DRŽAVNA BEZBEDNOST


Orman pun kostura

Zbog duge serije nerasvetljenih ubistava i opšte kriminalizacije društva, Rade Marković kao i ostali visoki funkcioneri u državnoj i javnoj bezbednosti odavno bi morali biti smenjeni

„Kao čovek koji u ovom gradu ima specifičnu težinu, ima brojne poznanike u podzemlju. Te ljude je zadužio ne činjenjem usluga nego svojim profesionalnim ugledom. Mnogi od njih su mu se već javili i rekli: ‘Šefe, samo reci kome treba da jebemo mater, pa zar sada treba tako da rešavamo stvari.“

Ovo su rečenice iz „Informacije“ koju su trojica ministara unutrašnjih poslova – Božo Prelević, Stevan Nikčević i Slobodan Tomović – uputili srpskom premijeru Milomiru Miniću i potpredsednicima vlade Srbije – Nebojši Čoviću i Spasoju Kruniću. Njima ih je, pak, navodno uputio načelnik Resora državne bezbednosti MUP-a Srbije Rade Marković na sastanku 1. novembra na kome je zahtevao zaštitu od „hajke u medijima“ povodom objavljivanja dokumenta iz koga se vidi da su ovlašćeni radnici RDB-a držali pod operativnim nadzorom Slavka Ćuruviju 11. aprila na dan njegovog ubistva i da su povučeni nekoliko minuta pre zločina. Reč je o „Izveštaju o tajnom praćenju lica – radni naziv ‘Ćuran'“ i propratnoj belešci u kojoj se navodi da su Marković i načelnik beogradskog centra RDB-a Milan Radonjić izdali naređenje za praćenje Ćuruvije i da su uklonili operativce sa zadatka „da oni ne bi videli atentatore“ (videti „Vreme“, br. 513).

KRVAVA SERIJA

Sve i da nema ama baš nikakvog osnova za „medijsku hajku“; sve i da predstavnici DOS-a i SPO–a svoj rad u privremenoj vladi ne uslovljavaju Markovićevom smenom ili ostavkom, šef tajne policije morao bi odgovoriti na najmanje četiri pitanja: kako je moguće da se baš njemu javljaju ljudi iz podzemlja, jer bi im on po prirodi posla morao biti „prirodni neprijatelj“; zašto su ti likovi na njegov nalog spremni da nekom j… mater; kakav on to „profesionalni“ ugled može imati u podzemlju; i, konačno, kako se usuđuje pretiti svojim pretpostavljenima?

Leži li delimično odgovor na sva ova pitanja u krvavoj seriji nerasvetljenih ubistava koja su obeležila poslednju deceniju u Srbiji? Da li upravo ona daju smrtnu ozbiljnost njegovoj pretnji?

Profesionalne ubice nisu likvidirale samo ljude iz podzemlja, Markovićeve poznanike. Jedan za drugim, ubijani su i ljudi koji su, kako bi šef državne bezbednosti rekao, imali svoju specifičnu politički težinu: general-pukovnik MUP-a Srbije i v.d. ministra unutrašnjih poslova Radovan Stojičić Badža (11. april 1997), generalni sekretar JUL-a Zoran Todorović Kundak (24. oktobar 1997), savezni ministar odbrane Pavle Bulatović (25. januar 2000), generalni direktor JAT-a Žika Petrović (7. april 2000)... Na isti način likvidirani su i policajci – uz generala Stojičića, tu su još dva policijska pukovnika, jedan inspektor i jedno ovlašćeno službeno lice.

Ako već serijska ubistva lica sa kriminalnim dosijeima i ne spadaju u delokrug rada Markovićeve Službe, pobrojani funkcioneri i te kako spadaju. Reč je – nedvosmisleno – o nacionalnoj bezbednosti. Nisu li i tadašnje vladajuće partije gromoglasno saopštavale da je na delu terorizam i sprega stranih obaveštajnih službi i domaćih izdajnika? Nije li predsednica Direkcije JUL-a Mirjana Marković optužila Jovicu Stanišića neposredno pred smenjivanje sa funkcije načelnika RDB-a u oktobru 1998. da ništa nije učinio da se rasvetli ubistvo njenog prijatelja i partijskog druga Zorana Todorovića? Šta je radila Služba? Šta je, uopšte, radila policija?

VEČNO VRAĆANJE ISTOG

„Dok se ne zaokruži istraga, ne otkrivamo nikakve podatke u štampi zato što oni mogu da poremete tok istrage. Pre nego što damo materijal tužilaštvu, ne dajemo nikakve informacije“, kaže za „Vreme“ Milenko Erčić, šef kriminalističke policije Beograda. Za sve daljnje i druge informacije uputio je je na Službu za informisanje gradske policije. Tamo je objašnjeno da se mora napisati zahtev koji se opet prosleđuje MUP-u Srbije na odobrenje.

„Moram da vas upozorim – nikave detalje nećemo moći da vam saopštimo“, reči su Dragane Kajganić iz Službe za informisanje MUP-a. Odobrenje nikad nije stiglo.

Detalje samog izvršenja zločina niko nije ni očekivao. Svaki novinar početnik u stanju je „na neviđeno“ napisati vest o „tipskom“ profesionalnom ubistvu a da ništa ne zna o konkretnom delu: ubica je mladić u kožnoj jakni, farmerkama i patikama, s crnom kapom; puca uglavnom iz automatskog oružja; udaljava se vozilom u kome ga je čekao pomagač; žrtva je zaskočena dok je sedela u restoranu ili prilikom ulaska ili izlaska iz automobila; nije bilo „kolateralne štete“. Ovaj rukopis zločina dobio je i svoje ime – sačekuša. Ponovio se na desetine puta.

Kako je onda moguće da taj kliše nikad nije provaljen (izuzetak donekle predstavlja ubistvo Željka Ražnatovića Arkana, ali tu ima mnogo više nedoumica nego pravih odgovora o svim aspektima dela); kako je moguće da Resor državne bezbednosti ni uz pomoć sve svoje tehnike, prisluškivanja svih vrsta komunikacija, „profesionalnog ugleda“ koji aktuelni načelnik ima u podzemlju, tajnog praćenja poput „Operacije Ćuran“, nikad nije dao nikavu indiciju ko bi mogao biti odgovoran za sve ove zločine? Još jednom da se ponovi – reč je o najvišim državnim funkcionerima čije su likvidacije jasna pretnja nacionalnoj bezbednosti. Jednako u Srbiji kao i u Americi.

„Dolazili su kod nas inspektori iz gradskog SUP-a, vođeni su razgovori, ali dokle je stigla istraga, nije na meni da znam. Mi smo ozbiljna firma i nije u redu da prenosim ono što sam čuo na hodnicima“, kaže za „Vreme“ Milutin Pršić, direktor JAT-ovog Informativnog centra.

„Uviđaji koje su pripadnici javne bezbednosti napravili na licu mesta veoma korektno su urađeni“, kaže za „Vreme“ izvor blizak MUP-u. „Sve je uredno fotografisano, izmereno, napravljeni su balistički i obdukcioni izveštaji, uzeti otisci…“

Iz tužilaštva se saznaje da postoje zavedeni predmeti koji se tiču pomenutih ubistava. U njima su policijske prijave protiv N.N. počinilaca, tehnički nalazi sa uviđaja i – koliko se zna – ništa više. Po tim fasciklama pada prašina, a vreme protiče…

DOBAR, LOŠ I JOŠ GORI

„Ubistvo Radovana Stojičića Badže izazvalo pravi šok u policiji“, kaže sugovornik iz MUP-a uz insistiranje na anonimnosti. „Odmah je formiran specijalni istražni tim koji su činili najbolji i najiskusniji operativci. Istovremeno, krenule su racije, kontrole saobraćaja, legitimisanja građana, privođenja poznatih kriminalaca… I tu se sve nekako i završilo.“

„Kada sam na oglasnoj tabli MUP-a video objavu o uvođenju godišnje nagrade MUP-a Srbije ‘Radovan Stojičić Badža’, bilo mi je jasno da počinioci nikada neće biti nađeni“, kazao je tada za „Vreme“ jedan kapetan policije.

Sagovornici iz policije kažu da niko od pretpostavljenih nije direktno stopirao ovu i druge istrage. Slučajevi su naprosto „sklanjani“. Operativcima se na različite neformalne načine sugerisalo da „ne moraju forsirati“, da „idu polako“…

„Osim toga, niko od nas nije veverica“, nastavlja sagovornik. „Svi smo znali dokle se smeju pratiti tragovi. Kad bi počinjali voditi prema politici i određenim krugovima bliskim vlastima, svi bi iznenada oboleli od slepila.“

Niko kao policajci, naime, nije bio bolji svedok kako su se u protekloj deceniji sticala bogatstva; niko kao oni nije bio svestan raznih nelegalnih poslova nomenklature bivšeg režima koje su, od prilike do prilike, morali i obezbeđivati; niko kao oni sprege političke moći, raznih parapolicijskih i paradržavnih struktura i organizovanog kriminala, te lakoće s kojom se gubi glava kad u igru uđu velike pare.

„Prelom je nastao kada nije rasvetljeno Badžino ubistvo“, kaže sagovornik iz policije. „Od tada se na ubistva na beogradskim ulicama gledalo sa zanimanjem – kao da su se dogodila na Beverly Hillsu. Kada bi sada naišao audi ‘petica’ iz koga se besomučno puca, patrola u ‘kecu’ bi krenula na suprotnu stranu.“

Ko stoji iz svega toga, ko organizuje, a ko povlači obarač? Iskusni policajci kažu da je za svaki od tih atentata bilo potrebno barem sedam-osam pouzdanih, stručnih i hladnokrvnih ljudi, odlična obaveštajna priprema, telekomunikacije, oružje za jednokratnu upotrebu, dva-tri vozila, bar jedan siguran stan i mnogo, mnogo novca.

„Takozvana velika ubistva nisu mogli izvršiti kriminalci ili samo kriminalci“, nastavlja kolega prvog sagovornika. „Jednostavno, oni nemaju ni mozga ni organizacionih sposobnosti za tako nešto. Pre ili kasnije neko od njih bi se počeo hvaliti ili bi ‘otkucao’ kada bi ‘pao’ zbog nečeg drugog.“

Da li je zato čudno što naručena i profesionalna ubistva čaršija odavno povezuje sa ljudima iz državne bezbednosti? Njihovo nerasvetljavanje kao da daje podlogu glasinama…

MESTO ZLOČINA

Naravno, niko ne tvrdi da je državna bezbednost izvršavala ili organizovala likvidacije. Međutim, dva slučaja ukazuju na to da su njeni pripadnici barem bili na mestu zločina kada se on dogodio, ako ne već i nešto drugo. Reč je o atentatu na predsednika SPO-a Vuka Draškovića na Ibarskoj magistrali 3. oktobra 1999 (tada su poginuli direktor direkcije za gradsko građevinsko zemljište Veselin Bošković i trojica telohranitelja) i tajnom praćenju Slavka Ćuruvije na dan njegovog ubistva.

Iako su nadležni organi nekoliko puta ponovili da je u pitanju „obična saobraćajna nesreća“, posle skoro godinu dana na insistiranje SPO-a formiran je u prošlom sazivu Skupštine Srbije anketni odbor koji je trebalo da ispita sve aspekte atentata na Ibarskoj magistrali. Član tog odbora Slobodan Nenandović kaže za „Vreme“ da nikavih značajnijih rezultata nije bilo: „Osnovni problem je taj što su bivši ministar unutrašnjih poslova Vlajko Stojiljković i bivši direktor carina Mihalj Kertes odbili da se pojave pred Odborom. Nisu saslušana ni lica koja su neposredni svedoci i koja su ‘radila na licu mesta’. Jedino su se pozivima odazvali beogradski okružni tužilac Andrija Milutinović, te predsednik suda i javni tužilac iz Lazarevca.“

Niko, dakle, da objasni kako to da „kamion – ubica“, kako ga je nazvao Drašković, oduzet inače na carini, pripada državnoj bezbednosti; kako to da mesecima policija nije mogla da ustanovi identitet vlasnika vozila i brojeve šasije i motora; kako to da identitet vozača ni do danas nije poznat? I još mnogo toga…

Drugi slučaj je tajno praćenje pokojnog Ćuruvije i opoziv operativaca nekoliko minuta pred naručeno ubistvo. Sve i da se prihvati – što je apsolutno neprihvatljivo – da je vlasnik jednog dnevnog i nedeljnog lista svojim javnim antirežimskim napisima i istupima predstavljao pretnju nacionalnoj bezbednosti, te da su se zbog toga morali tajno pratiti i on i njegovi „kontakti“, kako to da je nadzor trajao samo i baš tih šesnaest sati i da je okončan baš pred samo ubistvo? Nije malo onih koji su praćenje doživeli i kao „obaveštajnu pripremu“, svojevrsno „pozicioniranje mete“. Vredi ovde još dodati i da se zločin dogodio posle poziva na linč u „Politici ekspres“(komentar „Ćuruvija dočekao bombe“ Miroslava Markovića), a kako se od Ćuruvijinih saradnika moglo saznati, policajci su ih ispitivali isključivo o tome da li je nekom dugovao pare, da li je spavao sa nečijom ženom i slično… Operaciju „Ćuran“ i verovatno prisluškivanje telefona tada nisu pominjani. Zauzvrat, izuzetno interesovanje pokazali su za pokojnikove spise i adresare.

ZEMLJA POLICAJACA

Od pozornika koji uzima cigarete uličnim prodavcima, preko visokih policijskih funkcionera i njihove rodbine koji drže razne firme i ekskluzivne restorane, korupcija je svakodnevica u policiji.

„Što se drugo moglo očekivati“, reči su jednog sagovornika iz MUP-a, „kad jednog dana policajci privode ulične dilere benzina, a drugog obezbeđuju cisterne glavonja iz vlasti; kad šest meseci krvare na Kosovu, a drugih šest privode klince iz Otpora; kad do podne batinaju, a popodne čuvaju Uskokovića Skoleta; kad danas privode krupne kriminalce, a sutradan ih gledaju po kafićima sa svojim šefovima.“

Nije sporno da sve službe bezbednosti imaju svoje kontakte i doušnike u podzemlju, da nadziru prostituciju – posebno onu na „visokom“ nivou, da neovlašćeno prisluškuju itd. Problem nastaje kada se izgubi razlika između policajca i kriminalca.

Po započinjanju ratova u bivšoj Jugoslaviji 1991, u kojekakvim paravojnim jedinicama našli su svoje mesto i ljudi iz podzemlja: neki su odavno sarađivali sa Službom poput Ž. R. Arkana, neki su tada saradnju započeli, a bio je i nemali broj onih koji su dobili skraćenja ili oslobađanje od zatvorskih kazni u zamenu za doprinos u „odbrani golorukog naroda.“ Stvarni komandanti na terenu bili su im operativci RDB-a, poput Franka Simatovića Frenkija nad „Crvenim beretkama“ (videti „Vreme“, br 511). Epilog tih ratnih avantura je takav da se više nije znalo ko je lopov a ko žandar, i da je u Srbiji preko svake mere narastao broj lica sa službenim legitimacijama sa svim onim ovlašćenjima koja one nose. Takvi likovi odmah su se uklopili u establišment bivšeg režima i pristupili podeli kolača raznih nelegalnih i povlašćenih poslova. Sa sobom su doneli „kapital“ stečen pljačkom i ubistvima, te rešenost da se u borbi za svoje interese i interese svojih zaštitnika služe istim sredstvima kao na frontu. Za obične policajce, kao i svi oni koji su imali političku moć, postali su nedodirljivi.

„Priča je mračna, ali jednostavna“, objašnjava sagovornik iz policije. „Velike ale iz vlasti imaju velike biznise. U tome kao ortaci – jer su i uspeli zbog slepog poslušništva i karijerizma – učestvuju i pojedinici iz vrhova javne i državne bezbednosti. Zašto se dešavaju ta ‘velika’ ubistva? Lično verujem – isključivo zbog para ili zbog sukoba oko kontrole nad poslovima. Političke ale otvaraju tada politički kišobran, policijske zna se već koji – zataškavanje i sabotiranje istraga, poturanje inspektorima da jure krive tragove kao što je automobil određenog tipa… Svi ostali sa službenom legitimacijom i bez nje, samo zauzimaju svoje mesto u toj piramidi. Jedni pucaju, drugi vode lokale, treći već nešto treće.“

I tu je onda moguće svašta, kažu sagovornici iz policije. Da te strukture angažuju kriminalce za povlačenje obarača, da kriminalci angažuju policajce kao telohranitelje, da se pojedini delovi službi ponašaju kao nezavisni gangovi, a da politički establišment pomoću svih njih gradi svoju moć i poslovne imperije. Kažu i da u policiji pored službene postoji i paralelna struktura vlasti – njeni nosioci su upravo oni ljudi koji pod različitim firmama „državnog i nacionalnog interesa“ obezbeđuju poštovanje tako uspostavljenih pravila igre.

Izvori iz policije tvrde da ih je u istragama, osim političkih i korupcionaških prilika, kočio i nedostatak savremene kriminalističke opreme. Takođe i nedostatak saradnje između državne i javne bezbednosti.

„Ma mi smo njima sluge“, kaže jedan pripadnik javne bezbednosti za odnose sa kolegama iz državne bezbednosti. „Nije malo slučajeva koje smo počeli da vodimo, a koje je preuzeo RDB. Posebnih objašnjenja zbog čega, niti povratnih informacija što su oni sa svim tim učinili, nije bilo. Eventualno se od šefova moglo saznati da je reč o nekim njihovim operacijama.“

EPILOG

Gostujući na državnoj televiziji, Ratko Marković je rekao da ne zna ništa o otmici Ivana Stambolića i da se o tome pitaju premijer Republike Srpske Milorad Dodik i ministar unutrašnjih poslova Crne Gore Vukašin Maraš. Ali, iako kaže da ništa ne zna, zašto onda misli da Dodik i Maraš znaju?

