlju da bi putovao u Rumuniju, Bugarsku i Tursku. U njegove brojne obaveštajne naloge spada i potraga za Karlosom tada najtraženijim teroristom u svetu. Pod radnim imenom Karl Smit, dr Dengler je često putovao u Rim. Tamo je održavao kontakte sa američkom obaveštajnom službom CIA. Jugoslovenska kontaraobaveštajna služba nikada nije bila sigurna da li je Klaus Kinkel znao da njegov najznačajniji čovek u Jugoslaviji istovremeno radi i za Amerikance. Prema kazivanju Vladimira Konstantinovića na listi saradnika dr Johana Jozefa Denglera nalazili su se Perica Jurič, djak BND-a koji je radio u MUP-u Hrvatske, Ivica Vakić, bivši advokat, saradnik SDB SSUP-a i zamenik ministra hrvatske policije, Gojko Sušak, Adil Osmanović – Taran, Ivan Miles, Petar Hinić, Ivan Bubalo, Johan Pecnik i njegovi zemljaci Mark Urank, Hans Ditrih i Stefan Krote iz Graca.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

DRAGANOVIĆEVA LISTA

Kako je i koliko Hans Peter Rulman bio čovek BND-a za kontrolu ustaške emigracije u Nemačkoj, tako je i toliko dr Milan Blažeković bio ispred nemačke tajne policije obavezan za stanje u hrvatskoj koloniji na zelenom kontinentu. On je rodjen u Prozoru 1913. godine, školovao se u Sarajevu, Osijeku i Zagrebu gde je doktorirao prava. U Berlinu je studirao političke nauke, a potom je kao advokatski pripravnik službovao u Novom Sadu, a kao činovnik pravobranilaštva u Sarejevu i opet Zagrebu. Kada je stvoren NDH dr Milan Blažeković bio je sekretar ministarstva, a potom sekretar poslanstva u Berlinu. Od tada počinje njegova saradnja sa nemačkim političkim i obaveštajnim krugovima, piše u dokumentima SID-a SMIP-a SFRJ. U leto 1946. u FNRJ je proglašen za ratnog zločinca, mada je Blažeković već tada bio u Argentini kao “privatni činovnik”. Pripadao je ustaškoj odbegloj grupi, takodje ratnih zločinaca, Vjekoslava Vrančića i Ive Rojnice. U njoj su, po ovom izveštaju diplomatskih obaveštajaca SFRJ, bili Kazimir Katalinić, Ivo Korski, Danijel Crljen. Kako piše u dokumentima Uprave za iseljeništvo i emigraciju SMIP-a, dr Milan Blažeković je u Južnoj Americi radio na objedinjavanju ustaške emigracije kroz “Hrvatsko narodno vijeće” i list “Hrvatska revija”, kao i kroz mnogobrojna predavanja u SAD, Kanadi i Nemačkoj. Kada su 1979. godine dr Ivo Rojnica i dr Milan Blažeković, uz odobrenje nemačkih vlasti, došli na jedno predavanje u Frankfurt, iz Generalnog konzulata SFRJ je za Beograd otišla depeša sledeće sadržine :

” Naša ambasada iz B. Airesa obaveštava da se Ivo Rojnica i dr Milan Blažeković već duže vremena nalaze u Evropi. Pretpostavlja se da su uzeli učešće na Sajmu knjiga. Podsećamo da je Rojnica za vreme “NDH” bio ustaški stožer u Dubrovniku, a dr Blažeković sekretar poslanstva u Berlinu. Oni finansiraju akcije NE (neprijateljske emigracije) i rade na objedinjavanju NE na ustaškoj platformi Vrančićeve grupe.”