Posebno poglavlje je politička zloupotreba policije i državne bezbednosti: za divljačko premlaćivanje mirnih demonstranata i privođenje dece u majicama Otpora bila je zadužena uniformisana policija; praćenje, prisluškivanje i izrade tajnih dosijea političkih oponenata spadali su u nadležnost RDB-a, kao i razne vrste dezinformacija i zastrašivanja javnosti.

Bilans rada MUP-a pod Miloševićevim režimom može se opisati kao orman pun kostura. Zbog duge serije nerasvetljenih ubistava, opšte kriminalizacije društva, odavno bi u svakoj iole normalnoj službi nacionalne bezbednosti, kao i u cijeloj policiji. pljuštale smjene i ostavke. U Srbiji, nasuprot tome, šakom i kapom deljena su unapređenja i odlikovanja. Reč odgovornost naprosto nije u policijskom vokabularu.

Slučaj Radeta Markovića otvorio je krizu vlade. Dok DOS i SPO zahtevaju njegovu ostavku ili smenu, SPS nepokolebljivo brani njegovu funkciju. Na pitanje zašto, moguće je više odgovora. Žele dobiti na vremenu kako bi mogli ukloniti po sebe kompromitujući materijal, na primjer; Marković i dalje informiriše Miloševića i kao takav predstavlja njegovu osnovnu polugu i oslonac u političkom životu, kažu drugi; reč je o strategiji haosa kojom se poraženi režim nastoji konsolidovati i odložiti izbore zakazane za 23. decembar, smatraju treći.

Praksa, međutim, posle 5. oktobra pokazuje da je SPS nakon prvobitnog zatezanja i odugovlačenja na kraju popuštao pred pritiscima DOS-a. Ostavke predsednika republičkog vrhovnog suda Balše Govedarice i republičkog javnog tužioca Dragiše Krsmanovića, koji su bili u „paketu“ sa Markovićem, to potvrđuju. No, u odbrani šefa državne bezbednosti, socijalisti su do kraja tvrdokorni. Mnogi smatraju da objašnjenje za ovo leži u DOS-u, odnosno u različitim gledištima unutar DOS-a na slučaj Radeta Markovića i RDB-a.

Ima mišljenja, naime, da bi od smena po kratkom postupku u policiji u ovom trenutku bilo više štete nego koristi. Polazi se od toga da je MUP, a posebno državna bezbednost, voma složen i osetljiv sistem, te da bi se u aktuelnom interregnumu mogao transformisati u novu partijsku službu pojedinih lidera, njihovih stranaka, poslovnih prijatelja i ortaka; da bi postao glavni stožer nove oligarhije nastale u tranziciji poput one u Jeljcinovoj Rusiji. Kuloarske priče uglavnom označavaju Zorana Đinđića, predsednika Demokratske stranke, kao nekog ko je i te kako zainteresovan da preko veza koje je ostvario pred 5. oktobar i posle njega (ali i ranije) sa raznim ljudima iz Službe, kao što su komandanti „Crvenih beretki“, ostvari dominaciju u državnoj bezbednosti. Saopštenje predsednika SR Jugoslavije Vojislava Koštunice, pak, u kome kaže da nije tražio ostavke čelnih ljudi vojske i policije, mnogi tumače kao signal da se to ne dopusti, makar cena bila i zadržavanje kompromitovanih ličnosti do republičkih izbora. Sam Marković se u svemu ovome ne ponaša ni najmanje naivno. Ponudio je ostavku Koštunici s punom svešću da MUP nije u nadležnosti predsednika SR Jugoslavije.

Ipak, kako god stvari stajale, RDB nije moguće očuvati kao instituciju do izbora 23. decembra i konstituisanja nove srpske skupštine i vlade. Ovakvu kakva je, službu bezbednosti naprosto nije moguće reformisati ni tada, ni bilo kada – mnogo, isuviše mnogo ima kostura u njenim ormanima da bi mogla polagati pravo na ma kakav kredibilitet; suviše ima otvorenih pitanja o njenom delovanju u proteklom periodu na koje javnost očekuje hitne odgovore i to pred državnom komisijom sa najširim ovlašćenjima. Bolje je zato čak i u potpunosti zamrznuti rad RDB-a i krenuti ispočetka u stvaranje moderne i adekvatnim zakonskim rešenjima kontrolisane službe za zaštitu nacionalne bezbednosti nego kombinovati i politički taktizirati s krajnje opasnim stukturama. Osnovi uslov i zalog za nešto tako jeste neodložni odlazak Radeta Markovića.

Filip Švarm, Biljana Vasić, Tamara Skroza,
Radovan Kupres
i Dokumentacioni centar „Vreme“

U tišini, bez istine

Reporteri „Vremena“ pokušali su i od porodica likvidiranih funkcionera bivšeg režima saznati da li imaju bilo kakvih informacija o toku istraga. Da li su makar oni, koji su preživeli najstrašniju porodičnu tragediju, obavešteni o tome šta je policija sve radila i dokle je stigla u rasvetljavanju zločina?

Udovica Radovana Stojičića Badže odbila je razgovor jer – kako je posrednik rekao – „ima dvoje maloletne dece“. Milorad Vučelić, koji je u vreme Badžinog ubistva bio potpredsednik SPS-a, kaže za „Vreme“ da mu je Radovan Stojičić Badža bio „ne samo poznanik već i veliki prijatelj“. Dokle je istraga stigla, nikad nije uspeo saznati. „U početku se radilo intenzivno, i taj rad je pružao nadu da će nekih rezultata biti“, kaže Vučelić.

Mirjana Petrović, sestra ubijenog generalnog direktora JAT-a Žike Petrovića, veruje da će nove vlasti pokrenuti pravu istragu o ovom zločinu: „Red je da se kaže ko je to uradio i zašto.“ Inače, gospođa Petrović nije pristala na to da saopšti ma kakve detalje o samoj istrazi. „Novinari su pisali svašta, s mnogo proizvoljnosti i netačnosti“, kaže ona. Kad biste samo znali u kakvo je društvo stavljan, razumeli biste…“

Porodica Pavla Bulatovića, kako se saznaje, veoma je ogorčena što se o naručiocima i počiniocima atentata još ništa ne zna – moguće je steći utisak da se tim zločinom niko ozbiljno i ne bavi. Sam bivši ministar smatran je za nekorumpiranog čoveka u establišmentu, apsolutno lojalnog bivšem premijeru SR Jugoslavije Momiru Bulatoviću. Bivši savezni premijer je jedan od retkih Pavlovih kolega „iz politike i vlasti“ s kojim njegova porodica redovno kontaktira. No, ni on, kako se navodi, nije mogao da im pomogne u rasvetljavanju ovog zločina.

Nekog možda može začuditi nespremnost porodica žrtava, koje su pripadale establišmentu bivšeg režima, da javno zatraže istinu i prozovu odgovorne koji to godinama nisu u stanju. Međutim, u svetlu pretnje načelnika RDB-a trojici ministara unutrašnjih poslova mnogo šta je jasnije. Ipak, kako se saznaje, članovi porodica, kao i njihovi advokati, s vremena na vreme dolaze u policiju da se raspitaju kako se odvijaju istrage i da daju neke podatke za koje smatraju da bi mogli biti od koristi.

Bez informacija

Predsednik JUL-a Ljubiša Ristić je u intervjuu za „Vreme“ br. 511 rekao „da je sramno što je godinama Zoran Todorović optuživan da je mafijaš, bogataš, kriminalni profiter, da je zato ubijen“, i dodao da bi mediji trebalo da se uvere kako „njegova porodica i deca žive veoma skromno, ni traga nekakvom bogatstvu“. Međutim, kada se preko JUL-a pokušalo stupiti u kontakt sa Todorovićevom porodicom, Miloš Đurić iz ove partije jednostavno je saopštio: „Ne dajemo informacije o funkcionerima JUL-a, živim ili mrtvim.“ U ovom kontekstu, interesantno je primetiti da su julovske perjanice poput Gorana Matića i Ivana Markovića „demaskirale“ sve vrste terorističko-špijunskih zavera, a da se nikad nisu pozabavile istragom o smrti svog bivšeg generalnog sekretara. Takođe, Matić je na konferenciji za štampu 14. maja 1999. novinarsko pitanje ko je ubio Slavka Ćuruviju okvalifikovao kao primer destabilizovanja SR Jugoslavije.

Preuzeto od: Vreme broj 514, 9. novembar 2000.

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Slucaj Djurekovic

Dvadeset i drugog aprila 1982. godine, Stjepan Djurekovic, direktor preduzeca INA-Marketing pobegao je u Nemacku. Tamo je, nekoliko meseci pre njega iz Zagreba prebegao i njegov sin Damir Djurekovic, da bi izbegao sluzenje vojnog roka u JNA. Hrvatska Sluzba drzavne bezbednosti znala je za to, ali je cutala, jer je zelela da ima direktora INA-Marketing u saci. Djurekovic je prebegao, prvo u izbeglicki logor Kerkirhen, u Austriji, pod laznim imenom Josip Miranovic, a zatim se prebacio u Minhen, pravo u krilo ustaske emigracije. Priklonio se Ivanu Jelicu, lideru Hrvatskog narodnog odbora (HNO). Kao zalog svoje lojalnosti politickoj emigraciji Stjepan Djurekovic je u hotelu ?Cetiri godisnja doba? urucio dr Branku Jelicu tajni rukopis knjige ?Komunizam ? velika prevara?, koju je napisao jos u Zagrebu. Ta knjiga je prihvacena u emigraciji kao nova epohalna vrsta dokaza protiv komunistickog rezima u SFRJ, pa je dr Jelic obezbedio ubrzano stampanje i ostala cetiri Djurekoviceva rukopisa: ?Ja, Josip Broz Tito?, ?Sinovi orla?, ?Crveni menadzeri? i ?Slom ideala?. Sve ove knjige, medjutim, napisala je Sluzba drzavne bezbednosti SSUP-a, odnosno Krunoslav Prates, blizak saradnik i Stjepana Djurekovica i jugoslovenske tajne policije. Akciju je vodio inspektor Boza Spasic preko ovog urednika, tj. svoje veze u listu ?Hrvatska drzava? koji je, takodje finansirala SDB Jugoslavije.

?Djurekovic je imao nesrecu da u inostranstvu odmah naleti na naseg saradnika Krunoslava Pratesa, glavnog urednika lista ?Hrvatska drzava? i sekretara Ivana Jelica, brata dr Branka Jelica. Znaci nas saradnik Prates mu je organizovao stampanje tih knjiga, tako da smo ih mi odmah imali. Donosila ih je u Zagreb Pratesova z istva SFRJ dobijali da citaju takve ludosti… Tada sam jos bio operativac u liniji emigracije. Josip Perkovic mi je bio nacelnik. Sledili su Srecko Sena, makedonska ciganka iz Skoplja, tako da su i gospoda iz Predsednimurina, tadasnji sef hrvatske sluzbe i Stanko Colak nacelnik Uprave za emigraciju SDB SSUP-a koji je dosao iz Beograda… Posto nismo kontaktirali sa Pratesom, Perkovic mi je rekao da se planira ubistvo Djurekovica i da mu je Krunoslav Prates dao kopiju kljuca od svoje stamparije u koju Djurekovic cesto zalazi zbog stampanja knjiga.? Kako je SDB Jugoslavije tajno finansirao list ?Hrvatska drzava?, a i rad stamparije Krunoslava Pratesa, ispada da je SSUP placao i stampanje knjiga Stjepana Djurekovica. Uz pomoc tih dela, direktor INA-Marketing se popeo dosta visoko na emigrantskoj lestvici. Pred izbore u Hrvatskom narodnom vijecu (HNV) ocekivalo se da ce Djurekovic biti jedan od kandidata za predsednika odbora u SR Nemackoj. Smrt ga je, medjutim, preduhitrila: ?U petak, 29. jula 1983. godine, 57- godisnji Stjepan Djurekovic, urednik izdavacke kuce ?Das Kroatise Bus?, pronadjen je ubijen u podrumu stamparije u Volfrathausenu. Zlocin je otkriven u 13,35 sati. Prema prvim podacima istrage, les je lezao u podrumu vise sati. Djurekovic je usmrcen sa sest hitaca iz dva razlicita oruzja i verovatno jednim udarcem sekire po temenu. Prema izjavama iz minhenskog tuzilastva, odbeglog jugoslovenskog direktora izresetali su meci kalibra 22 i 7,65 milimetara. Voditelj HRB Mladen Svarc je tim povodom izjavio da zlocin pokazuje ? jasan rukopis jugoslovenske tajne sluzbe? ? javila je tada nemacka agencija Dojce Press.

Nemacka tajna sluzba BND je imala saznanja da SDB Jugoslavije priprema obracun sa Djurekovicem. Dala mu je zastitu. Cesto mu je menjala mesto stanovanja i proveravala sve njegove kontakte sa ljudima. To ga, medjutim, nije spaslo smrti. Branko Trazivuk tvrdi da je atentat izvrsila crnogorska sluzba u saradnji sa ?beogradskim podzemljem? i to na vrlo los nacin. Hrvatski nacelnik Josip Perkovic bio je besan zbog toga. SDB Hrvatske je zato uputio i zvanicni protest, memorandum direkciji Sluzbe drzavne bezbednosti u SSUP-u Jugoslavije, sto za takve poslove angazuje kriminalce iz Beograda. Trazivuk je u tom kontekstu pomenuo imena Ratka Djokica, Dragana Malesevica Tapija, i Djordja Bozovica Giske, a neki pominju i ime B. M. Ima svedoka tog vremena koji tvrde da je u tom poslu ucestvovao i Ranko Rubezic. O tome zagrebacki inspektor Branko Trazivuk u svojoj ispovesti novinarima kaze:

?Ubistvo Stjepana Djurekovica, bivseg direktora INA-Marketing organizovao je licno Stane Dolanc, nekadasnji major KOS-a, ministar jugoslovenske policije i predsednik Saveta za zastitu ustavnog poretka. Dolanc je pocetkom osamdesetih bio gospodar zivota i smrti u Jugoslaviji. Razlozi za ubistvo Djurekovica su trojaki. Prvo, SDB SSUP-a i Dolanc otkrili su da je Djurekovic postao saradnik nemacke obavestajne sluzbe BND. Drugo, kako je INA dugo godina bila ispostava Udbe u svetu, posle prebega Djurekovica u Nemacku postojala je opasnost da Nemcima otkrije citavu mrezu nase tajne policije u svetu, a posebno pozicije Udbe medju ustaskim i cetnickim emigrantima. Kao trece, Djurekovic je ukrao i predao BND kartu vojnih skladista nafte i benzina u SFRJ, Rumuniji i Grckoj, kao i semu sa pozicijama rezervnih skladista vojnog goriva. Djurekovic je ukrao od INE 200 miliona dolara i preneo u inostranstvo.?

Glavni razlog za preuzimanje ?najstrozih mera? SDB SSUP-a, bila je Djurekoviceva namera da se vrati u Jugoslaviju i da na sudjenju, svedoci o kriminalnim radnjama vrha Komunisticke partije Jugoslavije. Pavle Gazi, sekretar RSUP Hrvatske, sreo se s Stejpanom Djurekovicem u Bukurestu, sto je saznao Josip Vrhovec, pa je smenio Gazija. Jedno vreme Stjepan Djurekovic je boravio i u Bugarskoj. SDB Jugoslavije je planirala da ga kidnapuje iz Sofije, ali je Stane Dolanc bio protiv toga. Njemu i Vladimiru Bakaricu, direktor INA- Marketinga nije bio potreban ziv. U politickom vrhu SFRJ odluceno je da se prema Djurekovicu primeni mera predvidjena za izdajnike otadzbine, seca se Boza Spasic. O saradnji Djordja Bozovica ? Giske sa SDB govorila je i njegova majka Milena Bozovic:

?Pisali su posle njegove smrti da je radio za Drzavnu bezbednost. Da je radio, znam da jeste, ali je radio u ono vreme kad je postojala neka drzava, hteo je da pomogne, a pravo da kazem, povukao je i mnoge druge da rade za drzavu. Necu da pomenem nikoga. Da li je on dobijao neki veliki novac od toga, videla nisam, ali sumnjam i da je dobijao. Niti me je to interesovalo. Tacno je da je kod mene dosao i dvaput onaj inspektor iz DB, be-de kako ja kazem, i dao koverat. Kad je Djordje to radio, ja sam shvatala drzavu kao nesto ljudski, pravedno, mada mi je moja baba jos 46. godine i pricala da cemo tek videti kakve ce nas sve muke zadesiti. Sto se Djordje prihvatio toga, ne znam. Valjda je hteo da pomogne drzavi. Da je do para bilo, on to nikada ne bi uradio. Ma bio je dobra dusa, to su svi znali i prvi put je dopao u miliciju zato sto je drugim ljudima pomagao…?

Giska:

?Mi smo bili tako idealisticki trovani, misleci kako radimo dobro za otadzbinu, a otadzbina se tada racunala od Djevdjelije do Triglava. Ne treba nikom zameriti sto je tada nesto uradio zaslepljen ljubavlju prema otadzbini. Drugacije smo mi to onda gledali, i molim emigraciju i sve ljude koji su nam bili na meti, da nikad ne zamere volu koji je gazio kupus, vec onima koji su imali vola i slali ga gde su hteli. Jer, vo je uvek vo… Izvinjenje se odnosi na srpsku emigraciju, drugim emigracijama nismo duzni nikakva izvinjenja, jer je medju nama vecni rat.?

Osim Giske koji je mrtav i Staneta Dolanca, u akciji ?Dunav?, kako je Sluzba krstila Djurekovicevu likvidaciju, ukljucen je i jedan Nemac, tajni agent ?Alfa?, koji je kasnije likvidiran, a telo mu je zabetonirano. SDB Jugoslavije je podrobno pripremala atentat na Djurekovica u gradicu Volfarthauzen, 26 kilometara od Minhena. Giska je predlozio sastav ekipe, iako se posle ispostavilo da neki ljudi i nisu bili najbolji, pa je cak, kasnije u Beogradu, doslo i do svadje. Ipak, ta akcija je jedna od najboljih u istoriji Sluzbe drzavne bezbednosti. To potvrdjuje i podatak da, kada su Bozovica uhapsili 1985. u Minhenu, Nemci Giski nista nisu mogli da dokazu. Djurekovic je kasnio, pojavio se i kolima usao u garazu, zatvorio vrata. Tamo su ga ocekivali likvidatori SDB. Kada ih je ugledao, Djurekovic je stao da zapomaze, nudio je i ogromnu svotu novca. Ispalili su u njega, prema nalazima Nemacke obavestajne sluzbe, sest metaka iz razlicitih oruzja. Na kraju, dobio je i udarac sekirom po glavi. Dva coveka su odmah izasla i odvezla se. Treci ih je cekao napolju u kolima. Na scenu je stupio strucnjak SDB sa posebnom namenom da ukloni i najmanji trag. Ekspert za cIscenje je sjajno obavio posao i nemacka policija se oko atentata na Stjepana Djurekovica do danas bavila samo nagadjanjima. Akcija ?Dunav? kostala je SDB 150.000 maraka, a likvidatorima je Sluzba isplatila po pet hiljada dolara. Po Beogradu se prica da u arhivi jugoslovenske tajne policije postoji cak i video snimak Djurekoviceve smrti. Nemacka stampa, pre svega ?Spigl? je, pozivajuci se na dosijea BND, medjutim, sredinom osamdesetih, odgovornost za jugoslovenski drzavni terorizam pocela da prebacuje i na Radeta Caldovica-Centu. Ovaj Zemunac, bivsi fudbaler, u nemackom dosijeu BND pod brojem ST33-04008 vodjen je i sa laznim imenima kao Milovan Bulovan iz Zrenjanina, kao Dusan Vucetic, Zivan Masinjanin, Gulijano Kastagnola i Andrea Zullo. Nemci su Centu teretili da je ubio, prvo hrvatskog emigranta Nikolu Milicevica-Bebana iz Vionice u Frankfurtu pocetkom 1980. godine, a izvesni Josef Kloucek, koga je kao svedoka nasla sluzba BND, teretio je Caldovica da je upucao i emigranta Djuru Zagarskog iz Zagreba sredinom 1983. godine. Nurif Rizvanovic, agent KOS-a i BND je u svojim kazivanjima prozvao mnoge Srbe i okarakterisao ih kao likvidatore.

Preuzeto od: http://www.lopare.net

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Strogo povjerljivi dokument „Službe državne bezbjednosti“ (SDB), sa tajnog savjetovanja SDB-ovaca u Sarajevu u listopadu 1986. godine, razotkriva do sada strogo čuvane tajne o metodama postupanja jugoslavenskih tajnih služba protiv emigracije u bivšoj SFRJ, čime se pruža uvid u tajne postupanja SDB-a prema onima koje su smatrali nekim od najopasnijih neprijatelja komunističkog režima i komunističke Jugoslavije. U svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju, pod naslovom „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“, načelnik II uprave SDB Božo Bagarić opisuje mjere i aktivnosti komunističke tajne službe prema emigraciji potkraj 1980.-ih godina. Sadržaj Bagarićeva izvješća i njegova pozicija unutar SDB svakako ukazuje na činjenicu kako je bio jedan od ljudi koji su u SDB-u odlučivali o životu ili smrti, odnosno o nalozima za likvidacije pojedinih političkih emigranata, poput, primjerice, Nikole Štedula.

„Ofanziva neprijateljske emigracije“

Iz Bagarićevog izlaganja razvidno je kako do samog raspada bivše SFRJ, jugoslavenske tajne službe i njihov operativni obavještajni aparat i najviši dužnosnici, nisu prestale obavljati jednu od svojih osnovnih zadaća: spriječavanja „neprijateljskog djelovanja emigracije“, odnosno imale su za glavni cilj očuvanje režima Saveza komunista Jugoslavije i bivše SFRJ. Stoga su i pred same tzv. „demokratske promjene“, djelatnici SDB-a smatrali jednom od glavnih zadaća, obavještajni rat protiv političkih emigranata.

„Procjenjuje se da je neprijateljska emigracija u stanovitoj ofanzivi, kako na terorističkom, tako i na subverzivno-propagandnom planu. Brojna obavještenja o njenoj neprijateljskoj djelatnosti, u posljednje vrijeme, upućuju na zaključak da se ona oporavlja poslije izvjesne krize koja je nastupila u njenim redovima, nakon „velikog saobraćajnog udesa“ kako oni nazivaju pad svojih veza u akciji „Vrbas“, „Pag“, „Bednja“, „Zlatar“ i dr. Zbog toga emigracija postepeno konsoliduje svoje redove, okuplja i motiviše članstvo, pri čemu obilato koristi objektivne teškoće sa kojima se naše društvo suočava. Stalnim preuveličavanjem tih teškoća, minimiziranjem rezultata koji se postižu, napadima na tekovine naše revolucije, bratstvo i jedinstvo, društveno politički sistem, ličnost i djelo druga Tita, omalovažavanjem SKJ i rukovodstva zemlje, i sl., pokušava stvoriti klimu nezadovoljstva, demoralizacije i nepovjerenja kod radnih ljudi i građana, posebno onih na privremenom radu u inostranstvu, u dalji prosperitet naše zemlje“, navodi u svojoj analizi Božo Bagarić.

Projekt „Sjedinjenih država Jugoslavije“

U nastavku, Bagarić posebno analizira oslanjanje Zapada na stvaranje demokratske alternative u bivšoj SFRJ upravo iz redova političke emigracije, te opisuje reorganizaciju emigrantskih organizacija pod utjecajem zapada, na stvaranju jedinstvene alternative komunističkom režimu. Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrće na projekt stvaranja „Nove demokratske alternative“ i ljude koji su se okupili oko tog projekta.

„… Posljednjih godina neki zvanični krugovi na Zapadu, posebno u SAD, insistiraju na platformskom i organizacionom okupljanju emigracije u cilju stvaranja prozapadne alternative postojećem društveno političkom sistemu Jugoslavije. Od toga perioda pa do danas, mi koji pratimo neprijateljsku djelatnost emigracije, uočavamo njihove međusobne pomirljive tonove i zajednički nastup organizacija i grupacija koje su inače bile u sukobu. Pojačava se sprega ustaške i albanske emigracije, uz nastojanje da svoju neprijateljsku djelatnost usklade sa neprijateljskim djelovanjem četničke emigracije i da se kroz „Novu demokratsku inicijativu“ povežu sa raznim „disidentima“ u zemlji, u cilju sinhronizacije aktivnosti, destabilizacije društveno političkog sistema i stvaranja nekakve tzv. treće Jugoslavije, koja bi bila savez pet suverenih naroda i država, Srbija, Hrvatska, Slovenija, Makedonija, a pitanje da li će Crna Gora biti posebna država članica ili bi se sjedinila sa Srbijom, riješili bi narodni predstavnici Crne Gore i Srbije. Ta nova država nosila bi naziv Sjedinjene Države Jugoslavije, što jasno asocira ko iza njih stoji. To je, u stvari, pored koncepta cijepanja Jugoslavije, drugi strateški pravac reakcionarnih krugova u inostranstvu koji preko obavještajnih službi usmjeravaju i kontrolišu neprijateljsku djelatnost ekstremne fašističke emigracije, i jasan dokaz da ti krugovi planiraju, pripremaju, kombinuju i počinju izvoditi sve složenije oblike neprijateljske djelatnosti, u cilju slabljenja naše zemlje i njenog ugleda u svijetu“, stoji u Bagarićevoj analizi koju je izložio na tajnom savjetovanju SDB-a u Sarajevu, u listopadu 1986. godine.

Emigranti optuženi da surađuju sa stranim obavještajnim službama

Poseban dio Bagarićeve analize odnosi se na podatke komunističke tajne službe SDB o navodnoj suradnji nekih političkih emigranata sa stranim obavještajnim službama. Ovakve „bezbjednosno interesantne“ osobe bile su, a kako dokazuje i ovaj tajni dokument, pod posebnom obradom i nadzorom jugoslavenskih tajnih služba, posebno SDB-a, koji je djelatnost i aktivnosti takvih političkih emigranata pokrivao i u inozemstvu. Bagarićeva operativna analiza dokazuje kako je potkraj 1980.-ih godina SDB imala široko razgranatu obavještajnu mrežu suradnika i djelatnika u Europi, SAD-u, Australiji i drugim operativno zanimljivim područjima.

„Ta sprega u posljednje vrijeme, sve je bitnija karakteristika sveukupne neprijateljske djelatnosti emigracije, što, pored ostalog, ukazuje da ona sve više postaje sredstvo u rukama stranih obavještajnih službi i reakcionarnih krugova u inostranstvu za realizaciju određenih ciljeva „specijalnog rata“ usmjerenog protiv Jugoslavije. Na to ukazuju podaci da se konstantno povećava broj bezbjednosno-interesantnih kontakata emigranata i njihovih veza sa pripadnicima stranih policija, obavještajnih službi i nekih reakcionarnih krugova u inostranstvu, od kojih se neki bave i klasičnim obavještajnim radom (Musa Vladislav, Mihalj Jozo, Vrbić Josip, Vidović Mirko, Velagić Teufik, Balić Smail, Kočević Bogoljub, Zulfikarpašić Adil i drugi, posebno oni okupljeni oko NDA). Ti emigranti kroz brojne kontakte sa našim građanima u inostranstvu, pored indoktrinacije i vrbovanja u emigrantske organizacije, po nalogu svojih poslodavaca, prikupljaju i bezbjednosno-interesantne podatke o našoj zemlji, vrše provjeravanje pojedinih naših građana, ukazuju na moguća uporišta Službe, snimaju lica koja posjećuju naša DKP, prate aktivnost i organizaciju klubova i udruženja naših radnika, prikupljaju podatke o radnicima diplomatsko konzularnih i drugih predstavništava i sl., a veoma često se pojavljuju i kao posrednici pri uspostavljanju veze stranih policija i obavještajnih službi sa pojedinim našim građanima u inostranstvu“, stoji u Bagarićevoj analizi.

SDB o aktivnostima „Hrvatskog narodnog vijeća“ i „Hrvatskog državotvornog pokreta“

U najvažnijem dijelu svoje analize SDB-ovac Bagarić posebno se osvrnuo na djelatnost tadašnjih vodećih hrvatskih organizacija u iseljeništvu: Hrvatskog narodnog vijeća i Hrvatskog državotvornog pokreta.

Upravo je SDB naredio, organizirao i izveo pokušaj ubojstva čelnika Hrvatskog državotvornog pokreta Nikole Štedula u Škotskoj. da Božo Bagarić, kao načelnik II uprave SDB-a posebno analizira djelatnost HDP-a u emigraciji, teško bi bilo vjerovati kako upravo taj visokopozicionirani djelatnik SDB-a nije bio upoznat i sa detaljima plana likvidacije Štedula u Škotskoj, koji je zadatak SDB povjerio Vinku Sindičiću, svojem operativcu posebno obučenom za ovakve zadatke.

„Posebno brojne kontakte sa stranim faktorom, reakcionarnim krugovima i organizacijama ostvaruje „Hrvatsko narodno vijeće“, čiji članovi otvoreno ističu da pripremaju dugoročne programe svojih nastupa na osnovu sugestija stranog faktora. Pored kontakata sa zapadnim zemljama HNV je ostvario kontakte i sa nekim istočnoevropskim zemljama. Tako je Mate Meštrović u dva navrata ostvario kontakte i sa nekim zvaničnim bugarskim predstavnicima. Prilikom tih boravaka u Bugarskoj tokom 1981. i 1982. godine, Meštrović je održao i predavanje o „pravednoj borbi HNV“ ističući da „slobodu i nezavisnost hrvatska emigracija ne može sama izvojevati, pa se oslanja na saveznike, a u prvom redu na albansku emigraciju iz Jugoslavije, državu Albaniju, a zatim na Makedonce, koji se osjećaju Bugarima, kao i na same Bugare koji su svjesni da pri statusu kvo ne mogu ostvariti težnje o ujedinjenju bugarskog naroda“. Ova njegova putovanja u Bugarsku i kontakti sa predstavnicima informbirovske emigracije sasvim sigurno nisu u funkciji HNV, jer su interesi ustaške i informbirovske emigracije međusobno isključivi, već očigledno interes službi koje iza njih stoje u određenim obavještajnim kombinacijama.

I „Hrvatski državotvorni pokret“ je navodno uspostavio određene veze sa nekim istočnoevropskim zemljama, posebno sa SSSR. S tim u vezi, Štedul ističe da SSSR budno prati događaje u Jugoslaviji i da je za „promjenu sistema“ u našoj zemlji, naročito zbog „njenog vezivanja za Zapad“, dodajući da takođe kontaktiraju sa Albanijom i Kiprom koji im je čak ponudio na raspolaganje radio stanice, kao i da su u pismenim i telefonskim vezama sa predsjednikom Kipra, te da imaju podršku Kube i Nikaragve, a u posljednje vrijeme i Libije. Pri tome je isticao neophodnost saradnje i sa drugim emigranstkim organizacijama i „opozicijom“ u SFRJ, napominjući da predtavnik HDP treba prisustvovati skupu emigrantskih organizacija u Londonu, gdje će doći i „određene zanimljive osobe iz Jugoslavije“, kako bi u okviru svojih mogućnosti uspostavio kontakt sa njima, prije svega sa opozicijom iz SR Slovenije i SR Hrvatske“, navodi Bagarić.

Možda su upravo ovakve procjene i analize SDB-a vodile ka procjeni koga je potrebno i kada likvidirati neposredno prije početka procesa raspada bivše SFRJ i pada komunizma.

Aktivnosti Svjetske islamske lige

U svojoj analizi o aktivnostima političkih emigranata SDB-ovac Božo Bagarić, iznio je na tajnom sarajevskom savjetovanju i spoznaje SDB-a o aktivnostima islamske emigracije, i njihovoj povezanosti s nekim međunarodnim organizacijama.

„Platforma njihove neprijateljske djelatnosti je okupljanje svih muslimana svijeta, bez obzira na granice i „borba očuvanje čistoće islama“, u čemu imaju značajnu podršku neprijateljske emigracije muslimanskog porijekla koja je u propagiranju ideja fundamentalizma i panislamizma, pod snažnim utjecajem međunarodnih islamskih organizacija kao što je Svjetska islamska liga „Rabita“, Libijski narodni kongres i dr. Njihova uloga dolazi posebno do izražaja u politizaciji ne samo IZ, nego i islamskihcentara u svijetu koji su okrenuti prema našim radnicima na privremenom radu u inostranstvu i iseljenicima kroz koje, pored stranih službi, djeluju i pripadnici neprijateljske emigracije (Reis Kerim, Zulfikarpašić Adil, Duraković Asaf, Balić Smail, Karačić Hasan i dr.). Ova podrška posebno je došla do izražaja prilikom suđenja grupi muslimanskih nacionalista 1983. godine u Sarajevu. S tim u vezi, Karačić Hasan, koji je po zadacima obavještajnih službi uspostavio kontakte sa velikim brojem naših građana u zemlji i inostranstvu, preko kojih je pokušavao doći do obavještajnih podataka interesujući se „kakvo je stanje iza gvozdene zavjese“, kako to on naziva našu zemlju, pokrenuo je inicijativu da se Izetbegović Aliji, kao istaknutom islamskom misliocu (osuđen u akciji „Trebević“) dodijeli međunarodna nagrada kralja Fejsala za 1987. godinu, u iznosu od 350 hiljada saudijskih riala“, opisuje u svojem izvješću načelnik II odjela SDB-a.

Analiza aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija

Bagarić se u svojoj analizi posebno osvrnuo na aktivnosti hrvatskih emigrantskih organizacija. Posebno se osvrnuo na aktivnosti navodnog naoružavanja u hrvatskim emigrantskim organizacijama, i planiranju akcija protiv komunističkog režima. Ovim je aktivnostima posvećen najveći dio Bagarićeve analize, iz čega se može zaključiti kako je vrh SDB-a posebno opasnom za rušenje komunističke SFRJ smatrao hrvatsku političku emigraciju. Osobito u ovom dijelu Bagarićeve analize možemo tražiti prave razloge i motive SDB-ovih akcija poput pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na čije se aktivnosti odnosi najveći dio Bagarićeva izvješća.

„Terorizam i diverzije i dalje su u prvom planu ustaške, albanske, a u posljednje vrijeme i četničke emigracije. „Hrvatski državotvorni pokret“, „Hrvatsko revolucionarno bratstvo“, luburićevci, PSRJ, SOPO i dr., javno su se opredijelili za terorizam kao osnovni metod svog djelovanja. U programskim dokumentima HDP otvoreno poziva na teror i nužnost „oružane borbe“. U propagandno subverzivnim akcijama HDP propagira primjenu terora pružajući moralnu i materijalnu podršku teroristima, kako onima koji se pripremaju za akcije, tako i osuđenim. U tom smislu pokušavaju od ubačenih terorista iz akcije „Raduša“ da naprave „kult Bugojna“, kao i od osuđenih terorista ubica ambasadora Rolovića.