Na osnovu te depeše Uprava za iseljeništvo i emigraciju, koju je vodio Dušan Štrbac je 13. septembra 1979. od SDB SSUP-a zatražila podatke o dr Ivi Rojnici i dr Milanu Blažekoviću (i dobila), kako bi ih ” u konsultaciji sa DKP (diplomatsko konzularnim predstavništvima) koristili na prigodan i odgovarajući način, plasirali ih kroz tamošnja sredstva informisanja, preko pojedinih političkih stranaka i slično, zavisno od zemlje u kojoj ova lica borave, pozicije koje imaju u odredjenim strukturama te zemlje i proceni efekta u datom momentu. Ovo je slično akciji koja se sada vodi protiv Miljenka Urbančića u Australiji, koji je bio istaknuti član Liberalne partije i lični prijatelj nekoliko političara u Sindeju i Melburnu, a kod nas je proglašen za ratnog zločinca. O Rojnici i Blažekoviću raspolažemo sa dokumentacijom iz štampe, koje vam dostavljamo na korišćenje. Podaci su nam potrebni jer se radi o ekstremistima jako angažovanim na tekućim akcijama NE (saziv III sabora NHV) s kojim ciljem i putuju u Evropu, gde ih treba raskrinkati kod vlasti i javnosti.”

Prilikom isledjivanja u Sarajevu uhvaćeni i kidnapovani Krunoslav Draganović je dosta detaljno govorio i o ljudima iz emigracije koji su u Evropi radili za BND. Iz zapisnika se vidi da je Draganović ocinkario SDB-u BiH i SDB-u SSUP-a pedesetak nemačkih agenata. On kaže :

- Franjo Adamek se izdavao za folksdojčera, a u stvari je bio Hrvat. On je radio kao špijun samo da bi dobio nemačko državljanstvo. Trgovao je starim automobilima, a potom oružjem, koje je prodavao Turskoj. U suštini je kockar. Oženjen je i ima jedno dete. Dr Vjekoslav Bučar je bio veoma važan nemački obaveštajac u Rimu. Formalno je pripadao Galenovoj grupi, ali je direktno bio povezan za šefa nemačke tajne službe u Italiji. Bučar ima neku novinsku agenciju kojom pokriva svoje agenturno delovanje. Uz njega su najviše vezani Slovenci i neki jugoslovenski orijentisani Srbi. Dr Stjepan Buc živi i radi u Minhenu. Oduvek je bio nemački čovek i sigurno i nemački agent. Dr Mate Frković, takodje, iz Minhena je u obaveštajnu službu Nemačke ušao na lično insistiranje dr Branka Jelića. Znala mu se i mesečna plata – 400 maraka. I inžinjer Hamid Hromalić je bio jedan od najprisnijih Jelićevih prijatelja i radio je za sve obaveštajne službe na koje ga je Branko upućivao. Milan Ilinić je kao mladić bio ustaša, a novinarstvom se bavi još kao student u Zagrebu. Majka mu je Nemica iz Trsta, pa od malena govori nemački. Nacionalno je desno nastrojen. Saradjuje sa nemačkom tajnom službom, prvo preko Bajera, a potom preko Hofmana. Jako se boji Udbe. I Karl Tren, banatski Švaba radi u jednom sektoru minhenskog BND-a. Njegovo konspirativno ime je Trap. Jakov Ljotić je u Minhenu radio ono što i u Beogradu – izveštavao je za nemačku službu. Od njega sam 1950. godine i saznao da dobijaju pomoć od nemačke države od 30.000 maraka, više nego Jelić. Ljotićevci su inače, masovno bili uključeni u nemačku obaveštajnu službu.