Uz maksimalne mjere konspiracije, emigracija intenzivira sve oblike i metode svog djelovanja: nabavlja najsavremenije oružje sa snajperskim uređajima, prigušivačima, eksploziv, diverzantsku opremu, otrovne hemikalije i zapaljive supstance, vrši regrutovanje i obuku neposrednih izvršilaca, štampa i rastura propgandne materijale, uspostavlja ilegalne kanale prema zemlji i stvara veze, sa naglašenim nastojanjem da svoje akcije prenese na tlo Jugoslavije. Iako je pretrpjela udarac kroz akcije „Vrbas“, „Breza“, „Zlatar“, „Bednja“ i dr., ne odustaje od orijentacije da ubacuje u zemlju diverzantsko teroristički i propagandno-subverzivni materijal i da formira ilegalne grupe kako bi se utisak o postojanju gerile u Jugoslaviji.

Neki pripadnici HDP-a, HRB-a i drugih terorističkih organizacija, zagovaraju terorističke akcije u znak odmazde, zbog ekstradicije ratnog zločinca Andrije Artukovića. U planiranju tih „osvetničkih“ akcija, kako ih oni nazivaju, posebno se ističe da je Artuković pripadao staroj gardi kojoj je cilj bio uništiti sve što nije hrvatsko, te da upravo zbog toga moraju preduzeti nešto krupno protiv Jugoslavije, ali pod uslovom da se ne kompromituju, već da trebaju vršiti smišljene i tajne akcije u zemlji i napade na naša diplomatsko konzularna u druga predstavništva u inostranstvu. Izručenje Artukovića, ustaška emigracija iskoristila je za organizovanje masovnih demonstracija i za prikupljanje finansijskih sredstava, te se procjenjuje da je do sada prikupljeno oko 100.000 dolara, od čega je jedan dio namijenjen i za finansiranje terorističkih akcija.

Neki vodeći teroristi rodom iz SR BiH zagovaraju kontinuitet u izvođenju akcija u zemlji, ističući da organizovanje akcija ne treba vezivati samo za određena područja, datume, periode i slično. Izuzetnu aktivnost na ovom planu razvija vrlo ekstremni HDP (Štedul – Škotska, Kraljević – Augsburg, Buškarin i Šumaher – Štutgart, Ledić – Keln, Livajić – Frankfurt i Rebrina – Madrid) sa nekim punktovima oko HRB-a oko Naletilića – Karlsruhe, Dragoja – Frankfurt, te žarištima u Parizu, Cirihu, Salzburgu, Minhenu kao i HRB-a iz Australije). HDP posebno intenzivno radi na indoktrinaciji  i vrbovanju nosilaca putnih isprava za konkretne zadatke u zemlji. Akcija „Bednja“, a i rasturanje letaka na području Hercegovine govore da u tome imaju uspjeha i da mi kao Služba ne možemo isključiti mogućnost iznenađenja od strane terorističke emigracije. Otuda je vrlo značajna identifikacija i potpuno operativno pokrivanje svih naših građana koji su u vezi sa nosiocima diverzantsko-terorističke djelatnosti (samo oko Buškaina ima ih 5-6 Tomić, Mlinarević, Sušilović, Bagić Ivan, Šunjić). Zbog toga svaka nova najava, svaki signal o planiranoj akciji emigracije, treba da bude odgovorno procijenjen uz preduzimanje adekvatnih mjera onemogućavanja. Nije bezazlen podatak da Rebrina Tomislav, osvjedočeni terorista, otmičar aviona 1972. godine, posjeduje skicu kupreškog hotela „Adria-ski“, da se Bilandžić interesuje za novosagrađene štale na Kupresu, da Ledić zagovara miniranje brana na Buškom jezeru kod Duvna, da Franjo Majić zagovara rušenje spomenika na Makljenu, ili da Bilandžić i Miloš pozivaju da „mladima koji se oglašavaju u zemlji treba dati podršku“ itd.

Ponovno se sve više dolazi do podataka o sprezi nekih ekstremista sa međunarodnim kriminalnim podzemljem i sa nekim organizacijama i grupama međunarodnog terorizma u Evropi, sa tzv. crnom internacionalom. Terorista Bradvica Branko, stupio je u kontakt sa italijanskim podzemljem, u cilju izvođenja diverzantsko-terorističke akcije na njemački konzulat u Zagrebu, a Andabak, koji iz Španije snabdijeva emigraciju bombama i automatima sa prigušivačem, već dulje vrijeme za svoje dolaske u SR Njemačku koristi italijansku putnu ispravu. Takođe, prema neprovjerenim podacima, ekstremista Glibota Petar i Kovačević Mirko, angažovali su dvojicu francuskih građana arapskog porijekla da za novac izvrše terorističke akcije u Zagrebu ili Rijeci, postavljajući tempirane mine na objekte kao što su benzinske pumpe, trafostanice i sl. Ta sprega još više dobiva na težini ako se zna da su nedavno službe bezbjednosti NATO zemalja odlučile da „onemoguće crveni“ teror na svojoj teritoriji i da ga „vrate“ u zemlje odakle su izvršioci rodom“, navodi u svojoj procjeni Božo Bagarić.

Na temelju analiza poput Bagarićeve donošene odluke o političkim ubojstvima emigranata

Na temelju ovakvih procjena SDB-a, donošene su odluke o operativnim mjerama prema pojedinim političkim emigrantima, pod opravdanjem kako se radi o teroristima i suzbijanju terorizma, pa su na temelju toga u SDB-u smatrali kako im je dopušteno primjeniti sva potrebna sredstva, uključujući i fizičke likvidacije, odnosno organizirana ubojstva političkih emigranata u bilo kojoj zemlji na svijetu.

Strogo povjerljivi dokument SDB-a iz 1987. godine, svakako, dokazuje i ukazuje na dobro razgranatu i djelatnu operativnu mrežu SDB-a u svijetu, koja je u svakom trenutku mogla izvršiti bilo koju akciju prema političkim emigrantima, uključujući i ubojstva.

Analize SDB-a, poput ove Bagarićeve, bile su teorijsko informacijska podloga za donošenje odluka o takvim mjerama. U SDB-u su ipak bili svjesni svojih akcija, pa su aktivnosti prema političkoj emigraciji, „pokrivali“ borbom protiv terorizma i organiziranog kriminala, jer su smatrali kako će tako lakše opravdati brojna ubojstva i napade na hrvatske (i druge) političke emigrante iz bivše SFRJ. Stoga je nemoguće odvojiti odgovornost za zločine SDB-a prema političkim emigrantima na odgovornost izravnih nalogodavaca za izvršenje ubojstava, odgovornost ubojica i odgovornost onih koji su pripremali ovakve dokumente na temelju kojih su donošene odluke o SDB-ovim ubojstvima političkih emigranata. Odgovornost za zločine podjednako leži na svim sudionicima u ovom procesu, od procjenitelja (poput Bože Bagarića, koji je procjenjivao i analizirao djelatnost primjerice Nikole Štedula i HDP-a) do izvršitelja ubojstava (primjerice Vinka Sindičića, koji je bio izvršitelj pokušaja ubojstva Nikole Štedula, na temelju Bagarićevih procjena i analiza).

„U funkciji organizovanja diverzantsko-terorističkih akcija prema našoj zamlji, u posljednje vrijeme, sve su učestaliji dolasci poznatih terorista iz prekomorskih zemalja u Evropu, u cilju pripremanja i finansiranja terorističke djelatnosti. Tako je tokom prošle i ove godine, nakon dolaska u SR Njemačku, terorista Anić Vjekoslava, Dedić Dinka, Bošnjak Tomislava, Šuto Ante, Gavran Ante, Šaravanja Ivice, Roso Ivana, Dolić Mladena, Šego Zdravka, Škegro Darinke, Šego Ljubice i dr., u zapadnoevropskim žarištima došlo je do intenzivnije aktivnosti, nabavljanja novih količina eksploziva i oružja, otrovnih i zapaljivih sredstava, te zagovaranja i priprema konkretnih diverzanstvo-terorističkih i drugih akcija. Rezultat tih „emisarenja“ su vjerovatno i akcije „Opatija“ i paljevina našeg konzulata u Štutgartu, koje služba još nije rasvijetlila. Posebno su bezbjednosno interesantni kontakti Macukić Franje sa albanskim ekstremistima Džafer Šatrijem i Prapašticom, koji je do nedavno bio naš kolega i zna naše metode i sredstva. Kad je u pitanju Španija i teroristi Rebrina, Andabak, Bradvica i njihova uloga, očito je da emigracija nastoji tamo formirati teroristički punkt, jer procjenjuje da naše mjere tamo gube oštricu i za sada nesmetano funkcioniše kanal za snabdijevanje oružjem, eksplozivom i drugim diverzanstvo-terorističkim sredstvima grupacija u SR Njemačkoj.

Kroz operativnu akciju „Jela“ služba je došla do podataka da HDP raspolaže sa 60 kg eksploziva i većom količinom komponenti za kompletiranje raznih eksplozivnih naprava, kao i većom količinom propagandnog materijala i da ih namjerava prebaciti u zemlju preko svojih veza u cilju izvođenja diverzantsko- terorističkih i drugih subverzivno-propagandnih akcija.

Pojedini rukovodioci HDP-a, znajući da su pod prismotrom policije, u posljednje vrijeme insistiraju na tome da izvršioci akcije eksploziv nabavljaju u zemlji od onih lica koja ga posjeduju legalno (izgradnja seoskih puteva, vodovoda, kuća. Itd.) ili krađom iz skladišta radnih organizacija, koje koriste eksploziv u redovnoj djelatnosti. Ovo ima posebnu bezbjednosnu dimenziju kad iz iskustva znamo da se jedan broj radnih organizacija veoma neodgovorno odnosi prema uskladištenju, odnosno obezbjeđenju skladišta eksploziva i da jedan dio stanovništva u nekim dijlovima SR BiH (Hercegovina i dr.) i Dalmacije drži eksploziv za pomenute namjene, što vezama emigracije ne stvara naročito teškoće da do njega dođu“, stoji u Bagarićevoj analizi djelovanja HDP-a.

Planovi ubojstava skriveni iza kodnih naziva operativnih akcija

Primjeni oprativnih planova SDB-a prema pojedinim političkim emigrantima, organizacijama, ili grupacijama, prethodilo je engažiranje i aktiviranje mreže operativnih suradnika SDB-a, koji su bili ključni za provedbu operativnih akcija službe, koje se u Bagarićevoj analizi spominju pod svojim kodnim nazivima. Za pretpostaviti je da se jedna od tih akcija odnosi i na neutralizaciju djelatnosti HDP-a, odnosno da je jedna od akcija, u Bagarićevoj analizi upisana pod kodnim nazivom, usko povezana sa pokušajem ubojstva Nikole Štedula, kojeg je u Škotskoj izvršio ubojica SDB-a Vinko Sindičić.

„Angažovanju novih operativnih uporišta u zemlji i inostranstvu posvećena je daleko veća pažnja, posebno izboru kandidata za saradnju, njihovom pridobijanju, vaspitanju, ostručavanju i provjeravanju, jer je činjnica da su nam saradničke pozicije neadekvatne i naravnomjerno raspoređene. Kad to kažem imam u vidu da na pokrivanju 510 lica pod obradom … prema kojima koristimo 203 saradnika i 165 operativnih veza i ako tome dodamo još oko 800 veza emigracije u zemlji i inostranstvu, čiju bi neprijateljsku djelatnost takođe trebali pratiti, onda je svaki komentar izlišan, jer brojke same pos ebi govore.

Međutim, poduzete su mjere na prevazilaženju ovakvog stanja i ohrabruje činjenica da smo samo u toku ove godine realizovali neke operativne kombinacije „Vlaštak“, „Ravno“, Reumal“, „Bistrik“, „Poloj“, „Gong“, „Crnašnica“, „Pecara“ i druge, a uskoro treba doći do realizacije druge faze kombinacija „Okean“ i „Viktorija“. No, i pored toga konspirativnost rada među vodećim ekstremistima nameće potrebu našeg još kvalitetnijeg ugrađivanja u njihove redove i stvaranja kanala u žarištima gdje imamo izvore i njihovo svestranije korištenje“, opisuje metode rada Božo Bagarić, tadašnji načelnik II uprave SDB-a.

Analizu Bože Bagarića možete pročitati ovdje.

Povezano:

Tajni dokument SDB-a o djelovanju protiv emigracije

Domagoj Margetić

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Jugoslavenska, komunistička, „Služba državne bezbednosti“ (SDB), održala je 23. i 24. listopada 1986. godine u Sarajevu, tajno savjetovanje operativnih djelatnika SDB-a, koji su radili „na poslovima suprotstavljanja neprijateljskoj djelatnosti stranih obavještajnih služba i neprijateljske emigracije“. Cjelokupna dokumentacija sa tog savjetovanja jugoslavenske tajne milicije SDB prikupljena je u strogo povjerljivom dokumentu, klasificiranom kao „državna tajna“, pod naslovom „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“. Dokument je u travnju 1987. pripremljen u sedamdeset primjeraka za najviše dužnosnike i operativce SDB.

Jedan od najvažnijih operativnih dokumenata komunističke tajne službe

Ovaj je strogo povjerljivi dokument, zapravo, jedan od najvažnijih operativnih dokumenata tadašnje „Službe državne bezbednosti“, i to iz vremena neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Knjiga koja je pripremljena u sedamdeset primjeraka nakon tajnog savjetovanja operativaca SDB-a, predstavlja priručnik o aktivnostima komunističkih tajnih služba prema političkim emigrantima iz bivše SFRJ, kao i prema stranim obavještajnim službama. U dokumentu se detaljno opisuju metode kojima se SDB koristio u operativnom radu prema političkim emigrantima, kao i tehnologija operativnog obavještajnog rada komunističkih tajnih služba.

„Cilj ovako koncipiranog savjetovanja je da se, između ostalog, zajednički, kroz kritičke diskusije i razmjenu iskustava i saznanja o karakteristikama djelovanja stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije i naših mjera na suprotstavljanju takvoj djelatnosti, posebno apostrofiraju međusobna sprega i povezanost u nastupu nosilaca subverziven djelatnosti ove dvije kategorije vanjskog neprijatelja, kao i njihova povezanost sa unutrašnjim neprijateljem“, stoji u uvodu dokumenta jugoslavenske „Službe državne bezbednosti“, sa tajnog savjetovanja iz listopada 1986. godine.

„Cilj je također razmjena iskustava u izboru i načinu primjene mjera SDB koje moraju biti adekvatne sve izraženijoj sprezi neprijateljske emigracije i obavještajnih službi, a time, više nego do sada sinhronizovane, planski i timski precizne i izvršene kroz funkcionialnu suradnju radnika na ovim problematikama. Sve to treba, uz ostalo, da bude u funkciji veće stručnosti i ekonomičnosti u korištenju naših snaga, efikasnosti u unapređivanju metoda i sadržaja rada, te usmjeravanja na prioritetne zadatke zavisno od stepena društvene opasnosti opredjeljenih grupacija i njihove sprege“, opisuje se ciljeve ovog obavještajnog savjetovanja komunističke tajne službe u uvodniku strogo povjerljivog dokumenta iz 1987. godine.

Smjernice za „daljnji ofanzivni rad“ SDB-a

Osim navedenoga u uvodniku dokumenta jasno se kaže kako je savjetovanje SDB-a održano u Sarajevu 1986. godine, imalo zadaću odrediti smjernice za daljnji „ofanzivni rad“ „Službe državne bezbednosti“, drugim riječima, ovaj tajni dokument predstavlja strateški dokument za postupanje SDB-a i njegovih operativnih djelatnika u drugoj polovici 1980.-ih godina. Tako, iz sadržaja dokumenta možemo jasno vidjeti zločinačku tehnologiju bivšeg jugoslavenskog režima, čiji je jedan od osnovnih instrumenata diktature bila „Služba državne bezbednosti“.

Mnogi operativci SDB-a, ili njihovi predmeti obrade, i danas su živi, politički ili društveno aktivni, a mnogi od njih i danas rade u sustavu državne administracije ili u novonastalim obavještajnim službama u državama nastalim raspadom bivše SFRJ. Zato je sadržaj ovog dokumenta i danas jednako važan i aktualan, kao i krajem 1980.-ih godina.

Do danas, metode rada obavještajnih služba u Hrvatskoj, BiH, Srbiji, Makedoniji, Crnoj Gori, ostale su potpuno jednake operativnom modelu i tehnologiji rada jugoslavenskih tajnih služba, koje se opisuju ovim strogo povjerljivim dokumentom iz 1987. godine.

„S obzirom da se na savjetovanju nije moglo polemizirati sa nekim tezama, ocjenama i zaključcima iznesenim u pojedinim izlaganjima, te da se tokom uređivanja ovog materijala nije moglo temeljitije intervenisati u tom smislu, a da se ne izgubi autentičnost integralnog teksta, uvodna izlaganja, izlaganja podsekretara za SDB i republičkog sekretara, te zaključci sa ovog savjetovanja su osnovne smjernice daljeg ofanzivnijeg i kvalitetnijeg rada SDB na sprečavanju djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije prema našoj zemlji …“, stoji u zaključnom dijelu uvoda u strogo povjerljivi dokument SDB-a.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi“

Posebno opasnima za „državnu sigurnost“, SDB je smatrao strane novinare, diplomatsko konzularne predstavnike, strane stručnjake i predstavnike inozemnih poduzeća. Iz tajnog dokumenta sa savjetovanja SDB-a u Sarajevu 1986. godine, može se vidjeti obavještajne metode koje je SDB primjenjivao u odnosu na te skupine koje su komunističke tajne službe smatrale „eksponentima zapadnih obavještajnih službi“.

„Eksponenti zapadnih obavještajnih službi, posebno neki novinari, diplomatsko konzularni i drugi predstavnici, specijalizanti, predavači, učesnici u realizaciji određenih privrednih ili naučno – istraživačkih projekata i dr., moglo bi se reći otvoreno idu na neke naše građane iz privrede, nauke, sredstava mas-medija, pa i pojedince iz određenih političkih struktura, izučavaju ih svestrano, održavaju kontinuitet kontakata, a potom traže i osjetljiviju informaciju. Usmjeravaju se i na neprijateljski eksponirana lica, naročito iz kategorije građanske desnice, nacionalista i kleronacionalista, u čijem se ponašanju nerijetko prepoznaju i interesi reakcionarnih struktura iz inostranstva. Prema podatcima iz 1983., 1984. i 1985. godine, bezbjednosno indicirani stranci po zapadnim službama prosječno godišnje kontaktiraju dvadesetak lica eksponiranih sa pozicija unutrašnjeg neprijatelja, od kojih su 2/3 pod obradom Službe. Pored procjene da ova lica koriste za pribavljanje određenih saznanja, o suštini većine kontakata nemamo odgovarajućih podataka. Međutim, kad imamo u vidu da su u pitanju: Šešelj, Oršolić, Žanić, Koljević, Izetbegović, Salihbegović i dr., onda je rasvjetljavanje karaktera ovih veza, posebno sa aspekta procjene krajnjeg cilja inofaktora, naša prioritetna obveza. Zato i zaslužuje pažnju mišljenje američkog DK predstavnika da treba pomagati razne opozicione grupe, prvenstveno liberalnu inteligenciju i, kako kaže, „reklamirati i pomagati, čak i ako bi to izazvalo represalije jugoslavenskih vlasti“, navodi u svojem izvješću pod naslovom „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbjednosti“, načelnik I uprave SDB-a BiH Riste Bašića.

Američki informativni centar – glavni centar subverzivne djelatnosti pod nadzorom SDB-a

U nastavku izvješća Riste Bašića, opisuje se djelatnost Američkog informativnog centra u Sarajevu, kao jednog od punktova subverzivne djelatnosti protiv tadašnjeg komunističkog režima, a kojeg je pod nadzorom i obradom držala tadašnja „Služba državne bezbjednosti“.

„Američki informativni centar u Sarajevu postao je pravi punkt subverzivno-propagandne i informativne djelatnosti, čiji sadašnji direktor Pol Denig, u svom nastupu nastoji ostvariti što više kontakata sa našim građanima, posebno iz univerzitetskih centara i u tom smislu, pored upućivanja propagandnih materijala određenim licima, organizuje predavanja (20 godišnje) američkih stručnjaka za „istočna pitanja“ u cilju plasiranja stavova američke administracije. Pored kontinuiranog angažovanja na odabiranju kandidata za IVP ( 10-15 lica godišnje), studijske boravke u SAD koji Amerikancima služe za detaljno izučavanje naših građana u funkciji indoktrinarnog i obavještajnog nastupa, direktor Centra vodi precizne evidencije, određenog sadržaja, o svim našima građanima koje je kontaktirao i piše ocjene koliko je boravak u SAD bio svrsishodan za američku stranu. Sektor SDB Sarajevo uspješno operativno kontroliše rad ove pseudodiplomatske institucije, a dijelom participiraju i drugi sektori“, opisuje se djelovanje SDB-a prema Američkom informativnom centru.

Nadzor i operativna obrada novinara

Posebno zanimljiv dio ovog dijela tajnog dokumenta SDB-a, predstavlja dio izvješća o nadzoru djelovanja stranih dopisnika akreditiranih u bivšoj SFRJ, odnosno o obradi koju je „Služba državne bezbjednosti“ (SDB) provodila prema novinarima koji su za svoje medijske kuće izvještavali iz bivše SFRJ.

„Aktivnost akreditovanih novinara u SFRJ prema našoj republici, posebno zapadnih stalno je izražena, mada sa određenim oscilacijama uslovljenim „značajnim događajima“, (prije svega suđenjima pojedinim licima zbog neprijateljske djelatnostim kada je i registrovano njihovo brojnije prisustvo i eksponiranje). Posebno je zapaženo neprijateljsko eksponiranje britanskog novinara Pitera Hadžiristića (jednom mu je izrečena i prekršajna mjera) koji kao da je zadužen, a i sam je to na određeni način potvrdio, za pisanje o zbivanjima ekscesne prirode. Iako se u našoj republici eksponirao kao srpski nacionalista (porijeklo mu je jugoslavensko), očito, u interesu britanske službe u posljednje vrijeme akcenat stavlja na istraživanje dimenzije prisustva islamskog fundamentalizma u republici, odakle je i najvjerojatnije njegov interes za lica suđena u akciji „Trebević“, posebno za Meliku Salihbegović. Naglašen interes za položaj muslimanske nacije i prema ostalim nacijama u našoj republici pokazuje i francuska novinarka Veronika Soul iz „La Liberasiona“, lista u kojem su više puta objavljivani tekstovi neprijateljskog sadržaja.

Sa bezbjednosnog aspekta u posljednje vrijeme zaslužuje pažnju detaljno sagledavanje ukupne dimenzije učestalih dolazaka stranih TV i radio-ekipa iz zapadnoevropskih zemalja. oni najčešće svoj boravak vezuju za područje Hercegovine. Samo u proteklih devet mjeseci na tom području boravile su 32 ekipe, koje su pored novinarskog interesovanja istraživale različite aspekte prošlosti  i života tamišnjeg stanovništva, očtio u funkciji informativno obavještajne djelatnosti. Kako drugačije protumačiti pitanje ekipe „Every men“ – TV mreže BBC iz Londona, septembra ove godine: „kakva je politika jugoslovenske vlade prema religiji, kako Komisija za odnose s vjerskim zajednicama Izvršnog vijeća Skupštine SR BiH gleda na problem Međugorja, da li je „ukazanje“ Gospe obeshrabrujuće za socijalističku zajednicu, da li bi posjeta Pape bila dobro došla, zašto je fra Zovko Jozo bio pritvoren i da li je to bio nepromišljen potez, postoji li mogućnost da se ponovno vrate rasne i religiozne napetosti koje su se u prošlosti dešavale na tom prostiru i sl.“, opisuje u svojem izvješću SDB-ovac Risto Bašić, postupanje SDB-a prema stranim novinarima, dopisnicima iz bivše SFRJ.

Nadzor britanskih stručnjaka

Jednake nadzorne mjere, što je vidljivo iz ovog dokumenta, SDB je primjenjivala na predstavnike Velike Britanije u bivšoj SFRJ, koji su također bili pod obradom i sigurnosnim nadzorom komunističkih tajnih služba.

„U obavještajnim istraživanjima službe Velike Britanije i dalje su izrazitije zapaženi DK i trgovinski predstavnici ove zemlje. Britanski stručnjaci, a posebno neki vezani za britanski ekonomski savjet pri Ambasadi Velike Britanije u Beogradu, kao što je Sokić Dušan, kroz posjete našim radnim organizacijama „rendgenski“ snimaju njihove ukupne privredne mogućnosti i kompjuterski ih obrađuju kako bi u svakoj situaciji raspolagali njihovim „ličnim kartama“. Konkretno prema Sokiću i drugim predstavnicima preduzimane su određene mjere, ali nedovoljno efikasne, pogotovu u preventivnom smislu. Inače, po problematici britanske obavještajne službe vodimo samo jednu obradu (Vilijem Trajb – Sarajevo). Pored nekih nosilaca subverzivne djelatnosti „Amnesty International“ – centrala u Londonu stalno pokreće određene propagandne akcije kako bi održala kontinuitet djelatnosti protiv Jugoslavije. U našu republiku prosječno godišnje prispjeva oko 2500 pisama – „intervencija“ za „zaštitu prava i sloboda“ osuđenih lica. Kao Služba nismo iznašli svoj ugao suprotstavljanja ovom produktu zapadnog reakcionarnog faktora, što se nameće kao potreba u narednom periodu“, opisuje Bašić u svojem izlaganju na tajnom sarajevskom savjetovanju SDB-a, mjere koje je služba poduzimala prema predstavnicima Velike Britanije u bivšoj SFRJ.

Talijanska obavještajna služba u vezi sa islamskim fundamentalizmom

U svojoj analizi SDB-ov načelnik Risto Bašić, posebno se osvrnuo i na djelatnost talijanskih obavještajnih služba u bivšoj SFRJ, posebno u BiH, te njihovim vezama sa muslimanskim nacionalistima, odnosno islamskim fundamentalistima.

„I italijanska obavještajna služba akcenat stavlja na pribavljanje detaljnih podataka o JNA, a u BiH smo to posebno registrovali kada su u pitanju ratno vazduhoplovstvo i protivavionska odbrana (u Rajlovcu, Bihaću, Dubravama kod Tuzle, „Kosmos“ u Banja Luci i dr.), što je razumljivo kad se ima u vidu da ova služba u koncepciji obavještajno izviđačke aktivnosti NATO-a ima konkretnija zaduženja na tom planu. Za prisustvo ove službe u našoj republici također je karakteristično intenzivno izučavanje položaja muslimana i djelovanje muslimanskih nacionalista, odnosno sprege muslimanskog nacionalizma sa islamskim fundamentalizmom. Sa tog aspekta i mogućeg kombinovanja treba što prije utvrditi ko je izvjesni Ćezare, koji prema nedovoljno provjerenim podacima, financira Salihbegović Meliku“.

Djelatnost panislamističkih terorističkih organizacija

Poseban dio obrade SDB-a kojeg opisuje načelnik I uprave SDB-a BiH, odnosi se na djelovanje obavještajnih služba iz islamskih zemalja u bivšoj SFRJ, kao i povezanost tih služba i određenih grupacija u BiH sa panislamističkim terorističkim organizacijama. Zanimljivo je da je SDB identificirao takve organizacije i pojedince, ali s druge strane u ovom tajnom dokumentu nema traga o antiterorističkoj djelatnosti i mjerama prema takvim organizacijama i pojedincima. Dokument, međutim, u cijelosti potvrđuje kako su terorističke ćelije na prostoru BiH uspostavljene još tijekom komunističkog režima, sa znanjem komunističkih tajnih služba. Njihovo kasnije djelovanje i uključivanje u ratne sukobe u BiH tijekom 1990.-ih godina, samo je logičan nastavak djelovanja terorističkih organizacija na tom prostoru zadnjih tridesetak godina.

„Dosadašnjim operativnim zahvatanjem službi afroazijskih zemalja utvrđeno je da ih karakteriše agresivnost i nastojanje da što potpunije pokriju, kako svoje tako i ostale afroazijske državljane (oko 1300 lica u SR BiH uglavnom na studiju i raznim oblicima stručnog usavršavanja). Do sada je SDB u ovoj strukturi stranaca identifikovala više agenturnih pozicija službi matičnih zemalja od kojih je sada u Republici 26 (16 jordanskih i 10 iračkih, sirijskih i libijskih) a koje na vezi drže jordanska služba direktno iz centrale u Amanu, a Iračani i Sirijci iz punktova svojih ambasada u Beogradu. Saznanja ukazuju da se ova agentura interesuje i za društveno-ekonomska pitanja u našoj republici, međunacionalne odnose, standard naših građana, situaciju na Kosovu, što objektivno ne bi trebalo da predstavlja interes samo matičnih službi. Po prvi put došlo se i do dokaza da agentura jordanske službe vezu sa centralom u Amanu održava i uz primjenu sredstava tajne pismene veze.

Takođe u njihovim redovima otkrivena je i organizovana djelatnost nekoliko panislamističkih terorističkih organizacija („Muslimanska braća“, „Hezb Tahrir“, „Al Dawa“), od kojih su pojedinci imali neposrednu vezu sa nekim licima iz akcije „Trebević“. Negdje pred Olimpijadu raščišćavano je sa 61 njihovim pripadnikom i simpatizerom, prema kojima su primjenjene različite represivne mjere, uključujući i otkaz boravka 15 najekstremnijih pripadnika ovih organizacija. I sada u republici, s vremena na vrijeme, otkrivamo pokušaje zanavčljanja djelatnosti njihovih članova i simpatizera, od kojih, na primjer, pripadnici „Al Dawe“ ne prezaju ni od određenih prijetnji prilikom rašđčišćavanja. Napomenuo bih da na njihovoj kontroli ostvarujemo dobru suradnju sa SJB.

Nove organizacije u strukturu afro-azijskih studenata, kao što su KP Palestine, KP Jordana i „Demokratski front za oslobođenje Palestine“ djeluju sa prosovjetskih pozicija i u direktnoj su vezi sa centralama svojih partija u istočnoevropskim zemljama, na primjer u Pragu. Oko 50 pripadnika ovih organizacija identifikovano je u SR BiH i to uglavnom u Sarajevu i Banja Luci.

U našoj republici boravi i preko 100 palestinskih studenata, članova i simpatizera više (često međusobno sukobljenih) frakcija u okviru i van PLO-a, od kojih neke u svojem djelovanju ne prezaju ni od izvođenja terorističkih akcija“, opisuje tajni dokument SDB-a organiziranost islamističkih skupina u BiH u drugoj polovini 1980.-ih godina.

Tko su bili pripadnici SDB-a koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju 1986. godine?

Već u svojem uvodnom dijelu tajni SDB-ov dokument klasificiran kao „državna tajna“ razotkriva imena i prezimena djelatnika nekadašnje jugoslavenske tajne službe, koji su nazočili tajnom sarajevskom savjetovanju „Službe državne bezbednosti“.

Tako su u prvom dijelu tajnog savjetovanja SDB-a sudjelovali:

Jovo Tadić, zamjenik podsekretara za SDB BiH;

Risto Bašić, načelnik I uprave SDB, sa izlaganjem „Naša zemlja i Republika kao objekat napada stranih obavještajnih službi, rad i mjere na suprotstavljanju i daljnji pravci angažovanja Službe državne bezbednosti;

Božo Bagarić, načelnik II uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neka saznanja i ocjene o neprijateljskoj djelatnosti ekstremne emigracije sa posebnim osvrtom na preduzete mjere i zadatke službe u cilju onemogućavanja te djelatnosti“;

Boris Tankosić, načelnik III uprave SDB-a, sa izlaganjem „Neke sugestije o potrebi veće sinhronizacije osnovnih linija rada na zajedničkim zadacima“;

Marko Mihaljčić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Aktivnost emigracije, stranih policija i obavještajnih službi na otkrivanju uporišta i prisustva SDB u inostranstvu i naše mjere na zaštiti saradničke mreže i metoda rada službe“;

Duško Nešković, glavni analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Dalji zadaci SDB na operativnom zahvatanju povezanosti i utjecaja inofaktora na dogmatsko birokratsku strukturu“;

Muhamed Ćebić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neka saznanja o povezanosti obavještajno interesantnih lica sa nekim kategorijama unutrašnjeg neprijatelja“;

Radomir Ninković, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti veza obavještajno indiciranih stranaca sa licima iz struktura unutrašnjeg neprijatelja i rad SDB“;

Dragan Devedlaka, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Aktuelna saznanja o djelatnosti pripadnika NDA i njihovim nastojanjima da ostvare spregu sa neprijateljskim strukturama u zemlji – naredne mjere i zadaci službe“;

Lazo Ždero, šef Detašmana SDB Bugojno, sa izlaganjem „Djelatnost emigracije u ostvarivanju sprege sa nacionalistima i kleronacionalistima“;

Slaviša Džinkić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Subverzivno-propagandna djelatnost četničke emigracije i njeno povezivanje sa klerom u zemlji, rad i mjere SDB“;

Ferid Fazlović, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Bezbjedonosni aspekti neprijateljskog djelovanja muslimanskih nacionalista i kleronacionalista iz redova IZ-a u Australiji i njihove sprege sa ustaškom ekstremnom emigracijom i reakcionarnim krugovima u pojedinim islamskim zemljama“;

Ivan Nedoklan, šef Detašmana SDB Travnik, sa izlaganjem „Ispisivanje parola neprijateljskog sadržaja kao oblik pisane propagande neprijateljske emigracije i stranih obavještajnih službi“;

Nurija Hasagić, zamjenik načelnika I Uprave SDB, sa izlaganjem „Ofanzivni rad SDB prema susjednim zemljama“;

Vukašin Dejanović, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Angažovanje saradničke mreže po liniji emigracije za rad u uslovima rata i eventualne privremeno zaposjednute teritorije i zadaci operativnog radnika“;

Slavoljub Belošević, savjetnik republičkog sekretara za narodnu obranu, sa izlaganjem „Stanje zaštite obrambenih priprema u SRBiH“;

Budimir Savović, inspektor u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Bezbjednosna zaštita proizvodnih objekata koji su u kompleksu vojne industrije“;

Vesna Palac, analitičar u I upravi SDB, sa izlaganjem „Osvrt na sprovođenje mjera bezbjednosne zaštite objekata od značaja za odbranu zemlje“;

Pukovnik Nikola Anđelić, načelnik Odjeljenja bezbjednosti u Republičkom štabu TO;

Željko Šukić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Suprotstavljanje SDB informativno – obavještajnoj djelatnosti stranih diplomatsko konzularnih, trgovinskih i drugih predstavnika“;