I dr Nikola Jersimović u Rimu radio je za BND preko dr Bučara u Italiji. Franjo Deželić iz Dizerdolfa radi za Nemce, čak i posle atentata koji je na njega izvršen. Njegova ćerka Marijana udata je za inžinjera Nihada Kulenovića. Pukovnik Marijan Dolanski čim je došao u nemačku stavio se u službu BND. Pošto su ga iscedili, otpustili su ga i jedva je preko naših prijatelja dobio nemačko državljanstvo. Herbert Korfmacer iz Dizeldorfa je zajedno sa rodjakom Mijom Deželićem radio medju hrvatskim emigrantima za nemačku obaveštajnu službu. Profesor dr Jozef Matl iz Graca neko vreme radio je u nemačkom obaveštajnom centru u Beogradu. Mada je bio naklonjen Srbima zadržan je u BND zbog ranijih zasluga, a i da bi agentima predavao srpski jezik. Kemal Mujagić je u Nemačku došao iz Bosanske Krupe. Proveo je na Golom otoku dvanaestak godina i pušten je kada je pristao da radi za Udbu. Njegov zadatak je bio da se uvuče u “Hrvatsko revolucionarno bratstvo” u Nemačkoj, ali čim je došao u Bavarsku priznao je BND-u sve i odao Udbine agente u Evropi. Od tada radi samo za nemačku tajnu službu. Albanski izbeglica markiz Emilio De Mistrura živi u Rimu i veliki je prijatelj kralja Zogua koji je živeo u Nici. Govori nemački jer je završio nemačku Vojnu akademiju. Radi za BND direktno i to ne skriva. Jedno vreme je bio prijatelj sa profesorom Miroslavom Varešom. Njegovi saradnici su bili Nikica Martinović iz Celovca i Zvonko Miljanović iz Minhena. Inžinjer Franjo Pavičić radio je prvo za Amerikance, a potom za Nemce, ali ga je tuberkuloza sprečila da nastavi obaveštajni rad. Najkrupnije zverke u BND-u bili su profesor Mirolsav Vareš i Solali Boci, novinar krupnijeg kalibra – izjavio je Krunoslav Draganović islednicima SDB u Sarajevu.

On je još i priznao da je od profesora Vareša saznao da je 1961. godine postigao prvi angažman sa dr Ernestom Bajerom i Rihardom Galenom, šefom BND posebno zaduženim za jugoslovensku emigraciju. BNA je, naime, pristao da finansira tzv. rimsku grupu sa 9.000 maraka mesečno. Kasnije se ispostavilo, pričao je Krunoslav Draganović da je Bajer plaćao svoje špijune u hrvatskoj emigraciji od 400 do 800 maraka mesečno. Sam profesor Miroslav Vareš je, na primer, 1967. godine dobio 800 maraka jer je Ernestu Bajeru – Galenu kao saradnika preporučio Kemala Mujagića. Posebno aktivan i opasan špijun bio je Derviš Seković iz Pariza, nekadašnji sekretar bosanskih i sandžačkih muslimana. Pre dolaska u Francusku bio je izbeglica u Italiji i Siriji. Ovaj berberin iz Trebinja i policajac u NDH, u Parizu je neko vreme radio za francusku obaveštajnu službu, koja ga je odbacila kada joj je predao imena hrvatskih lidera u Italiji i Nemačkoj. Posle toga ga je angažovao BND da prati u Djenovi rad dr Saida Ramadana i “Arapske lige”, kao i muslimanske i albanske emigracije poreklom iz Jugoslavije.

Još jedan nemački novinar Viktor Majer bio je tajni nemački agent i to u Jugoslaviji, gde je u više navrata prozivan kao špijun. Naime, on je 1985 još bio predmet obrade slovenačke službe državne bezbednosti, a već deset godina kasnije, kao retko koji novinar, mogao je da se podiči sa najvišim slovenačkim državnim odlikovanjem. Najverovatnije da to još ne znači da se Švajcarac, rodjen 1929, u poslednjoj deceniji svoje novinarske karijere ideoloski preobrazio. Pre će biti da se dramatično izmenila slovenačka država. I svakako da jeste: od SFRJ je nastalo pet država, a od SRS samo RS. O toj dramatičnoj promeni govori Majerova knjiga, napisana prilikom odlaska u penziju. Pre toga, 35 godina je pedantno prikupljao dokumentaciju, a mnogo ranije, u Bosni, kao brigadir gradio prugu, potom odbranio doktorat o Jugoslaviji i pred odlazak u penziju ponovo pohodio nekdašnju političku elitu, koja je živela izmedju Triglava i Vardara: bivšeg nemačkog ministra spoljnih poslova Hansa Ditriha Gešera i bivšeg američkog ambasadora Vorena Cimermana. Zato Majerovo poznavanje pokojne Jugoslavije umnogome nadmašuje pokušaje na brzinu priučenih i sve brojnijih “jugoslavenologa”. Dakle, ako Majer kaže da je Hans Van den Bruk, bivši ministar inostranih poslova Holandije i sadašnji komesar Evropske unije, odigrao negativnu ulogu, onda je to sasvim dovoljno. Majer je na promociji svoje knjige u Ljubljani, na pitanje novinara zašto tako kritički priča o Van den Bruku, odgovorio vrlo direktno:

- Hans Van den Bruk je bio glavni zagovorrnik pokreta za restauraciju Jugoslavije.