Cvijan Lakić, operativni radnik u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Rad SDB na potpunijem operativnom zahvatanju i dokumentovanju djelatnosti stranih stručnjaka na području Sektora Tuzla“;

Veselin Stanić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Plansko preventivno postavljanje SDB u cilju efektivnijeg zahvatanja stranih stručnjaka u našim radnim i drugim organizacijama“;

Mladen Kanlić, analitičar u Upravi za AIP i EOP, sa izlaganjem „Neki aktuelni bezbednosni aspekti međunarodne privredne, naučno-tehničke i kulturno-prosvjetne suradnje u okviru strategijskog nastupa obavještajnih službi prema SFRJ i našoj republici“;

Jozo Ćurić, operativni radnik u Sektoru SDB Livno, sa izlaganjem „Operativno-istraživački rad na otkrivanju prisustva zapadnih obavještajnih službi među našim građanima na radu u inostranstvu“;

Zdravko Zorić, operativni radnik u Sektoru SDB Mostar, sa izlaganjem „Istraživanje prisustva stranih službi među našim građanima na radu u inostranstvu i potreba većeg korištenja izvora sa drugih linija rada na potpunijem zahvatanju ove problematike“;

Enver Ramić, šef Odsjeka u Sektoru SDB Bihać, sa izlaganjem „Bezbjednosni aspekti boravka i zapošljavanja naših građana u Njemačkoj Demokratskoj Republici preko zapadnoevropskih i naših firmi“;

Zoran Garić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Neki bezbjednosni aspekti iz domena kontraobavještajne zaštite naših privrednih predstavnika u inozemstvu“;

Abdualh Kahrimanović, šef Odsjeka u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „ Moguće bezbjednosne implikacije učlanjivanja naših građana u političke partije stranih zemalja i rad SDB s tim u vezi“;

Ratko Sikimić, pomoćnik načelnika I uprave SSUP-a, sa izlaganjem „Neki aktuelni momenti u djelovanju zapadnih obavještajnih službi prema SFRJ i adekvatno postavljanje SDB na sprečavanju takve djelatnosti“;

Mijat Krivokapić, načelnik Odjeljenja u Sektoru SDB Tuzla, sa izlaganjem „Potreba i mogućnosti kombinovanja SDB u slučajevima otkrivenog atakovanja stranih policijskih organa prema pozicijama koje se koriste po problematici ekstremne emigracije“;

Novak Blagojević, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Rezultati operativno-istraživačkog rada kao osnov za intenzivnije zahvatanje indiciranih slučajeva po američkoj, britanskoj i francuskoj službi, te bolje i brojnije prodore SDB“;

Dragiša Mihić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Rad i mjere SDB na suprotstavljanju subverzivno-propagandnoj i indoktrinarnoj djelatnosti AIC Sarajevo“;

Drago Vukoja, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Mogućnost kombinovanja prema službama zapadnih zemalja preko korisnika stipendija raznih stranih fondacija i neka iskustva iz razgovora po kontraobavještajnoj zaštiti sa našim građanima koji po raznim osnovama borave u inozemstvu“;

Miodrag Kuburić, inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Dalja operativna orijentacija i zadaci SDB na kvalitetnijem suprotstavljanju njemačkoj i italijanskoj obavještajnoj službi“;

Vojin Bera, načelnik Odjeljenja 01 u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Atakovanje stranih obavještajnih službi na pripadnike nekih narodnosti na području banjalučke regije, kontraobavještajno postavljanje SDB i uslovi za obavještajni nastup prema stranim službama“;

Ivan Figurek, operativni radnik u Sketoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Mogućnost ofanzivnijeg nastupa SDB prema obavještajno indiciranim licima po italijanskoj obavještajnoj službi kroz dokumentovanje njihove djelatnosti na podrivanju ekonomske osnovice društva“;

Ranko Pejanović, glavni inspektor u I upravi SDB, sa izlaganjem „Pravci angažovanja SDB u cilju efikasnijeg suprotstavljanja djelatnosti obavještajnih službi zemalja Varšavskog ugovora i Albanije“;

Boro Kovačević, glavni inspektor u I upravi SDB SSUP-a, sa izlaganjem „Neke karakteristike djelovanja obavještajnih službi istočno evropskih zemalja“;

Goran Bijelić, operativni radnik u Sektoru SDB Banja Luka, sa izlaganjem „Rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja među privremeno i stalno nastanjenim stranim državljanima na području banjalučke regije“;

Srećko Markić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Iskustva iz presijecanja subverzivno propagandne i informativno obavještajne djelatnosti bugarskih državljana i neka novija saznanja kao izazov za ofanzivniji rad SDB prema bugarskoj obavještajnoj službi“;

Velimir Borojević, operativni radnik u Sektoru SDB Doboj, sa izlaganjem „Neka naša iskustva na otkrivanju prisustva obavještajnih službi istočno evropskih zemalja u kategoriji pojedinih mješovitih brakova između naših i stranih državljana“;

Mirsad Muhović, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Potreba ofanzivnijeg angažovanja SDB u otkrivanju albanske obavještajne službe na području sarajevskog sektora“;

Miro Prelo, šef Detašmana SDB Čapljina, sa izlaganjem „Saznanja SDB dobijena u akciji „Kometa“ i kroz operativno istraživački rad po albanskoj obavještajnoj službi – osnova za intenzivniji rad po ovoj problematici“;

Ibrahim Meškić, operativni radnik u Sektoru SDB Zenica, sa izlaganjem „Stvaranje uslova za ofanzivnije angažovanje SDB prema albanskoj obavještajnoj službi prikupljanje bezbjednosno interesantnih podataka iz Albanije“;

Nebojša Krnojelac, operativni radnik u Sektoru SDB Goražde, sa izlaganjem „Operativno istraživački rad SDB na otkrivanju prisustva obavještajnih službi na području Sektora Goražde“;

Duško Kalinić, operativni radnik u Sektoru SDB Sarajevo, sa izlaganjem „Novija saznanja o djelatnosti IB-emigracije u funkciji obavještajnih službi istočno evropskih zemalja i potreba adekvatnijeg suprotstavljanja SDB“.

Dokument sa tajnog savjetovanja najviših dužnosnika i djelatnika „Službe državne bezbjednosti“ u Sarajevu 1986. godine, označen kao „državna tajna“, razotkriva model operativnog djelovanja jugoslavenskih tajnih službi u odnosu na tzv. „neprijateljsku emigraciju“. Tajni spis SDB-a svakako predstavlja postupovnik po kojem su u to vrijeme, i nakon tog tajnog savjetovanja djelovali djelatnici jugoslavenske tajne službe SDB, odnosno razotkriva do sada strogo čuvane tajne tehnologije djelovanja komunističkih tajnih službi, neposredno prije tzv. „demokratskih promjena“. Ovaj dokument baca i novo svjetlo na tranzicijske procese koji su se dogodili o odvijali od 1989. godine do danas, odnosno razotkriva presudan utjecaj tajne službe SDB na tranzicijske procese u zemlji. Slobodno se može reći da su najskrivenije tajne o načinu djelovanja SDB-a skrivene upravo u ovom dokumentu, te se njegovim objavljivanjem konačno stječe uvid u „tajne zanata“ jedne od najzloglasnijih tajnih služba istočne Europe, potkraj 1980.-ih godina. Bez uvida u detalje ovoga dokumenta nemoguće je razumjeti političko-društvene procese, koji su se dogodili u bivšoj SFRJ prije i tijekom njezina raspada. I još važnije, dokument nedvojbeno povezuje „zapovjednu“ odgovornost Saveza komunista Jugoslavije za djelovanje i rad, kao i metode rada bivše „Službe državne bezbednosti“.

Prvi dio strogo povjerljivog dokumenta „Indikatori bezbednosti: Suprotstavljanje djelatnosti stranih obavještajnih službi i neprijateljske emigracije“ možete pročitati ovdje.

Domagoj Margetić

Preuzeto sa:  http://www.necenzurirano.com

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

Nije ništa neobično da se za vreme rata dešava da strada i civilno stanovništvo. Uobičajen izraz za to je kolateralna šteta. U takvim prilikama je uobičajeno da se sahrana vrši u zajedničkim grobnicama.

Ali ako jedna od sukobljenih strana preduzima aktivnosti da postradale odveze više stotina kilometara van ratne zone i sahrani ih pod neuobičajenim okolnostima nameće se pitanje: ZAŠTO?

Na ovo pitanje u Srbiji još nema pravih odgovora. ZAŠTO?

U traganju za ovim odgovorima podsećam da je svojevremeno Dragan Vitomirović vlasnik Timočke krimi revije objavio vest da je u Dunavu kod Kladova pronađena hladnjača puna leševa sa Kosova.

Dragan Vitomirović je inače bio radnik službe državne bezbednosti i nakon objavljivanja teksta o pronađenoj hladnjači sa leševima sa Kosova pronađen je mrtav u svom automobilu nedaleko od Zaječara, navodno kao žrtva saobraćajnog udesa. Kažu da su njegove smrtovnice bile poskidane sa mesta na kojima su bile postavljene.

ZAŠTO?

dragan vitomirovic

Radi podsećanja na ove događaje u prilogu se nude inserti o pomenutom događaju. Tekst počinje ovako:

U Đerdapu, nedaleko od Kladova, 6. aprila 1999. godine, iz reke je izvučena hladnjača puna leševa. Toga dana ribari iz Tekije primetili su da iz vode Dunava viri ćošak nekakvog sanduka. Odmah su obavestili policiju, koja je na lice mesta poslala kriminalističkog tehničara Boška Rajkovića i profesionalnog ronioca iz Kladova Živojina Žiku Đorđevića.

Policija i istražni organi nisu davali informacije, a o samom događaju, dve godine kasnije – 01. maja 2001. godine, javnost je upoznao list „Timočka krimi revija“ iz Zaječara čiji je osnivač i vlasnik Dragan Vitomirović, u tekstu pod naslovom: Kada smo otvorili frigo-sanduk iz njega su počeli da ispadaju leševi. Bilo ih je pedeset. A onda su informacije zatvorene i slučaj proglašen državnom tajnom.

Kada smo došli na lice mesta- ispričao je Đorđević za „Timočku krimi reviju“- i ugledali predmet čiji jedan deo viri iz vode, ja sam zaronio. Ubrzo sam, nedaleko od obale pronašao veliki kamion hladnjaču, koja se svojim prednjim delom oslanjala na dno, jer je prednji deo bio težak zbog motora, a zadnji deo, tačnije frigo sanduk, bio je izaolovan stiroporom i zato je bio lakši, pa je bio okrenut prema površini. Ustanovio sam da se radi o hladnjači marke „Mercedes“, sa kabinom zelene boje i frigo sandukom bele boje, na čijim stranicama je na albanskom pisalo da je ona vlasništvo neke firme iz Peći, koja se bavi preradom i transportom mesa, a bio je upisan i broj telefona firme 029/22997. Imala je pećke registarske tablice. Nedostajala je šofer šajbna, koja je najverovatnije ispala kada je kamion sleteo u Dunav, prilikom dodira sa vodom.Inače, kamion je izgledao kao nov, nije bio nigde oštećen, čak ni farovi nisu bili polomljeni. Rutinski sam ušao u kabinu. U „boš bravi“ se nalazio ključ. Na papučici gasa ležao je oveći kamen, što je govorilo u prilog tome da je neko namerno to stavio i pustio kamion da sleti u vodu…

O onome što su pronašli kriminalistički tehničar i ronilac, odmah su obavestili SUP Kladovo, odnosno: Vukašina Sperlića, načelnika, i Milana Stevanovića, rukovodioca kriminalističke službe u SUP Kladovu, a potom i Mirka Petkovića, zamenika Opštinskog javnog tužioca i Tomislava Milojkovića, istražnog sudiju Optinskog suda u Kladovu. Nakon kraćih konsultacija u SUP-u, obavešteni su i Okružno javno tužilaštvo i Okružni sud u Negotinu, odakle je dobijen nalog da se pripreme uslovi za uviđaj.

Uviđaja međutim nije bilo. Po sistemu subordinacije, policija u Kladovu obavestila je SUP u Boru, a oni MUP Srbije. Ubrzo je stiglo naređenje da se uviđaj ne vrši i da se sve informacije o hladnjači zatvore. Mesto na kome se nalazila je blokirano, a radoznalci po kratkom postupku udaljeni. (“Timočka krimi revija“ 01. maj 2001. godine)

Okružni javni tužilac u Negotinu Miroslav Srzendić, izjavio je da je preduzeo prve korake u istrazi povodom slučaja hladnjače sa 50 tela koja je pre 2 godine pronađena u Dunavu kod Kladova: Sticajem okolnosti, SUP Kladovo je obavešten da je pronađena hladnjača s telima, o tome me je obavestio šef policije Milan Stevanović i zamenik Opštinskog tužioca Kladova Mirko Petković. Naložio sam da se na licu mesta obezbedi ta hladnjača, insistirao sam na tome da se o tome obavesti Okružni javni tužilac gospodin Majstorović, koji je sada u penziji, ion je o tomeobavešten. Sutradan mi je rečeno da od obdukcije neće biti ništa, jer se slučaj nije ni desio, da je to tajna. (B92 04. maj 2001. godine)

Krsta Majstorović nam je rekao da uviđaja neće biti. Na moje pitanje zašto, odgovorio je: Zato što se ništa nije dogodilo- rekao je Srzendić. (“Danas“ 05. maj 2001. godine)

Bio sam iznenađen, ali s obzirom na ratno stanje, na situaciju koja je vladala u to vreme, morao sam da poštujem naređenje tužioca i smatrao sam da tako treba da se postupi, kaže Srzendić. Na pitanje da li je poznato odakle je hladnjača stigla, Srzendić kaže da zna samo da mu je rečeno da je hladnjača puna leševa…U njoj su deca, starci, žene. Sećam se da je pomenut detalj da se broj šasije i broj motora hladnjače ne slažu izjavio je Srzendić.(B92 04. maj 2001. godine)

Bivši Okružni javni tužilac iz Negotina, Krsta Majstorović, izjavio je da se sva dokumentacija u vezi pronađene hladnjače u Dunavu sa 50 leševa, nalazi u Borskom SUP-u. Majstorović, koji je sada u penziji, potvrdio je da je 1999. godine u vreme NATO napada na SR Jugoslaviju, kod Kladova iz Dunava izvađena hladnjača i da je o tome bilo upoznato tužilaštvo u Kladovu i Negotinu kao i policija u Kladovu i Boru.

Svi smo u tužilaštvu bili upoznati sa pokretanjem istrage ali je iz SUP-a i tužilaštva naređeno da se slučaj proglasi državnom tajnom, rekao je Majstorović ne želeći da precizira koja je osoba izdala takvu naredbu.(“Glas“ 08. maj 2001. godine)

Istražni sudija Opštinskog suda Tomislav Milojković, koji je 6. aprila 1999. godine bio na licu mesta, izjavio je:

Kladovom je prostrujala vest da je u Dunavu primećena neka hladnjača. O tome su me obavestili i iz dežurne službe OUP Kladovo, pa sam sa Mirkom Petkovićem, zamenikom Opštinskog javnog tužioca, otišao na lice mesta. Tamo je već bila u toku akcija izvlačenja, u kojoj je učestvovao i Živojin Žika Đorđević, ronilac iz Kladova. Ta akcija je trajala četiri-pet sati. Na licu mesta bili su još Vukašin Sperlić, načelnik OUP Kladovo, Milan Stevanović, načelnik kriminalističke službe i Boško Rajković, kriminalistički tehničar OUP Kladovo. Na udaljenosti od 30-ak metara bila je grupa radoznalaca iz Tekije. Kad je hladnjača privučena zadnjim delom do obale i otvorena, ugledali smo jeziv prizor. Unutra je bila gomila leševa oba pola i svih uzrasta. Neki su bili poluodeveni. Hladnjača je odmah zatvorena, a ja sam, shvativši da taj slučaj nije u mojoj nadležnosti, obavestio nadležne u Negotinu. (“Danas“ 09. maj 2001. godine)

Četvorica radnika pogrebne službe preduzeća „Komunalac“ iz Kladova, koji su želeli da ostanu anonimni, izjavili su novinarima da su oni pretovarili tela iz hladnjače koja je izvađena iz Dunava kod Tekije 6. aprila 1999. godine:

Radili smo dve noći. Posao smo počinjali posle 22 sata i radili smo pod svetlom baterijskih lampi. Prve noći leševe smo iznosili iz hladnjače, koja je bila privučena do obale i otvorena. Nosili smo ih u ćebadima i čaršavima. Osećao se strašan zadah. Sledećeg dana hladnjača je bila izvučena iz reke na obalu. Tovarili smo ih u kamion „Fap“, bez cirade, koji je imao obične tablice, ali se ne sećam čije. Ne znam gde su ih odvozili, jer smo mi odlazili pre nego što bi kamion krenuo. Sagovornik lista „Danas“, dodao je, da su njih četvorica na lice mesta stigli u toku dana, ali da do noći ništa nisu radili. Rečeno im je da su u hladnjači neke izbeglice ili Turci, koji su sleteli u reku. Među leševima, koji su bili na gomili, video je muškarce, žene, starce i decu. Neki su bili raskomadani. Na hladnjači nije bilo registarskih tablica, a natpisi na frigo-sanduku bili su prefarbani. Kad je na posao došao drugog dana video je da je hladnjača natovarena na vučni voz, ali ne zna čiji, niti kuda je odvezena.(“Danas“ 11. maj 2001. godine)

Sreten Savović, direktor Javnog preduzeća „Komunalac“ u Kladovu, čiji su radnici pogrebne službe, dve noći, kraj obale i na magistralnom putu, pretovarali raskomadana ljudska tela, kaže: Na zahtev Odeljenja MUP-a u Kladovu, na lice mesta moji radnici su, najpre, otišči po danu, pred kraj radnog vremena. Tamo smo odvezli dva mrtvačka sanduka koja su ubrzo zatim zajedno sa radnicima vraćena za Kladovo. Kamion hladnjača se nalazio u vodi. Bio je mnogo teži nego što se pretpostavljalo, pa dizalica od 20 tona nije odmh mogla da ga izvuče na obalu. Tokom noći usledio je novi poziv, pa su četvorica radnika otišla na pretovar izvađenih leševa.

Ljubiša Branković, direktor Društvenog preduzeća „Gradnja“, koje ima jedini vučni voz u Kladovu, ne odbacuje mogućnost da je odeljenje MUP-a, u proleće pre dve godine, tražilo da njihov vučni voz ode za Tekiju kako bi se na njega utovario iz Dunava izvađeni kamion hladnjača. (“Politika“ 15. maj 2001. godine)

Bio sam u velikom metalnom čamcu sa jakim „Džonsonovim“ motorom i čekao ortakov signal sa rumunske strane Dunava da krenem po još jednu turu benzina. Na tridesetak metara od obale u martovskoj tihoj noći mogao sam da čujem svaki šum. Sećam se da je bilo oko dva sata i 15 minuta iza ponoći, u noći bez mesečine.

Ovako o kamionu hladnjači započinje svoju priču bivči švercer benzina iz Tekije, koji sve dok se o ovom slučaju ne otvori i zvanična istraga, želi da za javnost ostane anoniman.

Najpre sam ugledao neka svetla. Pomislio sam da da su došli mene da uhapse. Znaš kako je kada švercuješ preko Dunava, sa rumunske na našu obalu. Samo sam farove od kamiona mogao da vidim. Ispred i iza nalazila su se još dva vozila. Kroz glavu mi je proletelo i da je reč o udesu. Čuo sam kako se otvaraju vrata kamiona okrenutog prema Dunavu. Onda su se zatvorila. Začuo se tresak i pad u vodu. Kamionu je, čini mi se, trebalo pet-šest minuta da potone. (“Politika“ 14. maj 2001. godine)

Kapetan u penziji i ribar iz Tekije Najdan Mladenović je ispod Trajanove Table, gde iz čamca vadi svoje mreže, video tovar koji je matica nosila sredinom Dunava.

Moja žena Mica mi reče: „Gledaj neki šator pliva Dunavom.“ Rekao sam joj: „Šta te briga, mi lovimo ribu.“ Kamion se u vodi nije video. Sve je podsećalo na neku piramidu. Kada smo se uveče vratili kući, moj sin Saša reče mi: „Tata našli su nešto na obali.“

Ja sam kapetan. Dobro poznajem Dunav i njegovu snagu. U kazanima i klisuri sve može da ode na dno reke. Kamion hladnjača nikako. Ona je hermetički zatvorena. U njoj ima vazduha toliko mnogo da su oni koji su na Đerdapu želeli da potope i prikriju trag sve neprofesionalno uradili. – ubeđen je Najdan Mladenović. – Da je kamion bio otvoren sve bi odmah otišlo na dno Dunava.( „Politika“ 15. maj 2001. godine)

Povodom događaja o pronalasku kamiona-hladnjače punog leševa, oglasio se i Fond za Humanitarno Pravo i zatražio od policije RS, Tužilaštva i svih drugih nadležnih organa da, posle dve godine od događaja, istraže čitav slučaj i o tome obaveste javnost.

Prema informacijama radija B92, načelnik Resora javne bezbednosti formirao je 07. maja 2001. godine operativnu grupu sa zadatkom da utvrdi sve relevantne činjenice i na osnovu rezultata istrage preduzme odgovarajuće zakonske mere.

Operativna grupa-Komisija razgovarala je sa Miroslavom Srzendićem, Okružnim javnim tužiocem u Negotinu, dva puta, i on je potvrdio da je tužilaštvo bilo obavešteno o vađenju hladnjače istog dana. Komisija je stupila u kontakt i sa Krstom Majstorovićem, bivšim Okružnim javnim tužiocem u Negotinu, koji je prema nekim izvorima izjavio da mu je Časlav Golubović, bivši načelnik SUP-a Bor, naložio da uviđaja ne bude i da se slučaj tretira kao državna tajna.

Komisija MUP-a Srbije u Kladovu, razgovarala je i sa: Mirkom Petrovićem, zamenikom Opštinskog javnog tužioca, Boškom Rajkovićem, kriminalističkim tehničarem, Milanom Stevanovićem, načelnikom službe i Vukašinom Sperlićem, načelnikom OUP Kladovo. (“Danas“ 17. maj 2001. godine)

Ministar pravde Srbije Vladan Batić, zatražio je od predsednika Vrhovnog suda Srbije i vršioca dužnosti Republičkog javnog tužioca, da preko nadležnih organa preduzmu mere za rasvetljavanje „misterioznog slučaja“ leševa pronađenih u hladnjači potopljenoj u Dunavu. (B92 19. maj 2001. godine)

Do danas, javnost nije obaveštena o rezultatima istrage.

ZAŠTO?

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

AID MINIRA MARKALE

Tomo Kovač, bivši ministar unutrašnjih poslova Republike Srpske je jedan od najvažnijih ljudi u srpskom establišmentu s one strane Drine. Završio je Višu školu unutrašnjih poslova u Zemunu i Fakultet bezbednosti u Skoplju. Diplomirao je na temi „Rad američkih obaveštajnih službi u Sarajevu za vreme Olimpijade“. Sa svega 23 godine postaje glavni inspektor Državne bezbednosti BiH. Iz DB-a prelazi u javnu bezbednost gde postaje komandir u sarajevskoj opštini Novi grad, najvećoj policijskoj stanici u bivšoj Jugoslaviji. Svojevremeno je general Petar Gračanin Kovačevu stanicu proglasio i najboljom u SFRJ. Tokom ovog rata Kovač je najpre bio načelnik stanice na Ilidži, potom pomoćnik ministra RS za policiju a sa te funkcije tokom celog rata bio je komandant milicije RS. Kraj rata je dočekao kao jedini general policije RS. Ujedno i najmladji general na svim srpskim zemljama i prvi nosilac ordena Nemanjica.

Tokom 1991. Tomo Kovač postaje komandant ilidžanske policijske stanice, gde mu je u „multietničkoj strukturi bosanskog MUP-a u jednom trenutku iz Srbije, a po sandžačkoj liniji Ejupa Ganića, za zamenika bio odredjen tek u Bosnu pristigli Naser Orić. On je nekada bio jedan od prvih ljudi u obezbedjenju predsednika Srbije Slobodana Miloševića, a za vreme rata komandant odbrane Srebrenice. Kada je Orić došao na Ilidžu da preuzme dužost, upavši bahato Kovač ga je bukvalno izbacio iz stanice. Tek posle toga Orić se više nikad nije pojavio na Ilidži. „Meni je bio poznat njegov kriminalni dosije koji ga je pratio iz Srbije i nisam želeo da takvog čoveka imam pod svojom komandom“, kaže Kovač.

Posle odlaska Miće Stanišića sa mesta ministra unutrašnjih poslova krajem 1992. Tomo Kovač je faktički preuzeo dužnost prvog policajca na Palama, i postaje ministar posle akcije „Septembar ’93“ u Banjaluci. U Ministarstvu je bio do sredine novembra 1995. godine, nekoliko dana pre potpisivanja bosanskog mira u Dejtonu. U ministarske zasluge mu se računaju osnivanje specijalne jedinice MUP-a RS i borba na svim ratištima u Bosni.

- Nije slučajno što je baš Sarajevo izabrano kao epicentar rata i mira na Balkanu. Zablude su priče o nekoj ‘sarajevskoj raji’, pa bratstvu-jedinstvu koje se pokazalo na ‘najbolji’ način u ovom ratu. Mogu o tome da govorim kao čovek koji je rodjen i odrastao u Sarajevu. Mogli smo samo da se trpimo i mazimo, ali onaj koga volimo je bio daleko. Za nas Srbe je to bio Beograd, za Hrvate Zagreb, za Muslimane neka arapska zemlja. Medjutim, dok god nisu bili priznati za naciju danas najveci muslimani su se izjašnjavali kao Srbi, pa čak i Alija. Sve dok Hamdija Pozderac i Tunjo Filipović nisu udarili temelje muslimanske nacije. U Bosni je zaista vodjen verski rat izmedju pravoslavlja, katolicanstva i islamista, s tim što je jedno vreme mogao da preraste u pravi ‘krstaški rat’ izmedju hrišćana i muslimana. Godine 1993. u srednjoj Bosni, na primer, došlo je do stapanja nekih srpskih i hrvatskih jedinica. Mi smo zajedno ušli u borbe protiv muslimana, sve dok iz Zagreba nije bilo naredjeno da se sa takvim aktivnostima prestane.

Toma Kovač, bivši ministar i general srpske policije o delovanju AID-a kaže :

- Sada je jasno da je slučaj Markale, i prvi, i drugi put, iscenirala muslimanska tajna služba. Onaj čovek bez ruke čiji se snimci nisu skidali sa CNN-a i SKDz-a je Jamaković šef KDZ- a za jednu sarajevsku opštinu. Mislim da je Markale I i Markale II najverovatnije izrežirao Bakir Alispahić, bivši načelnik Centra javne bezbednosti za Sarajevo koji je niz godina pre i za sve vreme rata bio u kontaktima sa najekstremnijim muslimanskim terorističkim organizacijama poput „Hamasa“ i sličnih. Preko njega su u Sarajevo unoseni snajperi sa nitroglicerinom. Mi smo im ulovili jedan konvoj na prilazu Sarajevu gde su njegovim službenim vozilom kao načelnika sarajevskog CSB-a prebacivani ti snajperi u grad. Sa Srebrenkovićem, koji je došao iz Zagreba, a koji je sa Alijom Izetbegovićem pripadao „Muslimanskoj braći“, Alishapić je koordinirao sve terorističke akcije po Sarajevu. Pouzdano znam da u Sarajevu ima na hiljade dece koja se treniraju kao samoubice za džihad. Videli ste i one snimke igračaka napunjenih eksplozivom. Kome je taj eksploziv namenjen, srpskoj deci s desne ili leve strane Drine? Za Sarajevo su se tri i po godine vodile žestoke borbe. Mi smo držali u okruženju jedan muslimanski korpus u Sarajevu, a iza ledja još jedan prema Zenici i Bjelašnici. Znate, mi smo bili svesni da Sarajevo nikako ne smemo vojno izgubiti. Znali smo da bi vojni pad Sarajeva ujedno bio i pad Republike Srpske. Kada je na kraju potpisan Dejtonski sporazum i kada smo crno na belo dobili kakva je Bosna, zagovarao sam na sastancima sa čelnim ljudima iz RS da se narodu iz srpskih opština otvoreno saopšte činjenice, da bi se organizovalo njihovo povlačenje i kako ne bismo došli u ovu katastrofu koju ovih dana imamo prilike da vidimo. Otvoreno sam na Palama rekao da smo dobili šta smo dobili, ali da sada više nema uzmaka i da se sve ono što je predvidjeno Dejtonskim sporazumom mora ispostovati. Video sam veštu manipulaciju medjunarodnih medijatora koji su Srbima posle Dejtona davali lažnu nadu da će moći nešto sarajevskih teritorija da zadrže, svesno ih zavlačeći, kako bi dobili u vremenu da Srbi ne bi uradili sa zapadnim delovima Sarajeva isto što i Hrvati u Mrkonjić gradu i Šipovu – izneli sve proizvodne pogone, a ostalo spalili.

Sarajevo je devedesetih kažu zapadni diplomati i novinari bazen prepun krokodila, koji jedu sami sebe. Jedan od senzacionalnijih zločina u glavnom gradu Bosne bilo je ubistvo drugog čoveka bosanske obaveštajne službe Nedžada Ugljena, do kojeg je došlo u septembru 1996. On je pogodjen u ledja dok je izlazio iz svojih kola. Napadač ga je zatim dokrajčio pucavši mu u usta i nakon toga pobegao. Njegova smrt alarmirala je sve pripadnike zapadnih obaveštajnih službi koje imaju svoje ljude u Sarajevu. Ubistvo Ugljena je čak izazvalo i zabrinutost Medjunarodnog suda za ratne zločine u Hagu, s obzirom da je ovaj bosanski obaveštajac bio zvanični kontakt izmedju tribunala i bosanske vlade. On je bio odgovoran za zaštitu svedoka sa kojima bi istražioci haškog suda želeli da razgovaraju. Ugljen je, takodje, bio oficir za vezu bosanske obaveštajne službe u kontaktima sa ispostavom CIA u Sarajevu. Neki bosanski zvaničnici smatraju da se on suviše približio Amerikancima i da je izneo neke neprijatne tajne u vezi ratnih zločina, uključujući i plan za proizvodnju topovskih granata punjenih bojnim otrovima. Sa druge strane, Amerikanci su bili zabrinuti zbog kontakata koje je Ugljen imao sa Irancima, čiji sve veći uticaj u Bosni je anatema za Vašington. Oni misle da je Ugljen bio umešan u poslove oko centra za obuku terorista koji su Iranci vodili u Fojnici i u koji su u proleće ove godine upale NATO snage. One su uhapsile trojicu iranskih zvaničnika i zaplenile opremu za sklapanje bombi i kornete za sladoled napravljene od plastičnih eksploziva.

Ima i onih koji veruju da je za Ugljenovo ubistvo odgovorna bosanska vlada ili čak i Agencija za istraživanja i dokumentaciju, Ugljenova lična obaveštajna organizacija osnovana u januaru 1996. a po naredjenju bosanskog predsednika Alije Izetbegovića. Tu agenciju su, zapravo, formirali Amerikanci kako bi CIA preko nje mogla zvanično i legalno da deluje u Sarajevu, a i u čitavoj dejtonskoj Bosni. Nedžad Ugljen je bio ujedno i šef ispostave CIA u Bosni. Ali, kao čovek koji drži na vezi i Amerikance, i muslimane, i Irance, a neki kažu čak i oficire KOS-a JNA, Ugljen je bio svestan opasnosti za sopstveni život. U tom smislu je letos zatražio da bude evakuisan iz Sarajeva. Medjutim, predomislio se. Počeo je da nosi automatsku pušku tipa „Hekler i Koh“ i obrijao brkove. To mu, medjutim, nije spasilo život. Nedžad Ugljen je ubijen 28. septembra 1996. godine u Sarajevu ali njegova smrt i dalje veoma interesovala obaveštajne službe iz svih delova sveta. Ne bez razloga, jer je Nedžad Ugljen zvanično bio zamenik Kemala Ademovića, šefa muslimanske tajne policije, a nezvanično prvi čovek AID-a. Ugljen je bio čovek za vezu političara i kriminalaca. On je i Stranku demokratske akcije, vladajuću muslimansku partiju koristio za krijumčarenje oružja, iznudjivanje i pranje novca. Neke evropske diplomate, misle da muslimanska Agencija za istraživanje i dokumentaciju stoji iza rasprostranjenih pokušaja zastrašivanja opozicionih političkih lidera. Ta agencija je, navodno, organizovala napad na bivšeg premijera Harisa Silajdžića, koji je povredjen u junu mesecu 1996. za vreme predsedničke predizborne kampanje. Nedžan Ugljen je uz to čovek koji je mnogo znao o muslimanskom podzemlju, posebno o ilegalnoj trgovini oružjem, drogom i srpskim zarobljenicima, ali i o političarima koji su sa njima poslovali.

I jedni i drugi, i političari i kriminalci imali su svoje razloge za smrt Nedžada Ugljena. Najači je bio taj što su posumnjali da Ugljen radi za Kontraobaveštajnu službu bivše jugoslovenske armije, jer je i sam nekada bio tajni policiajac SSUP-a SFRJ. Nedžad Ugljen je rodjen 1952. godine u Mostaru. Bio je oženjen, otac dvoje dece, u SFRJ radio je za SDB BiH kao načelnik tajne policije u Mostaru. Kada je 1991. godine došlo do nacionalnih deoba u Hercegovini, napustio je Mostar i prešao u Sarajevo, gde se zaposlio kao inspektor Specijalne policije novog MUP-a BiH. Tada je počeo da se bavi i privatnim biznisom, uvozio je i preprodavao cigarete, što mu je omogućilo da se brzo obogati, da otvori restoran, a to mu je otvorilo put ka policijskom, ali i političkom vrhu Bosne. Maja 1992. Nedžad Ugljen je prešao u Službu državne bezbednosti MUP-a BiH, koji je vodio Alija Delimustafić. Kao džoker Alije Izetbegovića vrlo brzo je postao podsekretar za privredni kriminal u tajnoj policiji BiH i direktno vodio akciju „Trebević“ protiv svojih kolega koji su se bavili crnom berzom, mitom i korupcijom. Tako je Nedžad Ugljen uspeo iz MUP-a BiH da potisne i samog Aliju Delimustafića, Bakira Izetbegovića, Bakira Alispahića, Munira Alibabića i mnoge druge podsekretare. Kada je SDB MUP-a BiH početkom 1994. godine preimenovan u Agenciju za istraživanje i dokumentaciju, njen podsekretar Ugljen je unapredjen u zamenika načelnika AID-a i u vodju ekipe za lično obezbedjenje predsednika Alije Izetbegovića, koja je koristila tajno ime „Biser“. Za njega se smatralo da je bio prvi policajac Alije Izetbegovića. Tako jak čovek Nedžad Ugljen bio je opasan za svoju okolinu, koja je, izgleda našla razloge i načine da ga se zauvek oslobodi.