Majer se u knjizi ne poziva na anonimne “dobro obaveštene” izvore, njegova lična dokumentacija je zavidna. Za ovu knjigu je imao na raspolaganju materijal iz slovenačkog arhivskog fonda. Najviše pažnje je posvetio fasciklama koje sadrže dokumenta u vezi sa napetim odnosima izmedju Slovenije i JNA. Pri tom ne krije da je do toga došao zahvaljujuci odličnim vezama sa predsednikom Republike Milanom Kučanom.

Delovanje medjunarodnih snaga je drugi značajan činilac raspada SFRJ. Ako je prosečan zapadnjak tumačio raspad Jugoslavije kao rezultat specifičnih genetskih kombinacija ovdašnjih domorodaca – Balkanci se kolju jer im je to urodjeno – i ako natprosečno talentovani zapadnoevropski pisci zaključuju da se SFRJ raspala u krvi i zbog gluposti zapadnih diplomatija, Majer je neumoljiv. Zapad nije ni mogao niti hteo da razume Jugoslaviju zbog sopstvenih unutarpolitičkih interesa. Španci nisu želeli da razumeju Jugoslaviju zbog Katalonaca i Baskijaca, Italijani zbog Nemaca u Južnom Tirolu, Francuzi i Britanci su bili vezani za Jugoslavije jer su se ponosili svojim učešćem u njenom stvaranju, Amerikance je fascinirala uloga Jugoslavije u periodu hladnog rata, a Nemce je više interesovalo ujedinjavanje država nego njihovo rasturanje. Tek kada je Slovenija na videlo izvukla argument samoopredeljenja – na to načelo se prilikom ujedinjavanja istočne i zapadne polovine pozivala i Nemačka – nemačka diplomatija je smekšala. Kod drugih država su stvari išle znatno sporije. Majer u jednom trenutku doslovno optužuje. Poimence nabraja ambasadore nastanjene u Beogradu i zaključuje da su suodgovorni za katastrofalne greške zapadne politike prema Jugoslaviji. Kao da ih je postrojio i nalupao im šamare. “Pisac mora da prizna”, kaže Majer, kada govori o 1991. godini, da su stavovi koje je, posebno tada, mogao da čuje iz krugova zapadnih diplomata, ostavili skoro traumatičan utisak, da nije nikada čuo tako masovne na opšte uverenje oslonjene mućkalice pogrešnih političkih ocena, intelektualne lenjosti i površnosti, kao od tadašnjeg beogradskog diplomatskog kora. I, konačno, tu je i Rusija: sve što se dogadjalo u vojnom vrhu bilo je uskladjeno sa konzervativnim ruskim generalima.

Treća okolnost, koju ne treba zanemariti, je hrvatski državni poglavar Franjo Tudjman. Majer ga opisuje kao samouverenog ali naivnog političara. Tudjman je verovao Miloševiću da Srbija nema strateške interese u Hrvatskoj i zato se sa njim dogovorio o podeli Bosne i Hercegovine. Milošević je, navodno, vrlo dobro znao Tudjmanove skrivene namere. Tudjman i Milošević su se o podeli BiH dogovorili na sastanku u Karadjordjevu, 25. marta 1991. Majer navodi i od koga je saznao detalje o tom sastanku: od Stipe Mesića, tada najbližeg Tudjmanovog saradnika.

Autor: Marko Lopušina, “UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II”

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Prati

Dobijte svaki novi članak dostavljen u vaše poštansko sanduče.

Pridružite se 29 drugih pratioca