Kroz svaku od ovih, doduše, oprečnih teorija u vezi sa njegovom smrću provlači se i ideja da je Ugljen ubijen u sukobu u kome su Bosanci pioni u igri širih razmera. Po toj varijanti smrti zamenika načelnika Agencije za istraživanje i dokumentaciju tj. muslimanske tajne policije Amerikanci su ubili Ugljena kao znak odmazde zbog ubistva američkog agenta prošlog leta. Drugi razlog je, pričalo se po Sarajevu, činjenica da Vašington, a i Zagreb nisu odobravali rad tajne policije AID i samog Ugljena, jer su kontrolisali političke partnere u dejtonskoj Bosni i jačali vlast muslimanskih nacionalista okupljenih oko Alije Izetbegovića. Medjutim, usprkos i američkom pritisku na Izetbegovića i AID zbog njihove „iranske veze“, koji je imao za posledicu smenu načelnika tajne policije Bakira Alispahića i dovodjenjem na njegovo mesto Keme Ademovića, AID je opstajao kao „paralelna“ i tajna policija SDA, što je suprotno Dajtonskom sporazumu. A Nedžad Ugljen je opstajao i kao prvi obaveštajac Bosne, i kao saradnik CIA, ali i iranske obaveštajne službe. I treći razlog, tačnije odgovor na pitanje zašto bi to Amerikanci, odnosno CIA uradili usred Sarajeva jeste navodno kidanje veze koje je muslimanska tajna policija AID preko Nedžada Ugljena imala sa iranskom tajnom službom.

Po najnovijoj verziji smrti Nedžada Ugljena i pretpostavlja se da ga je ubila baš ruka iranskog džihada. Zamenik šefa tajne policije Alije Izetbegovića, naime, imao je poslednjih meseci zadatak da skuplja dokaze za tribunal Ujedinjenih nacija za ratne zločine o islamskim fanaticima koji su ubijali Srbe i Hrvate po Bosni. Ugljen, zvanično drugi čovek muslimanske obaveštajne službe je zvanično bio i oficir za vezu izmedju tribunala UN i bosanske vlade. Iranska obaveštajna služba je Ugljena optuživala da je prošle godine Amerikancima otkrio njihov centar za obuku terorista u Fojnici. I da je odao skloništa i jatake nekolicine mudžehedina koji su se, posle zahteva SAD za proterivanje iz Bosne, skrivali u Sarajevu i Zenici. Smatrajuci ga svojim obaveštajcem koji je izdao islamski sveti rat zvanični Teheran je naredio likvidaciju Nedžada Ugljena. Zadatak je poveren, kako danas javljaju svetske agencije, Mohamedu Pur-Salehu, visokom oficiru iranske tajne službe, koji je 1996. nekoliko dana pre atentata na Ugljena vidjen u Sarajevu.

KRAJ

Autor: Marko Lopušina, „UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II“

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

ZAGREB – CENTAR ISLAMSKE AGENTURE

Sve do izbijanja rata u SFRJ preko naše zemlje su vodili mnogi tajni kanali za prebacivanje arapskih eksteremista iz Azije u Evropu i natrag. Taj prljavi posao obavljao se uz saglasnost političkog vrha Jugoslavije i same Službe državne bezbednosti SSUP-a, koju je vodio Zdravko Mustač. Glavni centar za skrivanje ovih terorista bio je Zagreb, dok je Skoplje bilo sedište organizacije „Muslimanska braća“. Lider nesvrstanih, zemalja u razvoju i oslobodilačkih pokreta u svetu, bivša Jugoslavija je potajno podržavala ilegalnu antikolonističku i antiimperijalističku borbu trećeg sveta. Ovu političku odluku na vojnom i policijskom planu, sprovodili su u delo KOS JNA i SDB SSUP-a tako što su pomagali aktivnost ekstremista iz nesvrstanog sveta. Ta pomoć se ogledala u obuci, naoružavanju, finansiranju i političkom pokrovoteljstvu tih organizacija, pa čak i kada su neke od njih („Crni septembar“, „Muslimanska braća“ i „Nacionalna arapska omladina“) bile antikomunistički i antijugoslovenski orijentisane. Dobar deo tih organizacija i njihovih članova, danas, se bori na muslimanskoj i hrvatskoj strani protiv Srba u Bosni i Hrvatskoj, a ima indicija da podstiču i nemire u Sandžaku, na Kosmetu i Makedoniji.

Malo je poznato, na primer, da je pre masakra palestinskih komandosa nad izrealskim sportistima u minhenskom Olimpijskom selu 1972. godine, Abu Daub, vodja teroristicke grupe „Crni septembar“ bač iz Jugoslavije krenuo na akciju u Nemačku. On je u SFRJ ušao sa sirijskim pasošem na ime Faruk Zainatdž. Stigao je iz Libana i sleteo na zagrebački aerodrom „Pleso“. U glavnom gradu Hrvatske Abu Daub je proveo dva dana, a u Ljubljani samo jednu noć. Odseo je u hotelu „Turist“, soba broj 117. Kada je grupa atentatora iz Minhena uhapšena, da bi ih izvukli iz zatvora Fadi El Katar i Omar Barki, članovi „Crnog septembra“ su, posle otmice aviona na liniji Bejrut-Frankfurt zahtevali da se razmena putnika i terorista obavi baš u Zagrebu. Ovom akcijom rukovodio je Zlatko Uzelac, ministar hravatske policije sa generalom Djokom Jovanićem, komandantom V armijske oblasti.

Pet godina kasnije, Zduhar Jusuf Akhasne, poznatiji u političkom podzemlju Istoka kao „kapetan Mahmud“, uz saglasnost SDB SSUP-a sklonio se u Osijek, posle atentata na Sadia Bakha, bivšeg premijera Severnog Jemena. Ovaj član „Palestinske revolucionarne pravde“ dobrih jedanaest dana proveo u zagrebačkom studentskom domu „Stjepan Radić“. Bio je pre toga u Ljubljani, ali se skrasio u Osijeku, gde se oženo sa Brankom Nalić. Iz Zagreba je „kapetan Mahmud“k sa Rizom Abasijem, Canazom Golamom i Sorajom Ansari 14. oktobra 1977. godine organizovao otmicu nemačkog aviona na liniji Palma De Majorka-Berlin, ne bi li iz zatvora izvukao svoju terorističku sabraću Andreasa Badera i Urlike Majnhof. Zbog kvara ovaj avion je, medjutim, umesto u Zagreb sleteo u Mogadiš, gde su nemački specijalisti likvidirali sve članove grupe „Palestinska revolucionarna pravda“.

U proleće 1982. godine posle serije atentata nad izraelskim predstavnicima u Kairu, lider tamošnje frakcije „Muslimanske braće“, Hasan Naser prebacio se ilegalno u Jugoslaviju. Tom prilikom sin bivšeg egipatskog predsednika Gamala Abdela Nasera je koristio jugoslovenski pasoš. Iz Kaira je odleteo direktno za Zagreb, odakle je prebačen i sakriven u Mošćevičku Dragu. Pune dve nedelje Hasan Naser je proveo u Zagrebu, da bi potom preko Dubrovnika i Rima, takodje, sa jugoslovenskim pasošem, odleteo za Damask. Izrael, Egipat i Interpol su zvanično od SSUP-a tražili izručenje ovog teroriste, ali je naše ministarstvo policije, takodje, zvanično odgovorili da Naserov sin nije u Jugoslaviji.

Na teritoriji bivše SFRJ 1990. godine bilo je oko 350 članova i simpatizera militarne tajne organizacije „Muslimanska braća“. Većina njih su zvanično bili registrovani kao studenti univerziteta u Zagrebu, Skoplju, Sarajevu, Ljubljani i Beogradu. Njihova špijunska i teroristička delatnost odvijala se u dva pravca: prema Siriji, Izraelu, ali i prema Jugoslaviji. Početkom osamdesetih „Muslimanska braća“ su u više navrata pokušali atentat protiv Mahmuda Rifaia, sirijskog konzula i protiv Isama Davara, sirijskog obaveštajca u Beogradu. U kontraudaru, oktobra 1981. godine Sirijci su likvidirali u Beogradu, takodje, Mahmuda Njadeha, jednog od vodja ove organizacije u SFRJ.

Na antijugoslovenskom planu „Muslimanska braća“ su aktivno saradjivala sa islmaskim fundamentalistima u Sarajevu, a posebno sa grupom Izetbegović, Prguda, Salihbergović i Djurdjević. Kontakte sa njima je održavao Duha Abdul Fata, koji je još 1980. godine Rešida Djurdjevića naoružao sa pištoljima i bombama. Vodje ove terorističke organizacije od 107 u BiH, tačnije 105 u Sarajevu i dva u Banja Luci su Sirijci: Vasim Ben Asam i Muhamed Bandaki. Vezu sa SDB SSUP, odnosno sa Upravom za specijalne akcije, održavao je Abdul Matri Sermini, koji je radio i za sirijsku tajnu policiju.

Posle akcije SDB SSUP-a „Trebević“ 1983. godine, kada je ova grupa uhapšena i osudjena, a i posle akcije SDB RSUP BiH „Jahorina“ 1984. kada su uhvaćeni Mohamed Hatunić i Malili Mehtić, dok je Halid Tulić pobegao u Jordan, sedište „Muslimanske braće“ se iz Sarajeva preselilo u Zagreb, gde se nalazi i danas. Rukovodstvo „Muslimanske braće“ u glavnom gradu Hrvatske 1991. godine činili su uglavnom Jordanci: Bilal Al Kasbi, Munir Gaoban, Adnan Sad Din, Abdul Azet i Hasan Hasejdi. Organizacija ima u samom Zagrebu 120, a u Osijeku još jedanaest članova i Varaždinu jednog, svrstanih u nekoliko frakcija. Od njih su najpoznatije „Salah Džedid“, „Front opozicije“, „Al Džrah“ i „Naseristi“. Njihovi lideri su Muhamed Njadživa Ferhat, Mahmud Menla, Hasan Osman i Ferid Al Asgr.

Neki od njih su u Zagrebu dobili i domovnicu i posao, kao, na primer, očni lekar Kamal Bira Halil, pedijatar Hamdan Ben Mohamed i doktor Usama Abdu Muhamed, svi Palestinci. Većina njih se i dalje vode kao studenti i to najčešće medicine, kao što su Džafer Ahmed Ani, Njasim Usama Nadri i Ahmed Atar, takodje, Palestinci. Mada ih ima dosta i na studijama gradjevine i to iz Jordana: Adnan Uarar Hadra, Ahmad Mubarak i Amhed Munajša. Ova zagrebačka centrala „Muslimanske braće“ uticala je direktno na formiranje ogranka u Ljubljani (lider Ahmed Al Kaid) i Prištini (vodja Ahmad Gasim). I pored brojnih poteškoća sa kojima se suočava kroz rad na praćenju, dokumentovanju i presecanju aktivnosti pripadnika „Muslimanske braće“, na našoj teritoriji, u proteklom periodu, kako je zapisano u jednom izveštaju SDB SSUP-a „Služba je uspela da otkrije znatan broj pripadnika ove organizacije i dokumentuje njihovu aktivnost i spregu sa strukturama unutrašnjeg neprijatelja koje deluju sa pozicija islamskog fundamentalizma i panislamizma. Na osnovu podataka i saznanja do kojih je Služba došla kroz rad na suprotstavljanju ovoj organizaciji, prema odredjenom broju lica preduzete su odgovarajuće zakonske mere. Samo u periodu od 1983. do 1989. godine otkazan je boravak u SFRJ više od 30 afro-azijskih državljana koji su delovali sa pozicija ove versko-terorističke organizacije.“

Kada su počeli prvi jugoslovenski nemiri devedesetih godina, dobar deo članova „Muslimanske braće“ u SFRJ, napustio je Sarajevo, Ljubljanu, pa i Zagreb i preselio se u Skoplje, jer su dobili zadatak da u ovim sredinama pripremaju islamske fundamentaliste za propagandne i terorističke akcije. Šef ove organiacije ne samo za Jugoslaviju već i za čitavu Istočnu Evropu postao je 1991. godine Abu Enes, Palestinac, poreklom iz Jordana, student V godine Medicinskog fakulteta u Skoplju. U glavnom gradu Makedonije, pred njeno ocepljenje nalazilo se čak 150 članova ove tajne islmaske organiacije, uglavnom Jordanaca. Pored Abu Enesa u rukovodstvu su još i Jašin Musa Kuts, student gradjevine, Jakub Abdul Hamis, student medicine i Mensur Makdad, student tehnologije i ujedno i tajni agent jordanske službe. Njihov zadatak je da uključe muslimansko stanovništvo Makedonije, Kosova i Sandžaka u jugoslovenski gradjanski rat. Interesantno je da ni bivša SDB SSUP-a, a ni službe bezbednosti Hrvatske i Makedonije nisu nikada preduzimale oštrije mere protiv ovih medjunarodnih islmaskih ekstremista, jer su očigledno iskorišćeni za razbijanje SFRJ i produbljivanje krize u SRJ.

Prijem u organizaciju se nikada ne obavlja bez prethodne konsultacije sa ogrankom „Muslimanske braće“ u zemlji iz koje potiče kandidat. Procedura prijema je vrlo jednostavna. Da bi neko bio primljen u organizaciju treba pre svega da ispunjava sledeće uslove: da je musliman – sunit; da se ponaša u skladu sa islamskim propisima; da se afirmiše kao dobar poznavalac Islama, Kurana i Hadisa, da redovno odlazi u džamiju i obavlja sve verske obrede; da je u sredini u kojoj živi poznat kao dobar vernik musliman i dr. Kandidatu se saopšti da treba da ode u neki veći univerzitetski centar (Sarajevo, Beograd, Skoplje, Priština), gde ga prima rukovodilac grupe i saopštava mu da je postao član organizacije. O samom činu prijema u organizaciju ne ostavlja se nikakav pisani trag. Novoprimljeni članovi se prvom prilikom upućuju u Jordan, Saudijsku Arabiju ili Irak na vojnu obuku. Otuda su se vraćali i posle pet-šest godina.

Obuka za obaveštajce, izvidjače i diverzante 1993. godine, medjutim, vršena je u Iranu i Turskoj, u logorima Ali Abad, Bande Amir i Urla. Prema tvrdenju CIA, tokom 1996. se u jedanest iranskih „terorističkih logora“ obučavalo oko 5.000 stranih terorista. Prema ovim podacima pretpostavljalo se da su organizatori bombaškog napada na Amerikance i vojnu bazu u Daranu – saudijske opozicione grupacije „Organizacija za islamsku revoluciju“ i „Hizbulah hedžada“ – obučeni u „Logoru Imam Ali“, u blizini Teherana. Rad ovih centara nalazio se pod direktnom kontrolom iranske tajne službe VEBAK, dok je glavni kordinator posla bio Ali Reza Bajata, specijalista za Balkan, a kasnije i načelnik iranske vojne obaveštajne službe MOIS. On je bio i tvorac centra za obuku mudžahedina i bosanskih terorista u Fojnici. Uživao je veliko poverenje muslimanske vlade u Sarajevu, čiji su pojedini članovi bili njegovi saradnici. Prvu diverziju Bajatovi specijalci izvršili su 1992. godine napadom na kasarnu JNA u Mostaru. A jednu od poslednjih i to neuspelu, počinili su u Rijeci, kada je izvršen prepad na Fikreta Abdića. Drugi strani instruktor bio je Amer Katebat al Mudžahedin Abu Mali iz Egipta, koji je predvodio odred alahovih ratnika, brigadu „Amer“ u sastavu Armije Republike BiH, kako se muslimanska vojska zvanično nazivala. Njegov štab je, posle dolaska iz Egipta bio, prvo u Travniku, a potom u Zenici. Kako tvrdi Jozef Bodanski, sve su to bili ljudi koji su se nalazili na medjunarodnim potrenicama kao špijuni i teroristi. Jedan od njih je, po nalogu CIA, proteran sa teritorije Hrvatske, pre nego što se dokopao Bosne.

Naime, letom hrvatske vazduhoplovne kompanije iz Amsterdama je 14. septembra 1996. u Zagreb stigao, robusni muškarac okruglog lica i guste brade. Bio je to Talat Fuad Kasem, 39- godišnji borac protiv komunizma u Avganistanu, a zatim u Evropu, kako je voleo sebe da predstavlja. Kasem koji je jedan od četvorice najtraženijih ljudi u svetu, jeste ili je bio vodeći pobornik islama i muslimanski revolucionar. On je propovedao nasilno obaranje vlade egipatskog predsednika Hosnija Mubaraka, opisujući je kao neokolonijalističku ispostavu Sjedinjenih Država. Kasem je posle dolaska u Zagreb nestao. Amerikanci su potvrdili da je na tajanstven način vraćen u Egipat, gde je kao osnivač radikalne „Islamske grupe“ osudjen 1992. godine na smrt vešanjem zbog pokušaja obaranja režima i uspostavljanja islamske države. Na muslimanske teroriste i stručnjake za specijalna dejstva se i sumnja, kako to tvrde pojedini ruski i neki američki oficiri, da su isplanirali i izveli masakre u redu za hleb, na pijaci Markale, na muslimanskom groblju u Sarajevu, zbog kojih su potom okrivljeni Srbi, što je bio alibi NATO da bombarduje teritoriju Republike Srpske.

Autor: Marko Lopušina, „UBIJ BLIŽNJEG SVOG I/II“

Od zaborava sačuvao: Slobodan Radulović

« Prethodna stranaSledeća strana »

Prati

Dobijte svaki novi članak dostavljen u vaše poštansko sanduče.

Pridružite se 30 drugih pratioca